Ενα (ακόμη) αναιμικό τέρας

Οταν, στις 7 η ώρα ακριβώς, ανακοινώθηκαν τα έξιτ πολ, έμοιαζε ατελής. Εδειχνε υπερβολικά καχεκτικός σε σχέση με τις πιο κραταιές εκδοχές του. Αλλά τελικά δεν ήταν. Γύρω στις 9 το βράδυ της Κυριακής ήταν σαφές πια πως ο δικομματισμός είχε επιστρέψει. Πως αν μπορούσε να σηματοδοτήσει κάτι το τέλος της δεκαετούς κρίσης, ήταν κι αυτή η επιστροφή της κυριαρχίας δυο κομμάτων που εναλλάσσονται στην εξουσία.

Δεν είναι το σχεδόν 85% που είχαν μαζέψει ΠΑΣΟΚ και ΝΔ στις εκλογές του 1981 ή το 86,86% των δεύτερων εκλογών του 1989 που αποτελεί και ρεκόρ μεταπολίτευσης. Δεν είναι το 85+ των εκλογικών αναμετρήσεων που ακολούθησαν με εξαίρεση τις εκλογές του 1996, του 2007 και του 2009 όπου το ποσοστό των δυο κομμάτων έπεσε κάτω από το 80%. Ηταν η πρώτη φορά όμως ακριβώς από εκείνες τις εκλογές, τις εκλογές του 2009, που το δεκαδικό ψηφίο στο άθροισμα των ποσοστών των δυο μεγαλύτερων κομμάτων είναι και πάλι 7. Το 71,38% που συγκέντρωσαν η ΝΔ και ο ΣΥΡΙΖΑ την περασμένη Κυριακή είναι ποσοστό δικομματισμού. Ενός δικομματισμού που εάν καταφέρει να εξαερώσει το Κέντρο, όπως συνέβη στις αρχές της δεκαετίας του 1980, θα επιστρέψει στα παλιά ογδοντάρια του.

Δεν είναι όμως ο δικομματισμός από μόνος του πολύ σκληρός για να πεθάνει. Αυτή που έχει αντοχές μακροβιότητας φαίνεται να είναι η μεταπολίτευση. Ακόμη κι αν αυτή είναι μια δεύτερη μεταπολίτευση, μια μεταπολίτευση με διαφορετική κατά το ήμισυ τη σύνθεση του δικομματισμού, δεν παύει να έχει τα ίδια χαρακτηριστικά με την πρώτη. Ενα κόμμα που εκφράζει τον κεντροδεξιό χώρο και απορροφά μέρος της ακροδεξιάς ψήφου. Ενα άλλο που κατέκτησε την εξουσία με ριζοσπαστικές θέσεις και κάποια στιγμή μετακινήθηκε σε πιο μετριοπαθείς για να εκφράσει τον ευρύτερο χώρο της Κεντροαριστεράς. Κι ένα Κέντρο που πιέζεται αφόρητα από αυτή τη μάχη του Κέντρου ανάμεσα στα δυο μεγαλύτερα κόμματα. Μια μάχη τρόπαιο της οποίας είναι εκείνη η κεντρώα ψήφος που μετακινείται πότε προς τα αριστερά και πότε προς τα δεξιά σαν το εκκρεμές ενός ρολογιού που έχει φτιαχτεί για να ρυθμίζει τον χρόνο της εναλλαγής των δυο μεγαλύτερων κομμάτων στην εξουσία.

Εχει σημασία εάν το ΠΑΣΟΚ της πρώτης μεταπολίτευσης λέγεται ΣΥΡΙΖΑ σε αυτή τη δεύτερη φάση; Εάν ό,τι απέμεινε από το ΠΑΣΟΚ μοιάζει με μια Ενωση Κέντρου έστω και αν η Φώφη Γεννηματά δείχνει αποφασισμένη να πουλήσει πολύ πιο ακριβά το τομάρι του κόμματός της απ’ ό,τι ήταν τότε ο Γιώργος Μαύρος και οι υπόλοιποι παραδομένοι στη μοίρα τους κεντρώοι; Οχι και τόσο. Ακόμη και το γεγονός, αυτό το οπωσδήποτε φαρσικό γεγονός, πως ο αρχηγός του ΣΥΡΙΖΑ δεν συστήθηκε μόνο ως κληρονόμος του ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ αλλά εμφανίστηκε και ως ρεπλίκα του, είναι έλασσον.

Πολιτική κουλτούρα. Μπορεί η ιστορία να επαναλήφθηκε ως φάρσα και άλλοτε ως τραγωδία εάν λάβει υπόψη του κανείς το γεγονός πως η σοσιαλδημοκρατική μετάλλαξη του ΣΥΡΙΖΑ είχε κοινωνικό και οικονομικό κόστος. Αν όμως ο δικομματισμός επέστρεψε δεν είναι επειδή ο Αλέξης Τσίπρας μιμήθηκε τον Ανδρέα Παπανδρέου. Δεν είναι επειδή το αντίγραφο αντέγραψε το πρωτότυπο σαν να είχε κλέψει ακόμη και τη φωνή του Μητσικώστα. Επέστρεψε επειδή η πολιτική κουλτούρα της χώρας δείχνει να μην είναι συμβατή με το μοντέλο του κατακερματισμένου πολιτικού συστήματος. Το 2012, όταν το σύστημα τριχοτομήθηκε ανάμεσα στη ΝΔ, τον ΣΥΡΙΖΑ και το ΠΑΣΟΚ ήταν η εξαίρεση που δεν έγινε ποτέ κανόνας. Χρειάστηκε μόλις ένας μήνας για να εκτοξευθεί η ΝΔ από το 18,85% των εκλογών του Μαΐου στο 29,66% των εκλογών του Ιουνίου και ο ΣΥΡΙΖΑ από το 16,78% στο 26,89%.

Θα μπορούσε να δει κανείς εκείνο το αποτέλεσμα ως πρόδρομη ένδειξη αυτού που θα ερχόταν. Ο,τι ακολούθησε ήταν, κάτω από το πρίσμα του δικομματισμού, αν όχι αναγέννηση από τις στάχτες τουλάχιστον διόρθωση για να φτάσει τελικά η ΝΔ κοντά στο 40%, μόλις μιάμιση μονάδα κάτω από το ποσοστό που της είχε χαρίσει τη νίκη στις εκλογές του 2007, και ο ΣΥΡΙΖΑ να σταθεροποιηθεί ως ηττημένος στο θαλερό 31,5%. Ηταν ένα σχεδόν 40% και ένα 31,5% που απέσπασαν τα δυο κόμματα όχι σε συνθήκες πόλωσης αλλά με το συναίσθημα, κυρίως το αντισύριζα συναίσθημα, να έχει εκτονωθεί στις κάλπες των ευρωεκλογών.

Η επαναφορά του δικομματισμού δεν είναι ολική. Το 71,38% είναι αναιμικό ακόμη και σε σχέση με το 77,39% του 2009, όχι μόνο με τα 85άρια της δεκαετίας του 1980 ή το 86,5% των εκλογών 2000. Ακολουθεί όμως μια καθαρή, άνυδρη εκλογικά τετραετία για να θραφεί κι άλλο ο δικομματισμός. Μια τετραετία για να καταγγελθεί ως τέρας όχι μόνο από το Κίνημα Αλλαγής που βρίσκεται στη μέση αλλά και απ’ ό,τι βρίσκεται στα άκρα. Ο λόγος είναι πως το σύμπαν του δικομματισμού ακολουθεί τους φυσικούς νόμους. Απλώνεται προς όλες τις κατευθύνσεις. Κάτι που σημαίνει πως δεν απειλεί να καταπιεί μόνο το Κίνημα Αλλαγής, απειλεί και τα δυο «Β», τα βαρουφακικά και τα βελοπουλικά άκρα.

Το «τέρας» που θα ανακαλύψει τώρα το ΠΑΣΟΚ και θα ξεχάσει ο ΣΥΡΙΖΑ είναι ακόμη αναιμικό. Αλλά είναι εδώ. Θα είναι, φαίνεται, ακόμη κι αν προσπαθήσει κάποιος να το σκοτώσει δολίως με ενέσεις της πιο απλής και άδολης αναλογικής. Θα είναι εδώ όσο θα είναι εδώ η Μεταπολίτευση.