Ασφάλεια και υπερκύτταρο

Η ελληνική γλώσσα, μία από τις πιο ενδιαφέρουσες και πλουσιότερες παγκοσμίως, δεν κάνει διάκριση μεταξύ των όρων security και safety χρησιμοποιώντας μόνον τη λέξη «ασφάλεια». Ετσι λοιπόν όταν πριν από 45 χρόνια – ξεκινώντας την ακαδημαϊκή μου καριέρα – εισήγαγα το γνωστικό αντικείμενο «Ασφάλεια και Υγεία» στο πρόγραμμα σπουδών του Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών του ΑΠΘ, έπρεπε να διευκρινίσω στους φοιτητές ότι ομιλούμε περί του safety. To θέμα αυτό εμφανίζεται στις πρώτες γραμμές της επικαιρότητας συνήθως ύστερα από φυσικές καταστροφές με μεγάλο αριθμό θυμάτων. Από την πολυετή ενασχόλησή μου με αυτό το αντικείμενο σχημάτισα τη γνώμη ότι στη χώρα μας κυρίως, αλλά και σε πολλές άλλες χώρες με μεγαλύτερη τεχνολογική και οικονομική ανάπτυξη, το πολιτικό σύστημα (Τοπική Αυτοδιοίκηση και κυβερνητικοί – δημόσιοι φορείς) δεν έχει φτάσει σε ικανοποιητικό βαθμό ούτε στο στάδιο της πρόληψης ούτε όμως και στο στάδιο της αντιμετώπισης.

Το πρώτο θέμα που αντιμετωπίζουν οι κυβερνητικοί παράγοντες αρμόδιοι για τον σχεδιασμό του φυσικού και του δομημένου περιβάλλοντος είναι το οικονομικό κόστος. Ολοι μας απαιτούμε το δικαίωμα της ζωής και της ακεραιότητας των πολιτών να αποτελεί βασική υποχρέωση μιας ευνομούμενης δημοκρατικής πολιτείας. Αυτό επιτελείται με την αντίστοιχη νομοθέτηση, αλλά κυρίως την εφαρμογή Κανονισμών Ασφάλειας. Η διαδικασία αυτή όμως δεν είναι καθόλου απλή. Φυσικά δεν υπάρχει «απόλυτη ασφάλεια» παρά μόνον ως ιδεολόγημα. Για να αυξήσουμε την ασφάλεια χρειαζόμαστε αναλογικώς αύξηση του κόστους. Η καμπύλη αυτή όμως είναι «ασυμπτωτική» αν πρόκειται να τεθεί ως στόχος η «ασφάλεια χωρίς ούτε ένα θύμα». Ετσι εισάγονται οι όροι «αποδεκτός κίνδυνος» και «οικονομική βελτιστοποίηση ασφάλειας». Ο επιστήμονας σχεδιαστής όμως έχει και ένα πρόσθετο καθήκον από αυτό, του να εφαρμόζει τις ελάχιστες απαιτήσεις που επιβάλλει η Νομοθεσία. Θα πρέπει να αναλαμβάνει την ατομική ευθύνη σχεδιασμού και να υπολογίζει πέραν των ελαχίστων απαιτήσεων και να επιβλέπει την εφαρμογή τους.

Επειδή δε στα περισσότερα ατυχήματα ενυπάρχει και ο παράγων «κατασκευή», θα πρέπει να ληφθούν υπόψη επιπλέον και οι ακόλουθοι παράγοντες:

Ανεπαρκής γνώση των κλιματικών φορτίων (η πρόσφατη περίπτωση Χαλκιδικής).

Αβεβαιότητα των φορτίων λειτουργίας.

Ποικιλότητα των ιδιοτήτων των χρησιμοποιουμένων υλικών.

Κατασκευαστικά σφάλματα.

Πιθανά υπολογιστικά σφάλματα.

Με αφορμή το πρόσφατο, σχετικά σπάνιο – αλλά και με το μέγιστο βαθμό έντασης – για τη χώρα μας καιρικό φαινόμενο το οποίο οι μετεωρολόγοι επιστήμονες ονομάζουν «υπερκύτταρο» (super cell), που άφησε πίσω του 7 νεκρούς, τραυματίες και αρκετές υλικές ζημίες στο φυσικό και δομημένο περιβάλλον, κινητοποιήθηκε άμεσα η νέα Κυβέρνηση, αλλά ενδιαφέρθηκε έντονα και η κοινή γνώμη και τα ΜΜΕ. Μπήκαν πολλά θέματα στη συζήτηση και αναδείχθηκαν πολλά ζητήματα, μεταξύ των οποίων και το σοβαρό παγκόσμιο πρόβλημα της Κλιματικής Αλλαγής ή αλλιώς και «Κλιματικής Κρίσης».

Νομίζω ότι στη χώρα μας οι συζητήσεις αυτές έχουν πάντα μία οσμή υπερβολής και αλαζονείας της γνώσης. Εχω ακούσει τις δεκαετίες που ασχολούμαι – ειδικότερα με το θέμα των πυρκαγιών και της πυροπροστασίας – πολλές καλές προθέσεις σχεδιασμού μιας νέας πολιτικής στους τομείς ασφάλειας και διαχείρισης των κρίσεων. Εχω μάλιστα αρθρογραφήσει με συγκεκριμένες προτάσεις από τη διεθνή μου εμπειρία. Για να είμαι ειλικρινής δεν αισθάνομαι πολύ αισιόδοξος. Ελπίζω το άμεσο μέλλον να με διαψεύσει…

Ο Κυριάκος Παπαϊωάννου είναι ομότιμος καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών του ΑΠΘ