Στη γη του Αριστοτέλη

Η πεμπτουσία ήταν μόνον μια ιδέα, αλλά ο Αριστοτέλης είχε πλήρη επίγνωση για τα φυσικά στοιχεία που καθορίζουν τη ζωή μας: Το νερό, η φωτιά, το χώμα και ο αέρας είναι ο κόσμος μας κι εμείς μαζί. Μπροστά στην τραγωδία της γενέθλιας Χαλκιδικής, ο σταγειρίτης φιλόσοφος θα μπορούσε να πει πολλά, επιστρέφοντας στα Φυσικά και τα Πολιτικά του, θέτοντας κι εκείνος το ερώτημα που επανέρχεται συχνά-πυκνά, κάθε φορά που οι ουρανοί ανοίγουν, η γη τραντάζεται και οι φλόγες σκορπίζουν τον τρόμο: Μπορεί μια φυσική καταστροφή να πλήξει την εξουσία ή να την ευνοήσει; Ο αρχαιότερος των εμπειριστών θα απαντούσε καταφατικά χωρίς δεύτερη σκέψη. Από τα πρώτα χρόνια της εκκοσμίκευσης, ωστόσο, όταν πια η θεοκρατία είχε υποχωρήσει και τα οργανωμένα κράτη είχαν αρχίσει να αναλαμβάνουν έναν προστατευτικό ρόλο απέναντι στα φυσικά φαινόμενα, είναι ξεκάθαρο ότι η αντίδραση μπροστά στις φυσικές καταστροφές αποτελεί ένα από τα βασικά στοιχεία που κρίνουν τις κυβερνήσεις. Είναι προφανές ότι ουδείς περιμένει από οποιαδήποτε κυβέρνηση να δαμάσει τα ακραία φυσικά φαινόμενα, αλλά στις σύγχρονες κοινωνίες όλοι προσδοκούν, αν δεν απαιτούν, οι κυβερνώντες να είναι παρόντες σε κάθε στάδιο – για την πρόληψη, την αντιμετώπιση και την αποκατάσταση.

Στην πραγματικότητα, όλες οι κυβερνήσεις βρίσκονται στη θητεία τους αντιμέτωπες με μια μεγάλη ή μικρότερη φυσική καταστροφή που θα τις δοκιμάσει. Είναι η ώρα που η οργανωμένη πολιτεία δίνει τις δικές της εξετάσεις – η αμέλεια και οι παραλείψεις δεν συγχωρούνται, ακόμη κι αν δεν αποδειχθούν καταδικαστικές. Οσοι δείξουν αντανακλαστικά, επίσης θα καταγραφεί από ένα πληγωμένο κοινωνικό σύνολο. Πρόκειται για μια κατάσταση που δεν γνωρίζει σύνορα. Στον σεισμό της Αθήνας, το φθινόπωρο του 1999, η κυβέρνηση του Κώστα Σημίτη πιστώθηκε τα άμεσα αντανακλαστικά της και ξαναβρήκε ζωτικό πολιτικό που της επέτρεψε να κερδίσει και τις επόμενες εκλογές, αφήνοντας πίσω την ήττα που είχε προηγηθεί στις ευρωεκλογές. Το 2001, ο Γκέρχαρντ Σρέντερ φόρεσε γαλότσες και μεταφέροντας σακιά για αναχώματα στα πλημμυρισμένα οροπέδια της Βαυαρίας, ανανέωσε την κυβερνητική θητεία του. Το 2005, όταν ο τυφώνας «Κατρίνα» βούλιαζε τη Νέα Ορλεάνη, όλοι αντελήφθησαν ότι ο κύκλος των Ρεπουμπλικάνων στον Λευκό Οίκο έκλεινε. Η αντίδραση της κυβέρνησης του νεότερου Μπους είχε προκαλέσει οργή και σαρκασμό. Στις φωτιές της Ηλείας, τον Αύγουστο του 2007, ο Κώστας Καραμανλής άφησε την προεκλογική καμπάνια και έσπευσε νύχτα στη Ζαχάρω για να βάλει την υπογραφή στον συντονισμό της κυβερνητικής μηχανής. Η καταστροφή στον δρυμό της Πάρνηθας που είχε προηγηθεί τον Ιούνιο της ίδιας χρονιάς έχει αφήσει τα σημάδια της, αλλά οι διαστάσεις και η διαχείριση της πυρκαγιάς στην Ηλεία που συνδυάστηκε με γενναία οικονομική στήριξη πληγέντων και μη στην ευρύτερη περιοχή, συσπείρωσαν το κοινό του. Ο Αλέξης Τσίπρας πριν από ένα χρόνο φάνηκε να μην είχε αντιληφθεί τι έγινε στο Μάτι – και στον ΣΥΡΙΖΑ εξακολουθούν ακόμη και σήμερα να μην αντιλαμβάνονται τη σωρεία λαθών και σε επίπεδο επικοινωνίας, αλλά πρωτίστως σε επίπεδο διαχείρισης.

Ο ίδιος αναγνωρίζει πια ότι το Μάτι «καταρράκωσε» την κυβέρνησή του και αποδίδει το πρόβλημα στον «πανικό» που κατέλαβε όσους συμμετείχαν σε εκείνη τη σύσκεψη του Συντονιστικού που αποκάλυψε μια κυβέρνηση απούσα. Η δικαιολογία ότι άπαντες «βραχυκύκλωσαν» επειδή συσκέπτονταν μπροστά στην τηλεοπτική κάμερα, δεν εξηγεί όσα τραγελαφικά συνέβησαν εκείνο το βράδυ. Ο φόβος δεν ακινητοποίησε επειδή υπήρχαν νεκροί, αλλά λόγω των παραλείψεων που όλοι αντιλαμβάνονταν ότι άφησαν αποστράτευτους ανθρώπους και περιουσίες. Η άμεση κινητοποίηση, η έγκαιρη ενημέρωση, οι επαρκείς υποδομές, το δίκτυο πρόνοιας και η εγρήγορση του κρατικού μηχανισμού για την επόμενη μέρα, είναι βασικά στοιχεία για την αντιμετώπιση μιας φυσικής καταστροφής με τις λιγότερες συνέπειες. Η Χαλκιδική έδειξε χθες ότι το Μάτι εξακολουθεί να φοβίζει και αποτελεί πλέον παράδειγμα προς αποφυγή.