Κερδίζοντας πίσω τη Δημοκρατία

Στις 6 Μαΐου, όταν το Ανώτατο Εκλογικό Συμβούλιο της Τουρκίας ακύρωσε το αποτέλεσμα των δημοτικών εκλογών, ο κόσμος ήταν προβληματισμένος. Τώρα όμως που επαναλήφθηκαν οι εκλογές ο Ερντογάν είναι εκείνος που πρέπει να ανησυχεί.

Οι φετινές δημοτικές εκλογές, οι οποίες αρχικά διεξήχθησαν στις 31 Μαρτίου, θεωρούνται από πολλούς ως δημοψήφισμα για την αυταρχική ηγεσία του Ερντογάν. Ο λαός μίλησε: Ο συνασπισμός της αντιπολίτευσης νίκησε στις τρεις πιο σημαντικές μητροπόλεις (την Αγκυρα, τη Σμύρνη και την Κωνσταντινούπολη). Καθώς είναι η οικονομική πρωτεύουσα και πιο πυκνοκατοικημένη πόλη της χώρας, η Κωνσταντινούπολη αποτελεί το πραγματικό βραβείο. Πέρα από τη συμβολική της σημασία, παρέχει σημαντική δύναμη και πόρους σε αυτούς που την ελέγχουν. Ο ίδιος ο Ερντογάν έχει πει «όποιος κερδίζει την Κωνσταντινούπολη κερδίζει την Τουρκία».

Οπως και άλλοι λαϊκιστικοί ηγέτες, ο Ερντογάν, ο οποίος ξεκίνησε την πολιτική του καριέρα ως δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης, φαινόταν πρόθυμος να κάνει ό,τι χρειαζόταν για να ανατρέψει ένα εκλογικό αποτέλεσμα που δεν τον συνέφερε. Ομως η αντιπολίτευση αγνόησε εκείνους που ήθελαν να μποϊκοτάρουν τη νέα ψηφοφορία και συμμετείχε στις εκλογές με μεγαλύτερη αποφασιστικότητα νικώντας το κόμμα του Ερντογάν (το οποίο διοικούσε την Κωνσταντινούπολη από το 1994).

Η σημασία αυτού του αποτελέσματος ξεπερνάει τα σύνορα της Τουρκίας καθώς αποκαλύπτει τη μεγαλύτερη αδυναμία των λαϊκιστών: την κάλπη. Οι σημερινοί λαϊκιστές διαφέρουν από τους παλιούς δικτάτορες, οι οποίοι φορούσαν στρατιωτικά και πήραν την εξουσία με πραξικοπήματα. Αυτοί οι παλιοί εχθροί της δημοκρατίας κράτησαν τη θέση τους με τη βία.

Αντίθετα οι λαϊκιστές των τελευταίων χρόνων ανήλθαν στην εξουσία μέσω των εκλογών και δεν συνηθίζουν να δολοφονούν τους αντιπάλους τους. Στις περισσότερες περιπτώσεις ελέχθησαν επειδή εξέφρασαν, και μετά εκμεταλλεύτηκαν, τη δυσαρέσκεια των πολιτών όσον αφορά την οικονομική ανισότητα και τις πολιτισμικές διαφορές. Οταν παίρνουν την εξουσία νομιμοποιούν την ηγεσία τους με επιδείξεις λαϊκής υποστήριξης.

Ομως μια στρατηγική που βασίζεται στην πόλωση του εκλογικού σώματος δεν συνεπάγεται αφοσίωση σε δίκαιες εκλογές και σεβασμό των πολιτικών δικαιωμάτων. Αλλά είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι βασίζονται στο προσωπείο της πλειοψηφίας. Για αυτό χρειάζονται να επηρεάζουν το αποτέλεσμα των εκλογών προς όφελός τους και αναγκάζουν τα μέσα ενημέρωσης να τους επαινούν.

Ο Ερντογάν έχει χρησιμοποιήσει αυτή τη τακτική. Ανήλθε στην εξουσία εκμεταλλευόμενος την πικρία των λιγότερο δυτικοποιημένων Τούρκων που ένιωθαν αδικημένοι και περιθωριοποιημένοι.

Μόλις πήρε την εξουσία ο Ερντογάν έδωσε έμφαση στη δημοτικότητά του και κέρδισε πολλές φορές τα τελευταία 17 χρόνια. Ομως σταδιακά έγινε απολυταρχικός. Τα μέσα ενημέρωσης δεν έχουν πια καμία ανεξαρτησία και η γραφειοκρατία, το δικαστικό σώμα και οι δυνάμεις ασφαλείας ελέγχονται από ανθρώπους του.

Μέχρι πρόσφατα ο Ερντογάν μπορούσε να κερδίζει εκλογές και να βασίζει τη νομιμότητα της ηγεσίας του στη στήριξη του λαού. Οταν όμως το κόμμα του έχασε τη βουλευτική πλειοψηφία το 2015 ο Ερντογάν έπρεπε να δράσει. Ως πρόεδρος εμπόδισε τον σχηματισμό ενός κυβερνητικού συνασπισμού και έκανε νέες εκλογές σε ένα όλο και πιο πολωμένο κλίμα. Καθώς νίκησε, η νομιμότητα και η εξουσία του παραμένουν.

Η απόπειρά του να αλλάξει το αποτέλεσμα των εκλογών της Κωνσταντινούπολης ακολουθεί την ίδια λογική. Ομως έχασε και αποκάλυψε την αχίλλειο πτέρνα του. Εκείνοι που νίκησαν με την κάλπη χάνουν από την κάλπη. Εκεί πρέπει να νικηθούν οι λαϊκιστές και εκεί πρέπει να αρχίσει η ανοικοδόμηση της δημοκρατίας.

Ο Ντάρον Ατζέμογλου είναι συγγραφέας και καθηγητής Οικονομικών στο MIT. Ο Τζέιμς Ρόμπινσον είναι συγγραφέας και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου