Επτά κρίσιμα λάθη που «έπνιξαν» το Ποτάμι

Το Ποτάμι είχε κεντροαριστερά στελέχη, αλλά κεντροδεξιούς ψηφοφόρους. Αιτία της κακοδαιμονίας του ήταν ότι αντί να εκφράζει τους ψηφοφόρους με κίνδυνο να δυσαρεστεί τα στελέχη, έκανε το αντίστροφο. Επτά κρίσιμα λάθη το οδήγησαν στο κενό.

Πρώτο λάθος ήταν η επιλογή πολιτικής παράταξης στο Ευρωκοινοβούλιο το 2014. Φυσικός χώρος του ήταν o φιλελεύθερoς. Αντ’ αυτού μετεκλογικά επελέγη το γηραλέο σοσιαλδημοκρατικό κόμμα. Γιατί; Eπειδή έτσι αποφάσισαν οι δύο ευρωβουλευτές του.

Δεύτερο λάθος ήταν η αμφίπλευρη διεύρυνση, το εγχείρημα απορρόφησης της ΔΗΜΑΡ και της Δράσης. Το Ποτάμι θα μπορούσε να συμπεριλάβει και τους δύο σχηματισμούς, που συνιστούσαν τις δύο πλευρές του Κέντρου υπό την προϋπόθεση ότι θα οριοθετούσε με σαφήνεια τη δική του γραμμή και θα τους καλούσε να συνταχθούν. Δεν έκανε αυτό. Αντίθετα, άφησε και τους δύο να νομίζουν ότι κυρίαρχη γραμμή είναι η δική τους. Το αποτέλεσμα ήταν διπλά αρνητικό. Αφενός το Ποτάμι έμοιαζε ως μετεξέλιξη της ΔΗΜΑΡ, στοιχείο που απωθούσε το κεντρώο-κεντροδεξιό κοινό, αφετέρου η «νεοφιλελεύθερη» ρετσινιά της Δράσης προκαλούσε αλλεργία στους κεντροαριστερούς.

Τρίτο λάθος ήταν η αντιμετώπιση της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ. Το Ποτάμι όφειλε να τεθεί στην αιχμή της μαχητικής αντιπολίτευσης. Και για λόγους αρχής, αφού οι θέσεις του βρίσκονταν στον αντίποδα των ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ και για λόγους τακτικής, αφού έτσι θα ήταν το πρώτο κόμμα που θα καρπωνόταν τα οφέλη της επερχόμενης φθοράς τους. Αντίθετα, η στάση του κόμματος θύμιζε παραπονούμενη απατημένη ερωμένη.

Τέταρτο λάθος ήταν οι βεβιασμένες παρεμβάσεις. Ενδεικτικά, το καλοκαίρι του 2015 η παραίνεση προς τον Πρωθυπουργό  «φέρε ό,τι θέλεις και θα το ψηφίσουμε» εξέφραζε καλή πρόθεση, αλλά ήταν κακή δήλωση. Μια καλή δήλωση θα ήταν «συμφώνησε ό,τι καλύτερο μπορείς και εμείς θα σε στηρίξουμε». Μέσα, όμως, στον πανικό της αδιάκοπης «επικοινωνίας», χανόταν η ουσία.

Πέμπτο λάθος ήταν η εσφαλμένη ερμηνεία της αλλαγής ηγεσίας της ΝΔ. Υποτίθεται ότι με αυτήν το Ποτάμι έχανε τους ψηφοφόρους του Κέντρου. Η πραγματικότητα ήταν αντίστροφη. Το Ποτάμι μπορούσε να γίνει πολύτιμος σύμμαχος της ΝΔ του Κυριάκου Μητσοτάκη, όχι βεβαίως σε εσωτερικές σκιαμαχίες τάσεων, αλλά στον ευρύτερο αγώνα εξορθολογισμού της πολιτικής. Εκεί που το Ποτάμι, όσο μικρό κι επιρρεπές στα λάθη κι αν ήταν, έπαιζε πάντα εντός έδρας. Μια προγραμματική συμφωνία με τη ΝΔ ήταν το 2016 ο απόλυτος μονόδρομος.  Εξυπηρετούσε το Ποτάμι, τη ΝΔ και τη χώρα.

Εκτο λάθος ήταν η συμμετοχή στην απόπειρα ενοποίησης της Κεντροαριστεράς, δηλαδή τον γάμο ανάμεσα σε ΠΑΣΟΚ και Ποτάμι. Ηταν ο ορισμός του αυτογκόλ: το κόμμα που επιδιώκει «να τ’ αλλάξει όλα», ενώνεται με τον ιδεολογικό εκφραστή της Μεταπολίτευσης, το κόμμα που περισσότερο από κάθε άλλο εκπροσωπεί το παλαιό καθεστώς. Σαν αποτέλεσμα, το ΠΑΣΟΚ ανανεώθηκε, το Ποτάμι αφομοιώθηκε. Εκτός από το αντιδεξιό σύνδρομο, μεγάλο ρόλο σε αυτή την απόφαση έπαιξε η αυταπάτη ότι το Ποτάμι μπορούσε να αλώσει το ΠΑΣΟΚ. Πηγή τέτοιων φαντασιώσεων ήταν η εμμονική πίστη στις ιερές αγελάδες της μεταπολιτευτικής διανόησης. Το Ποτάμι άκουγε τη φωνή τους με το δέος του Μωυσή στο όρος Σινά. Αρνήθηκε πεισματικά να καταλάβει ότι όσα είχαν να προσφέρουν, τα εξάντλησαν ήδη. Με την ίδια ζέση παγιδεύτηκε από αδιανόητες δημοσκοπικές προφητείες, που διαψεύδονταν με πάταγο. Και όσο πιο έντονα διαψεύδονταν, τόσο πιο έντονα πίστευε τους προφήτες.

Εβδομο και τελευταίο λάθος ήταν οι Πρέσπες. Το εάν η Συμφωνία κρίνεται επωφελής ή επιζήμια είναι σύνθετο επιστημονικό θέμα. Προσωπικά θεωρώ ότι είναι επιζήμια, ιδίως λόγω των ζητημάτων εθνότητας και γλώσσας. Ωστόσο, αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία δεν είναι μία μεμονωμένη κρίση, αλλά το γεγονός ότι οι ειδικοί επί των διεθνών σχέσεων διαφωνούν μεταξύ τους σε σχέση με την αποτίμησή της. Οσο για τους πολίτες, την απορρίπτουν κατά 70% και οι περισσότεροι τη θεωρούν προδοτική. Αυτή λοιπόν την αμφιλεγόμενη Συμφωνία φέρνει στη Βουλή ένα κόμμα σε αποδρομή, που παραμένει στην κυβέρνηση, επειδή μόλις έχει κλέψει έναν βουλευτή του Ποταμιού. Ολοι γνωρίζουν, ότι εάν το Ποτάμι την υπερψηφίσει, διαλύεται. Ακόμη κι αν υποτεθεί ότι ήταν ταγμένο στη συγκεκριμένη λύση – που δεν ήταν (δεν ρωτήθηκε ποτέ γι’ αυτήν, δεν τη συνδιαμόρφωσε) – μπορούσε να μην την ψηφίσει και να αφήσει την κυβέρνηση να την περάσει. Κι όμως την ψήφισε και διαλύθηκε.

Το Ποτάμι δεν ήταν ΜΚΟ για την προστασία ενός σπάνιου είδους γαρίδας, που θυσιάζεται για τη σωτηρία αυτής της σπάνιας γαρίδας. Ηταν πολιτικό κόμμα. Τα κόμματα αποσκοπούν στην εξουσία, για να εφαρμόσουν την πολιτική τους. Αυτοκτονώντας, δεν θα την εφαρμόσουν ποτέ. Γι’ αυτό και η υπερψήφιση των Πρεσπών ήταν η πιο εσφαλμένη απόφαση μιας σειράς εσφαλμένων αποφάσεων που το έσπρωξαν στο περιθώριο. Ωστόσο, οι θέσεις που εξέφρασε το Ποτάμι δεν ήταν ευκαιριακές. Πολλές από αυτές θα εμφανιστούν στην ατζέντα της επόμενης κυβέρνησης. Αν το Ποτάμι είχε τακτική και στρατηγική, θα μπορούσε να είναι μέρος της και να συνδράμει στην εφαρμογή τους. Ομως δεν είχε. Είχε μόνο θέσεις.

Ο Γιώργος Ν. Πολίτης είναι επίκουρος καθηγητής Κοινωνικής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και συγγραφέας του βιβλίου «Εξουσιαστική Αριστερά και η κρυφή γοητεία της ανοησίας»,
που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια