Ελλάδα, χώρα non grata, ελληνικά λεφτά και με το παραπάνω grata!

Εννέα ημέρες στην Τουρκία, τρεις εκ των οποίων στην Κωνσταντινούπολη, είναι αρκετές για έναν καλλιεργημένο έλληνα εικαστικό ώστε να σχηματίσει άποψη για την εκεί ζωή, έστω ως τουρίστας, αφοσιωμένος καθώς ήταν στην επίσκεψη όσο το δυνατόν περισσότερων αξιοθέατων. Δεν έχω πάει ποτέ στην Κωνσταντινούπολη, ζήτησα λοιπόν από αυτόν τον καλλιτέχνη, τον Π., να μου μεταφέρει τις εντυπώσεις του από το πρόσφατο ταξίδι του στην Πόλη, το οποίο συνεχίστηκε για έξι ακόμα ημέρες σε περιοχές του Πόντου. Στο παρακάτω κείμενο, τα όσα αποκόμισα.

Μαζί με τη σύζυγό του, ο Π. «ξεκοκάλισε» τα μνημεία της Πόλης. Αγια-Σοφιά, Τοπ Καπί, Μπλε Τζαμί, αρχαιολογικά, εθνογραφικά και άλλα μουσεία ήταν στο βαρύ καθημερινό τους πρόγραμμα, σε συνδυασμό με το περπάτημα στους μαχαλάδες, όπου κάποτε ήκμαζε ο βυζαντινός πολιτισμός και που τώρα κατακλύζονται από πανέμορφες καφετέριες και μιλιούνια επισκεπτών, κυρίως από αραβικές χώρες.

Οσο εντυπωσιασμένοι όμως έμειναν από το μεγαλείο των μνημείων τόσο απογοητευμένους τους άφησε η απουσία τής έστω στοιχειώδους αναφοράς στο ελληνικό στοιχείο, με το οποίο τα περισσότερα από αυτά τα μουσεία (όπως και η ζωή εξάλλου) είναι συνδεδεμένα. Δεν ήξερα π.χ. ότι στα μουσεία της Πόλης υπάρχουν μόνο δύο επιγραφές, η τουρκική και η αγγλική. Λέξεις όπως «ελληνικό», «Ελλάδα» δεν αναφέρονται πουθενά. Δεν αναφέρονται πουθενά «ελληνικό έργο», «ελληνικό μνημείο», «ελληνικός ναός», «ελληνικό άγαλμα». Τα ευρήματα που κοσμούν τα περισσότερα τουρκικά μουσεία για τους Τούρκους θεωρούνται ρωμαϊκά και η πιθανότητα κάποια στιγμή να ακούσεις από τους ξεναγούς την έκφραση «Greek origin» (ελληνικής προέλευσης) είναι κόκκος στην άμμο.

Η μεταγλώττιση για τους τουρίστες γίνεται σε μια ποικιλία γλωσσών, περίπου 20, όχι όμως στα ελληνικά. Στις επιλογές η ελληνική γλώσσα απουσιάζει. Το παράξενο εδώ είναι ότι περίπου ένα 70% των επισκεπτών των μουσείων είναι Ελληνες. Και όμως, το μόνο που ακόμα λέγεται εκεί στα ελληνικά είναι το «Αγια-Σοφιά» διότι, απλούστατα, με τους αιώνες ο όρος έχει περάσει έτσι. Για το υπουργείο Πολιτισμού της Τουρκίας η συντριπτική πλειονότητα των ευρημάτων είναι τουρκικά και ένα μικρό ποσοστό ρωμαϊκά. «Ακόμα και ο Ομηρος, μέσα από την τουρκική προπαγάνδα, θεωρείται Τούρκος καθότι στην Τουρκία υπάρχει το όνομα Ομάρ» μου είπε ο Π. Σημειώστε ότι στα ξενοδοχεία της Τουρκίας δεν θα βρεις ελληνική σημαία όπως συμβαίνει με τα διεθνή ξενοδοχεία και ότι οι ελληνικές εφημερίδες (εννοείται) επίσης απουσιάζουν.

Αυτό λοιπόν που ο Π. αποκόμισε στην Κωνσταντινούπολη για τη χώρα του είναι ότι η Ελλάδα για τους Τούρκους θεωρείται – στην κυριολεξία – χώρα non grata. Βέβαια, τα λεφτά που οι ελληνικές «non gratae personae» ακουμπούν στην Τουρκία είναι και με το παραπάνω grata.

Μετά την Κωνσταντινούπολη το ζεύγος πήγε αεροπορικώς στην Τραπεζούντα και από εκεί, με πούλμαν, ταξίδεψε σε όλα τα σημεία όπου, σύμφωνα με το πρόγραμμα του πρακτορείου ταξιδιών, έδρασε και ήκμασε ο ποντιακός – ελληνικός πολιτισμός. «Πήγαμε αφελώς για να βρούμε τα ίχνη του ποντιακού Ελληνισμού και δεν βρήκαμε τίποτε γιατί με τα χρόνια όλα αυτά έχουν εξαλειφθεί». Οι παλιοί Πόντιοι έχουν πια αποβιώσει και τα παιδιά τους έχουν εκτουρκιστεί πλήρως. Για την ακρίβεια, το μόνο δείγμα ποντιακού πολιτισμού που ο Π. είδε ήταν σε ένα μεϊντάνι (πλατεία) της Τραπεζούντας: νεαρά αγόρια και κορίτσια χόρευαν αυτοσχέδια κάτι που θύμιζε πυρρίχιο…

Ολα τούτα δεν πρέπει φυσικά να μας εκπλήσσουν. Σε αντίθεση με την ελάχιστη πολιτιστική παράδοσή της, η Τουρκία είναι «μάνα» στην προπαγάνδα, επομένως αυτό που οι Τούρκοι βρήκαν εκεί, δηλαδή τον Ελληνισμό, το έκαναν πολύ απλά δικό τους. Η Παλαιά Ιωνία, για παράδειγμα, ο ιωνικός πολιτισμός, δεν υπάρχει πουθενά γιατί θεωρείται ρωμαϊκή. Εξάλλου από την προπαγάνδα δεν χάθηκε η μισή Κύπρος; «Τα 70 εκατομμύρια των Τούρκων είναι η μάζα – θρησκόληπτη απέναντι στον Αλλάχ και τον Ερντογάν – και τα υπόλοιπα 10 η οικονομική ηγεσία που βέβαια δεν ασχολείται καθόλου με τη μάζα, όπως ακριβώς συμβαίνει στον αραβικό κόσμο όπου επικρατεί το Ισλάμ, του οποίου οι κανόνες δεν κατανοούνται από τις δυτικές κοινωνίες. Στο Ισλάμ δεν ρωτάνε. Προσεύχονται και ακολουθούν. Αν κάποιος τους πει να πάνε να πολεμήσουν, δεν θα ρωτήσουν “γιατί”. Θα πάνε. Γιατί το λένε ο Αλλάχ και η πατρίδα. Τελεία και παύλα. Και αυτό, τώρα που το είδα με τα μάτια μου, με κάνει πια και ανησυχώ».