Υπάρχει εγωισμός στους κλώνους;

Πολλοί αναλυτές μιλούν για μεγάλη κρίση αντιπροσώπευσης. Οι θεσμοί δεν λειτουργούν, οι ποιότητες του πολιτικού προσωπικού είναι χαμηλές, η νομοθετική παραγωγή υπακούει στους λομπίστες, στα δικτυωμένα συμφέροντα κ.λπ. Το πολιτικό σύστημα, πονηρά και ευθυνόφοβα, εντοπίζει την κρίση μόνο, στον αντιπροσωπευόμενο, στον πολίτη. Το προφίλ του πολιτικού, του αντιπροσώπου, το αφήνει στην άκρη ή καταγγέλλει κάποια οριακά πρόσωπα, ώστε να ξεκαρφωθεί και να βγει αλώβητο το ίδιο το πολιτικό σύστημα ως ρυθμιστικός και πλουτοπαραγωγικός μηχανισμός.

Κυριαρχούν πράγματι τα χαμηλά ταλέντα εντός του πολιτικού προσωπικού, πράγματι ο ενδεδειγμένος πολιτικός είναι μια μηχανή κολακείας του κόσμου; Το καταγγέλλουν πολλοί αντιλαϊκιστές, συχνά λαϊκίζοντας και οι ίδιοι, καβαλώντας το αντιπολιτικό μένος του πλήθους. Σε έναν μεγάλο βαθμό ο αντιπροσωπευόμενος και ο αντιπρόσωπος είναι αιχμάλωτοι σε μια κατοπτρική φυλακή, κλώνοι ο ένας του άλλου. Αντίτυπο ο ένας του άλλου, σχεδόν χωρίς αρχέτυπο.

Το πρόβλημα το συναντάς και στους πόλους και στα φίλτρα αντιπροσώπευσης. Αλλά και στα μέσα ανάλυσης και εντοπισμού. Η κρίση δηλαδή βρίσκεται όχι μόνο στα χαρακτηριστικά του πολίτη και του πολιτικού, αλλά και στην ίδια την κριτική. Το πρόβλημα το έχει και ο αντιπρόσωπος – ο πολιτικός – και ο αντιπροσωπευόμενος – ο πολίτης. Ο κατοπτρισμός του ενός στον άλλον δεν είναι μόνο πολιτιστικής, συμπεριφορικής τάξης, αλλά δημιουργεί την αδυναμία στην πολιτική παραγωγή και στην κριτική ανάγνωσή της. Βεβαίως ο βουλευτής έχει ελάχιστα εργαλεία παρέμβασης στα χέρια του. Οι μεγάλες επιλογές γίνονται στο επίπεδο της ευρωπαϊκής και υπουργικής διαβούλευσης και η χαμηλή, καθημερινή πολιτική καθορίζεται από τη διοίκηση και την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Στο Κοινοβούλιο επίσης υπάρχουν περιορισμένες δυνατότητες. Κινείται ανάμεσα στην αποδοχή των βασικών αξιωματικών σχημάτων ενός νομοσχεδίου και στην άρνησή τους – ανάλογα με το αν είναι κανείς στη συμπολίτευση ή την αντιπολίτευση. Και οι δύο στάσεις όμως επιβάλλονται είτε από τον κομματικό πατριωτισμό είτε από την κομματική πειθαρχία. Ο βουλευτής το μόνο που μπορεί, εκτός από τη ρήξη, είναι να τροπολογεί και τροποποιεί ελαφρώς, ίσως και με βάση κλαδικές ή τοπικές επιθυμίες.

Ο βουλευτής δεν χειρίζεται ούτε διαθέτει πόρους όπως π.χ. ο περιφερειάρχης (συχνά μάλιστα τεράστιους πόρους, ενισχυόμενους την τελευταία περίοδο), ο βουλευτής δεν διαθέτει νομοκατασκευαστική δυνατότητα, ιδίως σε συνθήκες δημοσιονομικής πειθαρχίας. Ο βουλευτής δεν διαθέτει διοικητική δύναμη, όπως ένας διευθυντής οποιουδήποτε τμήματος υπουργείου, που μπορεί να κατατροπώσει οποιαδήποτε υπουργική απόφαση, οποιαδήποτε νομοθετική ρύθμιση. Ο βουλευτής ως εκ της καταστάσεως καταλήγει σε έναν «διευκολυντή», ένα άτυπο ΚΕΠ, γίνεται ο χόνδρος ανάμεσα στο υπουργείο, στη διοίκηση, στον πολίτη. Μεσολαβεί ώστε η περιοχή να ακουστεί ευκρινέστερα από την εκτελεστική εξουσία, ο πολίτης να βρει μια άκρη για το θέμα του, ο υπάλληλος να ξεκουνηθεί, ο υπουργός να πάρει χαμπάρι – εφόσον διαπεραστεί η αλυσίδα των παλατιανών.

Ενα σύστημα αποτελούμενο από άτυπους κώδικες ισχύος, οικογενειακών – φιλικών δικτύων, απέραντων εγωισμών, φιλοδοξιών, ανοησίας και ανασφάλειας έχει ήδη ξεπεράσει τα κόμματα, τις λαϊκές ώσεις και την ατομική καπατσοσύνη που το δημιούργησαν.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι ζωγράφος, αναπληρωτής καθηγητής της Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, ΕΜΠ