Ενα success story

Από το 1974 έως σήμερα, η δημοκρατική Ελλάδα γνώρισε τέσσερα επιτυχημένα πολιτικά αφηγήματα.

1. Το «αντιδεξιό αφήγημα» του Ανδρέα Παπανδρέου τη δεκαετία του ’80.

2. Το «εκσυγχρονιστικό αφήγημα» του Κώστα Σημίτη τη δεκαετία του ’90.

3. Το «αντιμνημονιακό αφήγημα» με πρωταγωνιστή τον Αλέξη Τσίπρα μετά το 2011.

4. Το «αντι-ΣΥΡΙΖΑ αφήγημα» που παίζεται τώρα στις οθόνες.

Τρία από αυτά τα success stories είχαν αρνητική χροιά και μόνο ένα θετική. Είναι μάλλον θέμα ελληνικής πολιτικής κουλτούρας.

Επί της ουσίας όμως οι περιπτώσεις είναι ταυτόσημες. Προσφέρουν μια κοινή βάση ακόμη και σε ετερογενείς πολιτικές δυνάμεις έναντι ενός κοινού εχθρού ή υπέρ μιας κοινής ιδέας.

Η πρόσθετη ευφυΐα του Ανδρέα Παπανδρέου ήταν ότι όχι μόνο επινόησε το αφήγημα αλλά ότι έφτιαξε και τον εχθρό εναντίον του οποίου στρεφόταν.

Είναι προφανές ότι η Δεξιά που «ο λαός δεν ξεχνά» δεν είχε καμία σχέση με την ευρωπαϊκή Δεξιά του Κ. Καραμανλή, του Γ. Ράλλη, του Κ. Μητσοτάκη ή του Κ. Στεφανόπουλου που αντιμετώπιζε τότε ο Παπανδρέου. Ο Ανδρέας όμως κατασκεύασε μια Δεξιά αναχρονιστική, τρομακτική και δαιμονοποιημένη, ένα δημιούργημα αποκλειστικά της επινόησης ή της μνήμης του. Το αφήγημα πάντως δούλεψε.

Σε αντίθεση με τη Δεξιά του Ανδρέα, το Μνημόνιο δεν χρειάστηκε να το επινοήσει κανείς.

Το γνώρισαν μερικές εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι στην καθημερινή τους ζωή. Ηταν από μόνο του τόσο αποκρουστικό ώστε το «αντιμνημονιακό αφήγημα» δεν χρειαζόταν καν πατέρα ή συνεκτική λογική. Πυροδότησε ένα αυθόρμητο, ενίοτε ανορθολογικό αλλά σίγουρα θυμωμένο ξέσπασμα. Αρκούσε πλέον κάποιος να ιππεύσει το κύμα της αντίδρασης. Το κατάφερε τελικά ο Τσίπρας.

Ούτε τον ΣΥΡΙΖΑ χρειάστηκε να επινοήσει κανείς. Ηταν από τη φύση του μια μορφή πολιτικής εξουσίας με εγγενή απωθητικά κι αντιαισθητικά χαρακτηριστικά, τα οποία η αντιπολίτευση μερίμνησε απλώς να τυλίξει σε ένα ενιαίο αφήγημα δαιμονοποίησης.

Επιτυχώς. Η Αριστερά και ο Τσίπρας ήλθαν το 2015 στην εξουσία με ένα κολοσσιαίο κι άφθαρτο πολιτικό κεφάλαιο. Η διασπάθισή του ήταν ούτως ή άλλως ταχεία. Αλλά η επιτυχία της αντιπολίτευσης είναι ότι δεν επέτρεψε στον ΣΥΡΙΖΑ να μεταλλαχθεί ή να εξελιχθεί σε κάτι άλλο από εκείνο που η ίδια ήθελε να είναι. Τον καταδίκασε σε ασφυξία.

Σχεδόν επτά χρόνια από την εισβολή του στο προσκήνιο, το σημερινό κυβερνητικό κόμμα δεν κατάφερε όχι μόνο να αποκτήσει ευρύτερες συμμαχίες αλλά ούτε καν να διαπεράσει την υγειονομική ζώνη που ορθώθηκε γύρω του.

Αποτελεί προφανώς μια μεγάλη πολιτική επιτυχία της αντιπολίτευσης στο σύνολό της. Κι έτσι δρομολόγησε την αποδρομή του ΣΥΡΙΖΑ πρώτα στο δημόσιο αίσθημα, ύστερα στις δημοσκοπήσεις και μετά στις κάλπες.

Ενα success story, το οποίο απομένει φυσικά να δούμε αν θα ολοκληρωθεί στις εκλογές της 7ης Ιουλίου.

Αυτό το «αντι-ΣΥΡΙΖΑ αφήγημα» έγινε ιδιαίτερα αισθητό στις τοπικές κοινωνίες όπου ο κοινωνικός ιστός είναι πιο πυκνός κι οι άνθρωποι γνωρίζονται καλύτερα μεταξύ τους. Το βοήθησε επίσης κι ο μηχανισμός μιας εκλογής σε δύο γύρους.

Γι’ αυτό η κατάρρευση του ΣΥΡΙΖΑ είναι πρωτοφανής. Οχι μόνο δεν κέρδισε καμία περιφέρεια, όχι μόνο οριακά εμφανίστηκε εδώ κι εκεί στον δεύτερο γύρο, αλλά είναι ζήτημα αν κατέκτησε 35 δήμους σε ολόκληρη την Ελλάδα.

Ο Πίνακας που παραθέτω αφορά τα πανελλήνια ποσοστά των συνδυασμών με επίσημη κομματική στήριξη κατά τον πρώτο γύρο των περιφερειακών εκλογών.

Είναι συντριπτικά. Η ΝΔ παίρνει 43,6% (συν 2,6% για τρεις συνδυασμούς ανταρτών της ΝΔ σε Ιόνιο, Βόρειο Αιγαίο και Ανατολική Μακεδονία και Θράκη) κι ακολουθούν με 18,7% ο ΣΥΡΙΖΑ, 12% το ΚΙΝΑΛ, 6,9% το ΚΚΕ και 3,6% η Χρυσή Αυγή.

Στον υπολογισμό έχουμε επιμερίσει μεταξύ ΣΥΡΙΖΑ και ΚΙΝΑΛ τις ψήφους των συνδυασμών που υποστήριξαν από κοινού σε Κρήτη, Δυτική Ελλάδα, Θεσσαλία και Νότιο Αιγαίο.

Καταφανώς λοιπόν ο πρώτος γύρος προϊδέαζε για τη συντριπτική κυριαρχία της ΝΔ στον δεύτερο, την κατάρρευση της κυβερνητικής παράταξης, αλλά και την αξιοσημείωτη αυτοδιοικητική ισχύ του ΚΙΝΑΛ.

Η αποχή που επικαλούνται διάφοροι δεν αποτελεί εξήγηση αφού στις 26 Μαΐου ψήφισαν περίπου 350.000 ψηφοφόροι περισσότεροι από τις βουλευτικές εκλογές του Σεπτεμβρίου 2015.

Αυτές οι τάσεις όμως ενισχύθηκαν από το μέτωπο που βρήκε απέναντί του ο ΣΥΡΙΖΑ. Ηταν τόσο διακομματικά συμπαγές ώστε ακόμη και στην Αχαΐα (μία από τις έξι όλες κι όλες εκλογικές περιφέρειες όπου ο ΣΥΡΙΖΑ βγήκε πρώτος στις ευρωεκλογές…) οι ψηφοφόροι ψήφιζαν Φαρμάκη της ΝΔ για περιφερειάρχη και Πελετίδη του ΚΚΕ για δήμαρχο.

Συνολικά στη Δυτική Ελλάδα οι ψήφοι του Κ. Σπηλιόπουλου (προερχόμενου από το ΠΑΣΟΚ) στον α’ γύρο μεταφέρθηκαν στον β’ γύρο μαζικά στον Φαρμάκη και όχι στον Α. Κατσιφάρα που υποστηριζόταν επισήμως από το ΚΙΝΑΛ αλλά και τον  ΣΥΡΙΖΑ. Το αντι-ΣΥΡΙΖΑ ρεύμα αποδείχτηκε ισχυρότερο από την παραδοσιακή πολιτική προέλευση.

Και μιλάμε για μια περιοχή συνολικά ευνοϊκή για τον συνδυασμό ΣΥΡΙΖΑ – παπανδρεϊκού ΠΑΣΟΚ!

Τα παραδείγματα σε όλη την Ελλάδα είναι πολυάριθμα. Δήμοι, κοινότητες, ολόκληρες περιφέρειες άλλαξαν χέρια χάρη σε ένα αυθόρμητο αντι-ΣΥΡΙΖΑ μέτωπο το οποίο πάνω στην κάλπη διαμόρφωσε τις πιο απρόσμενες συμμαχίες.

Το φαινόμενο φυσικά δεν είναι μόνο ελληνικό. Η λαϊκιστική Αριστερά που εισέβαλε δυναμικά στο προσκήνιο περί τα μέσα της τρέχουσας δεκαετίας φάνηκε ότι βρίσκεται σε αποδρομή σε ολόκληρη την Ευρώπη τουλάχιστον στις πρόσφατες ευρωεκλογές.

Το Εργατικό Κόμμα του Τζέρεμι Κόρμπιν, οι Podemos στην Ισπανία, η «Ανυπότακτη Γαλλία» του Ζαν-Λικ Μελανσόν είχαν απογοητευτικά εκλογικά αποτελέσματα.

«Οι εμπειρίες αυτές οδηγούν σε ένα συμπέρασμα: τα λαϊκιστικά κόμματα (σ.σ.: της Αριστεράς) επιτυγχάνουν συχνά εκλογικές υπερβάσεις που αποδεικνύονται όμως περιορισμένης διάρκειας» σημειώνει ο κοινωνιολόγος Manuel Cervera-Marzal («Ο λαϊκισμός της Αριστεράς δεν πουλάει πια», «Le Monde», 31/5).

Οι επόμενοι μήνες θα δείξουν αν δεν αρέσει πια το εμπόρευμα ή αν απλώς άλλαξε η αγορά.