Η άνοια που χτυπάει την προσωπικότητα

Στην ερώτηση «πώς θα περιγράφατε τα συμπτώματα της άνοιας;» οι περισσότεροι από εμάς θα επικεντρωνόμασταν (πού αλλού;) σε σημάδια που αποκαλύπτουν τη σταδιακή απώλεια μνήμης – για παράδειγμα στη δυσκολία εύρεσης της κατάλληλης λέξης ή της διαδρομής που οδηγεί στο σπίτι. Ομως, μια διαφορετική εκφυλιστική διαταραχή του εγκεφάλου που συνήθως εκδηλώνεται στις ηλικίες 45 – 65 ετών – γνωστή ως μετωποκροταφική άνοια (FTD) – προκαλεί εντελώς διαφορετικά συμπτώματα, τα οποία όπως έχει αποδειχτεί στην κλινική πράξη διαγιγνώσκονται δύσκολα.

Μάλιστα, και σύμφωνα με τους ειδικούς, οι άνδρες και οι γυναίκες είναι εξίσου ευάλωτοι στη συγκεκριμένη νόσο. Και παρότι σε κάποιες περιπτώσεις έχει παρατηρηθεί ότι το βεβαρημένο οικογενειακό ιστορικό παρόμοιων διαταραχών παίζει ρόλο, δεν αποτελεί τον κανόνα για τους περισσότερους ασθενείς.

«Σε αυτόν τον τύπο άνοιας, η μνήμη είναι συνήθως αρκετά καλή. Και αυτό διότι κατά τα πρώτα στάδιά της επηρεάζεται κυρίως η προσωπικότητα. Παρατηρείται συναισθηματική “ωμότητα”, απώλεια ενσυναίσθησης και έλλειψη κρίσης και αυτοσυγκράτησης» εξηγεί ο Dr. Jagan Pillai, νευρολόγος με ειδίκευση στην άνοια στη διακεκριμένη κλινική Cleveland στις ΗΠΑ.

Το αποτέλεσμα, όπως προσθέτει ο ίδιος, είναι οι ασθενείς να συμπεριφέρονται δημόσια με τρόπο κοινωνικά απαράδεκτο και μοιραία να γίνονται «πρωταγωνιστές» ντροπιαστικών καταστάσεων.

«Οι συγγενείς συχνά περιγράφουν καβγάδες τους οποίους πυροδοτούν οι ασθενείς, χρησιμοποιώντας καυστικό λόγο ή αποφάσεις με υψηλό οικονομικό ρίσκο που λαμβάνονται χωρίς προηγούμενη σκέψη ή συζήτηση, όπως για παράδειγμα η αγορά ενός πανάκριβου αυτοκινήτου που δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά» σημειώνει ο Dr. Pillai.

Παρ’ όλα αυτά, οι ασθενείς δεν έχουν συναίσθηση των κακών επιλογών ή αποφάσεων που παίρνουν, αλλά ούτε το πόσο πληγώνουν συναισθηματικά τους ανθρώπους τους.

«Οι άνθρωποι με FTD μπορούν κατά κανόνα να εργάζονται και να εμπλέκονται σε καθημερινές δραστηριότητες, χωρίς κανείς να αντιλαμβάνεται ότι πάσχουν από τη συγκεκριμένη πάθηση. Ομως, αντιμετωπίζουν πολλά προβλήματα ακριβώς εξαιτίας της αδυναμίας τους να προσαρμοστούν κοινωνικά» προσθέτει ο ειδικός.

«Οι νευρολόγοι συχνά προσδιορίζουν τον τύπο του FTD με βάση την περιοχή του εγκεφάλου που επηρεάζεται αλλά και τα συμπτώματα που προηγούνται και είναι πιο εμφανή» διευκρινίζει ο Dr. Pillai. Και ενώ στα πρώιμα στάδια εμφανίζεται ένας τύπος συμπτωμάτων, όσο η ασθένεια εξελίσσεται επηρεάζονται περισσότερες περιοχές του εγκεφάλου.

Πιο συγκεκριμένα, η συρρίκνωση των μετωπιαίων και κροταφικών λοβών του εγκεφάλου προκαλεί παρορμητικότητα και υπονομεύει τις κοινωνικές δεξιότητες. Η μετωποκροταφική άνοια όμως, δεν παρουσιάζεται μόνο μέσω συμπεριφορικών αλλαγών, καθώς διακρίνεται σε διαφορετικά κλινικά σύνδρομα που εντάσσονται στο φάσμα της νόσου, μεταξύ των οποίων:

• Στις πρωτοπαθείς προϊούσες αφασίες επηρεάζονται κυρίως η ομιλία και οι γλωσσικές δεξιότητες.
• Αν και οι διαταραχές της κίνησης δεν χαρακτηρίζουν την πλειονότητα των πασχόντων, είναι πιθανόν τα κινητικά προβλήματα (π.χ. συντονισμός) να προηγούνται.
• Το σύνδρομο προϊούσας υπερπυρηνικής παράλυσης (PSP) επηρεάζει την κίνηση, το βάδισμα, την ισορροπία και οδηγούν τους ασθενείς σε συχνές πτώσεις.

Συχνά, τα άτομα που βιώνουν συμπεριφορικές αλλαγές δεν παραδέχονται ότι αντιμετωπίζουν πρόβλημα και αποφεύγουν να κλείσουν ραντεβού με τον γιατρό τους.

«Αυτός ο τύπος FTD έρχεται αργά και προοδευτικά, επηρεάζει δεξιότητες που συχνά δεν συνδέονται με άνοια, με αποτέλεσμα να μην αναζητούν βοήθεια οι ασθενείς. Κάπως έτσι όμως, περιορίζεται η διάγνωση και η φροντίδα τους στα αρχικά στάδια της νόσου» καταλήγει ο Dr. Pillai.

Αυτός είναι και ο λόγος που ο ειδικός μάς προτρέπει, στην περίπτωση που κάποιος δικός μας εμφανίζει περίεργα συμπτώματα, ενεργώντας με ασυνήθιστους τρόπους που βαθμιαία επιδεινώνονται, να μη χάνουμε πολύτιμο χρόνο και να αναζητήσουμε αμέσως βοήθεια.

Σε κάθε περίπτωση, η διαδικασία διάγνωσης είναι σύνθετη, στηριζόμενη στον συνδυασμό διαφόρων ευρημάτων, είναι όμως εφικτή, καθώς μέσω τεστ (π.χ. νευροψυχολογικός έλεγχος, εξετάσεις αίματος) αλλά και απεικονιστικών εξετάσεων αποκλείονται άλλες παθήσεις με παρόμοια συμπτώματα, αναλύει ο ειδικός. Και παρότι δεν έχει βρεθεί ακόμη διαθέσιμη θεραπεία, υπάρχουν σκευάσματα που βοηθούν στη διαχείριση και τη βελτίωση κάποιων συμπτωμάτων.