Η ετερογονία των σκοπών

Στις ευρωεκλογές πήραν μέρος σχεδόν έξι εκατομμύρια άνθρωποι. Κοντά μισό εκατομμύριο περισσότεροι απ’ ό,τι στις προηγούμενες εκλογές, τον Σεπτέμβριο του 2015. Κατι περισσότερο από ένα εκατομμύριο λιγότεροι από όσους είχαν φθασει στην κάλπη τον μακρινό Σεπτεμβριο του 2009. Αν η περασμένη Κυριακή ήταν ένα βήμα στον δρόμο του γυρισμού προς την «κανονικότητα», ο δρόμος που απομένει είναι ακόμη μακρύς. Οσο και η απόσταση που χωρίζει το 4,8% της Χρυσής Αυγής (που είναι, βέβαια, το μισό από το 9,4% των προηγούμενων εκλογών) από τα δεκαδικά που της έδιναν οι κάλπες, ώς το «κανονικό» 2009.

Κι έπειτα, τι είδους κανονικότητα, πολιτική κανονικότητα, θα είναι αυτή, προς την οποία οδεύουμε; Θα είναι μια εποχή ανάταξης της εμπιστοσύνης, επιστροφής των πολιτών στη δημόσια σφαίρα; Ή μια παράταση της μιζέριας, χωρίς τα δράματα του πρόσφατου παρελθόντος; Και η πολιτική σκηνή θα διαμορφωθεί, όπως πολλοί προεξοφλούν, σε ένα σταθερό, νέο δικομματικό σχήμα, που θα πάρει τη θέση εκείνου που κυριάρχησε για δεκαετίες, κατέρρευσε το 2012 και τώρα ανασυγκροτείται ως διπολισμός ΝΔ – ΣΥΡΙΖΑ; Ή μήπως βρισκόμαστε ακόμη σε φάση ρευστή, σε μετάβαση, με το 57% που άθροισαν στις ευρωεκλογές τα δύο μεγαλύτερα κόμματα να μοιάζει εξαιρετικά χαμηλό για να προεξοφλεί το μέλλον;

Η προεκλογική περίοδος που ξεκίνησε θα δώσει απαντήσεις. Και ο τρόπος που θα πολιτευθούν τα κόμματα, στη διάρκειά της, θα προεγγράψει σε μεγάλο βαθμό τη θέση τους στο μέλλον. Στις επόμενες πέντε εβδομάδες θα κριθεί τι είδους κυβέρνηση θα γεννήσει η Νέα Δημοκρατία του νικητή Κυριάκου Μητοστάκη. Τι ελπίδες έχει το Κίνημα Αλλαγής, να γίνει καταλύτης μιας νέας, ανανεωμένης και ισχυρής μεταρρυθμιστικής ευρωπαϊκής Κεντροαριστεράς. Και τι πιθανότητες έχει ο ΣΥΡΙΖΑ να πραγματοποιήσει τη φιλοδοξία του να γίνει ένα κόμμα εξουσίας, με σταθερή θέση στη σκηνή για τις δεκαετίες που έρχονται.

Για τον ΣΥΡΙΖΑ, ειδικά, οι ευρωεκλογές μοιάζει να είναι μια πανηγυρική επιβεβαίωση του νόμου της ετερογονίας των σκοπών. Αυτής της σκοτεινής δύναμης που κάνει τις συνέπειες των πράξεών μας να ξεπερνούν ή να διαψεύδουν τους σκοπούς μας.

Ενα παράδειγμα είναι αυτό που ο ίδιος ο Αλέξης Τσίπρας ντροπαλά αναγνώρισε στην πρώτη μετεκλογική του ομιλία. Βάλαμε – είπε – ψηλά τον πήχη πριν πάρουμε την εξουσία και το πληρώνουμε. Στρώσαμε – θα έπρεπε να πει αν μπορούσε να είναι ειλικρινής – τον δρόμο για την εξουσία με σπορά τεράτων που τώρα μας καταβροχθίζουν. Πληρώνουμε την εποχή που λέγαμε πως η χρεοκοπία ήταν «παραμύθι με δράκο», οι κυβερνήσεις που διαχειρίζονταν Μνημόνια ήταν «μειωμένου πατριωτισμού», το Μνημόνιο το ίδιο ένα χαρτί που μπορούσε κανείς να σχίσει, να ακυρώσει «με ένα νόμο κι ένα άρθρο». Δεν το είπε έτσι. Είπε αντίθετα πως όλες οι υποσχέσεις δόθηκαν επειδή «πιστεύαμε στην ανάγκη για έναν ριζοσπαστικό κοινωνικό μετασχηματισμό και μέσα στη δίψα μας αυτή γίναμε βολονταριστές». Αλλά δίχως μεταμέλεια δεν υπάρχει συγχώρεση.

Αλλο παράδειγμα, η απειλητική επανεμφάνιση στην πολιτική σκηνή του φανταχτερού πρωταγωνιστή της εποχής της «διαπραγμάτευσης», της εποχής που θα «χτυπούσαμε τα νταούλια και θα χόρευαν οι αγορές». Μοιραία συνέπεια της αδυναμίας του Αλέξη Τσίπρα να μιλήσει καθαρά και να αναλάβει την ευθύνη για τη διαπραγμάτευση και το κόστος της, κρυμμένος πίσω από τις περίφημες «αυταπάτες».

Αλλο παράδειγμα, η στρατηγική επιλογή της διακυβέρνησης στα χρόνια του τρίτου Μνημονίου: Να επιβληθεί πρόσθετη λιτότητα απ’ όση το Μνημόνιο απαιτούσε, να στραγγιστεί με περισσότερους φόρους η πραγματική οικονομία, να μένουν ανεξόφλητες υποχρεώσεις του Δημοσίου, να καθυστερεί η απονομή των συντάξεων, να μένει ανεκτέλεστο το πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων για να προκύψουν τα περίφημα υπερ-πλεονάσματα, από τα οποία να προκύψει χρήμα προς προεκλογική, επιδοματική διανομή. Τώρα έγινε σαφές πως αυτός ο πολιτικαντισμός, που διαφημίστηκε ως «ταξικά μεροληπτική» επιλογή, έφερε τα αντίθετα από τα προσδοκώμενα αποτελέσματα. Τα επιδόματα της τελευταίας στιγμής φούντωσαν αντί να μαλακώσουν τον θυμό. Πρόσθεσαν προσβλητική υποτίμηση της αξιοπρέπειας των πολιτών στην υπερφορολόγησή τους. Και εξέθεσαν ανεπανόρθωτα έναν πολιτικό που ζητούσε την ψήφο μας όχι στο όνομα όσων έκανε ή στο όνομα ενός σχεδίου για το μέλλον, αλλά στο όνομα των επιδομάτων που μοιράστηκαν λίγα 24ωρα πριν από την κάλπη και ήταν, λέει, «γραμμένα στα ψηφοδέλτια».

Ετερογονία των σκοπών. Ο ΣΥΡΙΖΑ, για να φθάσει στην εξουσία ως «πρώτη φορά Αριστερά», πρώτα έβαλε στην άκρη τον αριστερό λόγο για να υιοθετήσει τον λόγο Καμμένου, τον λόγο του αντιμνημονιιακού λαϊκισμού. Κι ύστερα, όταν θέλησε απαλλαγμένος από τον Καμμένο, να ξαναβρεί τον αριστερό πυρήνα του στα νερά των Πρεσπών, βρέθηκε χαμένος σε ένα ασπόνδυλο σχήμα όπου χωρούν η Κουντουρά και ο Τζουμάκας, ο Αλέξης Γεωργούλης και ο Σπύρος Δανέλλης. Ενα σχήμα που προδίδει μόνον βουλιμία εξουσίας.

Μα το χειρότερο και το πιο κρίσιμο είναι ο τρόπος που ο ΣΥΡΙΖΑ επιχείρησε – και επιμένει να το κάνει και μέσα στην προεκλογική περίοδο – να χρησιμοποιήσει τη διακυβέρνηση ως μέσο για μια βιαστική και βίαιη «πρωταρχική συσσώρευση εξουσίας».

Αν υπάρχει ακόμη κάποιος στη σημερινή ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ που να έχει διαβάσει και να θυμάται το Κεφάλαιο του Μαρξ, θα αναγνωρίσει εύκολα τον όρο. Ενα κόμμα που ήταν εκτός εξουσίας και δεν είχε δομή παραδοσιακού κόμματος εξουσίας, βρέθηκε να κυβερνά. Κι είχε δύο επιλογές: Να χρησιμοποιήσει τη θητεία του στην κυβέρνηση για να επιχειρήσει να εισάγει μεταρρυθμίσεις, να αμβλύνει τα πελατειακά και συντεχνειακά χαρακτηριστικά του συστήματος εξουσίας ή την υποδούλωση της κορυφής της διοικητικής πυραμίδας στους κομματικούς μηχανισμούς. Ή να επιχειρήσει να το αλώσει, να το κατακτήσει, να δημιουργήσει δικά του δίκτυα επιρροής στο κράτος και τη Δικαιοσύνη, να δημιουργήσει δικά του δίκτυα πελατείας. Να επιχειρήσει τη δική του πρωταρχική συσσώρευση.

Διάλεξαν το δεύτερο. Το πλήρωσαν στην κάλπη. Μα αποδεικνύεται, επιπλέον, από τις θλιβερές και επικίνδυνες εξελίξεις των ημερών, ότι παραμένουν μοιραία αιχμάλωτοι στην επιλογή τους.