Σε 4 χρόνια μπορεί να επιστρέψει ο εφιάλτης

Οι οικονομικοί κίνδυνοι για την Ελλάδα δεν έχουν περάσει και είναι πιθανόν τα επόμενα τρία με τέσσερα χρόνια η χώρα μας να μην μπορεί να εξυπηρετήσει το χρέος της αναφέρει ο Μιχάλης Χαλιάσος, κάτοχος της έδρας Μακροοικονομικών και Χρηματοοικονομικής του Πανεπιστημίου Γκαίτε της Φρανκφούρτης και διευθυντής του Δικτύου του CEPR για τα χρηματοοικονομικά των νοικοκυριών. Μιλώντας στα «ΝΕΑ» τονίζει ιδιαίτερα τον ρόλο της ποιοτικής εκπαίδευσης στην τόνωση της παραγωγικής δραστηριότητας και τη σημασία της ίδρυσης ιδιωτικών Πανεπιστημίων για να ενισχυθεί το brain gain.

Λίγες ημέρες πριν από τις ευρωεκλογές, ο Πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας εξήγγειλε ένα πακέτο παροχών και φοροελαφρύνσεων, το οποίο έχει προκαλέσει τις αντιδράσεις των θεσμών. Πώς κρίνετε την κίνηση αυτή της κυβέρνησης;

Η χώρα έχει φθάσει σε ένα σημείο, όπου οι φόροι είναι πολύ υψηλοί, δεν υπάρχει περιθώριο στα νοικοκυριά να υφίστανται μεγαλύτερη φορολόγηση, υπάρχει μεγάλο πρόβλημα με τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια, έχουν μειωθεί οι αποταμιεύσεις των πολιτών και οπότε δεν υπάρχει η απαραίτητη ρευστότητα για να αντιμετωπίσει κανείς περισσότερους φόρους. Από αυτή την άποψη, παροχές βραχυπρόθεσμα ανακουφίζουν. Αλλά θα πρέπει να επικεντρωνόμαστε σε πιο μακροπρόθεσμους στόχους. Δεν ξέρω αν κάποιοι λένε ότι οι παροχές είναι ένα προεκλογικό μέτρο. Αυτό δεν έχει τόση μεγάλη σημασία όσο εάν αυτές εντάσσονται στα πλαίσια ενός μακροπρόθεσμου προγράμματος ή εάν είναι ένα πολύ βραχυπρόθεσμο μέτρο χωρίς συνέχεια.

Εφόσον οι μειώσεις των φόρων είναι στοχευμένες στην ενθάρρυνση δημιουργίας επιχειρήσεων που θα δημιουργήσουν δουλειές, θα μειώσουν την ανεργία, θα κρατήσουν περισσότερους νέους στην Ελλάδα αυτό είναι κάτι θετικό. Αλλά το ερώτημα είναι πόσο διατηρήσιμο και πόσο στοχευμένο είναι ένα πακέτο ελαφρύνσεων.

Ποιο θα πρέπει να είναι το νέο μείγμα δημοσιονομικής πολιτικής στη μεταμνημονιακή εποχή;

Σήμερα το επίπεδο παραγωγής κατά κεφαλήν στην Ελλάδα είναι το χαμηλότερο μεταξύ των χωρών της ΕΕ. Πρέπει να δημιουργήσουμε συνθήκες αύξησης του μεγέθους της πίτας. Η παραγωγή θα πρέπει να ενθαρρυνθεί μέσω της ίδρυσης νέων επιχειρήσεων, μέσω της ενίσχυσης των επενδύσεων, μέσω της αύξησης του ιδιωτικού τομέα.

Μεγάλη πρόκληση για την Ελλάδα είναι η Τριτοβάθμια Εκπαίδευση διότι η χώρα μας αγωνίζεται να βρει προϊόντα. Εχουμε τον τουρισμό, έχουμε το λάδι και ψάχνουμε τι άλλο μπορούμε να κάνουμε. Αυτή τη στιγμή έχουμε ένα τεράστιο ανθρώπινο δυναμικό στο εξωτερικό σε όλες τις ηλικίες, από 22 μέχρι 50 ετών που είτε σπουδάζουν είτε διδάσκουν στα πανεπιστήμια του εξωτερικού που θα ενδιαφέρονταν να έρθουν στην Ελλάδα. Να ζήσουν στην Ελλάδα και να συμβάλουν στην εκπαίδευση, αλλά η κατάσταση που επικρατεί στα ελληνικά πανεπιστήμια και οι χαμηλό μισθοί σε σύγκριση με τα διεθνή δεδομένα τούς αποτρέπει.

Πώς όμως επιτυγχάνεται το brain gain σε ένα τέτοιο περιβάλλον; Ποια μπορεί να είναι η ανταγωνιστική ελληνική πρόταση;

Εχουμε τη δυνατότητα να κόψουμε αυτό τον γόρδιο δεσμό με κάτι που η Κύπρος έχει ήδη εφαρμόσει. Είναι το άνοιγμα στα ιδιωτικά πανεπιστήμια. Πρέπει να υπάρχουν ιδιωτικά πανεπιστήμια τα οποία να επιβλέπονται από μια ανεξάρτητη Αρχή πιστοποίησης και αξιολόγησης. Το μη κερδοσκοπικό πανεπιστήμιο δεν σημαίνει ότι είναι φθηνό. Μη κερδοσκοπικό σημαίνει ότι μπορώ να πληρώσω τον καθηγητή και το διδακτικό προσωπικό με ικανοποιητικούς μισθούς, μπορώ να τους δώσω ικανοποιητικά εργαλεία για έρευνα και να δημιουργήσω ένα περιβάλλον για τους φοιτητές που θα τονώνει τη μάθηση, την έρευνα, την αναζήτηση και όχι να τους στέλνουμε σε άδειες αίθουσες απρόσωπες από καθηγητές οι οποίοι είναι αναγκασμένοι να πηγαίνουν, να διδάσκουν και να φεύγουν. Και για τον λόγο αυτό θα πρέπει να επιτρέψουμε και στην Ελλάδα την ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων.

Εννέα μήνες μετά την ολοκλήρωση των Μνημονίων, θεωρείτε ότι η Ελλάδα έχει ξεπεράσει τον κίνδυνο μιας νέας κρίσης;

Οι αγορές ενδιαφέρονται για την πιθανότητα εξυπηρέτησης του χρέους. Οι πιστωτές έχουν πειστεί και μέσα από τους μηχανισμούς και μέσα από τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει η χώρα ότι το χρέος θα εξυπηρετηθεί ώστε να μην ανησυχούν οι αγορές. Αυτή τη στιγμή τα πράγματα λειτουργούν, αλλά κοιτώντας κανείς το χαμηλό των επενδύσεων και τις άλλες παρενέργειες της οικονομίας δεν είναι σαφές ότι ύστερα από τρία – τέσσερα χρόνια θα μπορεί αυτό το χρέος να εξυπηρετηθεί με αυτούς τους ρυθμούς με βάση τις παραγωγικές δυνατότητες της οικονομίας. Τότε οι αγορές θα ξαναενδιαφερθούν για αυτό.

Εδώ δηλαδή χτυπάει ένα καμπανάκι κινδύνου για την ελληνική οικονομία;

Είναι ένα καμπανάκι το οποίο αυτή τη στιγμή δεν χτυπάει. Αυτό είναι το θέμα. Αυτή τη στιγμή η πτώση των επιτοκίων μπορεί να μας οδηγήσει σε εφησυχασμό. Διότι η πτώση αυτή είναι βραχυπρόθεσμη, είναι μια πτώση που οφείλεται στο γεγονός της βεβαιότητας των αγορών ότι βραχυπρόθεσμα και για κάποια χρόνια θα παίρνουν τα χρήματά τους, αλλά δεν είναι ένα σημάδι ότι εμείς παράγουμε αρκετά, ότι μπορούμε να εξυπηρετούμε τις ανάγκες μας, την ευημερία των πολιτών και ότι μπορούμε να διατηρούμε τα επίπεδα εξυπηρέτησης του χρέους. Αυτό δεν μπορεί να γίνει χωρίς να αυξήσουμε την παραγωγή μας, την παραγωγικότητά μας και τελικά την ευημερία μας.

Η χώρα μας έχει επιστρέψει σε ρυθμούς ανάπτυξης, ωστόσο το χάσμα με την Ευρώπη παραμένει μεγάλο.

Εχουμε χάσει το 25% του ΑΕΠ. Κάτι αντίστοιχο συνέβη το 1929 στην Αμερική. Αλλά η Αμερική επέστρεψε στο προηγούμενο επίπεδο μέσα σε 7 χρόνια. Εμείς, αν και έχουν περάσει δέκα χρόνια παραμένουμε κάτω από το 25%. Και ήδη έχουμε χάσει 10 χρόνια. Είναι τεράστιο το χρονικό διάστημα και τεράστια ζημιά. Και αυτή τη στιγμή είμαστε εκεί όπου ήμασταν και χειρότερα. Τα τελευταία χρόνια έχουν υποχωρήσει όλοι οι διεθνείς δείκτες που έχουν να κάνουν με την επιχειρηματικότητα, την ανταγωνιστικότητα και τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων.

Να μην μπερδεύουμε λοιπόν τους ρυθμούς ανάπτυξης, τους ρυθμούς αύξησης κάποιων μεγεθών με το επίπεδό τους. Επειδή έχουμε πολύ χαμηλό ΑΕΠ σε σχέση με αυτό που θα μπορούσαμε να έχουμε, βλέπουμε μια μεγαλύτερη αύξηση του ΑΕΠ. Εχουμε να καλύψουμε πολύ μεγάλη απόσταση. Για αυτό πρέπει να στοχεύουμε σε μεγαλύτερους ρυθμούς ανάπτυξης, στα επίπεδα του 4%. Χρειαζόμαστε μεγαλύτερη ανάπτυξη για να έχουμε μεγαλύτερη ελάφρυνση του χρέους και μεγαλύτερη ευημερία.