Μετά τις εκλογές

Ο μύθος λέει πως ήταν κάποτε ένας μικρός, στενόμακρος βράχος που έπλεε στη θάλασσα, χωρίς σταθερή θέση, άδηλος. Ωσπου βρήκε εκεί καταφύγιο η Λητώ, κυνηγημένη από τον θυμό της Ηρας, για να γεννήσει τον Απόλλωνα και την Αρτεμη. Και ο Ποσειδώνας, για χάρη της, στερέωσε τον βράχο στη θάλασσα κι έβαλε τα νησιά των Κυκλάδων να χορεύουν γύρω του. Ετσι γεννήθηκε η ιερή Δήλος. Σε αυτό, λοιπόν, το μαγικό νησί, όπου κάποτε ζούσαν έως και 30.000 άνθρωποι και σήμερα ζουν μόνον λίγοι φύλακες για να υποδέχονται λίγους – πολύ λίγους – τουρίστες του καλοκαιριού, βρέθηκα να περπατώ το περασμένο Σάββατο, μια εβδομάδα πριν από τις ευρωεκλογές.

Αφορμή ήταν τα εγκαίνια ενός καλλιτεχνικού τολμήματος. Ενας σύγχρονος καλλιτέχνης, ο σερ Αντονι Γκρόμλεϊ, ανέλαβε να εγκαταστήσει μέσα στον ιερό χώρο, ανάμεσα στα αρχαία μνημεία, φωτισμένα από το μοναδικό φως του νησιού, 29 έργα σύγχρονης γλυπτικής, άλλα φανερά από μακριά, άλλα κρυμμένα, να τα ανακαλύπτει ο περιηγητής αναπάντεχα. Σαν να ζωντανεύει η μνήμη, σαν να κατοικείται πάλι το έρημο νησί, σαν να συνομιλεί, δια της τέχνης, ο σύγχρονος άνθρωπος με τους αιώνες, την ιστορία και τους μύθους. Συναρπαστικό. Αλλά, καθώς η σκιά της κάλπης και ο απόηχος των προεκλογικών συζητήσεων ήταν ακόμη στα αυτιά μου, βρήκα την εμπειρία και πολιτικά ενδιαφέρουσα.

Πρώτον, επειδή το μικρό αυτό θαύμα προϋπέθετε μια σύμπραξη ανάμεσα στο ελληνικό Δημόσιο, έναν ιδιωτικό φορέα κι έναν δημιουργό. Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων έπρεπε να τολμήσει να σπάσει ένα ισχυρό ταμπού, να συνεργαστεί με τον ιδιωτικό καλλιτεχνικό φορέα ΝΕΟΝ, να ανοίξει τις πύλες του αρχαιολογικού χώρου και να ανοιχτεί η ίδια σ’ ένα τολμηρό καλλιτεχνικό πείραμα, με διεθνή αναφορά. Ακουγα τον επικεφαλής της Εφορείας να εξηγεί τι τον οδήγησε στη γενναία του απόφαση και αναλογιζόμουν πως αυτή η ωραία ιστορία θα μπορούσε να γίνει τροχιοδεικτικό του μέλλοντός μας. Οπου το κράτος, το χιλιοτραγουδισμένο για τα κουσούρια και τις αμαρτίες του, γίνεται από φρένο επιταχυντής. Από δεσμοφύλακας του συντηρητισμού, ξενιστής του μέλλοντος. Φιλόδοξο; Ναι – αλλά ίσως όχι εντελώς ουτοπικό. Κι έπειτα, επειδή αυτή η καλλιτεχνική πρωτοβουλία, θα μπορούσε κάπως να μας παρακινήσει να ξανασκεφτούμε τον εαυτό μας και το μέλλον μας.

Εβλεπα στο μουσείο της Δήλου τις φωτογραφίες των ηλικοκαμένων χωρικών από τη γειτονική Μύκονο, με τα σκαμμένα πρόσωπα, που εργάζονταν στις πρώτες ανασκαφές του 1873, να ποζάρουν γελαστοί δίπλα στα αρχαία αγάλματα – όσα είχαν σωθεί από τα χέρια των παππούδων τους που τα έλιωναν για να χτίζουν και να σοβατίζουν τα σπίτια τους. Κι ήταν φανερό ότι, με τον τρόπο τους, αναγνώριζαν τη σημασία αυτού που έφερναν στο φως. Ηταν ακόμη τα πρώτα χρόνια της ζωής ενός μικρού, φτωχού νέου κράτους που, όπως όλα τα έθνη, για να υπάρξει έπρεπε να βρει μια ιστορία, η οποία θα του έδινε υπόσταση. Η μεγάλη, ηρωική και ρομαντική εποχή των μεγάλων ανασκαφών του 19ου αιώνα, ήταν που έδινε στο νέο έθνος μια αφήγηση για τον εαυτό του και το στερέωνε – όπως ο Ποσειδώνας τη Δήλο – στον κόσμο.

Σκεφτόμουν, λοιπόν, πως τηρουμένων των αναλογιών, βρισκόμαστε ύστερα από δέκα χρόνια οικτρής κρίσης, σε μια ανάγκη αντίστοιχη. Να βρούμε μια νέα αφήγηση για τον εαυτό μας και τη θέση μας στον κόσμο. Μια νέα αυτοπεποίθηση κι ένα καινούργιο σχέδιο για το μέλλον. Ο Σταύρος Μπένος, με την πολύχρονη προσπάθειά του στο Διάζωμα, προσπαθεί να μας πείσει πως η επανανακάλυψη των μνημείων, η ένταξή τους στην καθημερινή, συλλογική ζωή μας, η ένταξη του πιο σπουδαίου πλουτοπαραγωγικού μας πόρου σ’ ένα σχέδιο βιώσιμης ανάπτυξης της χώρας είναι κεντρικής σημασίας υπόθεση.

Μα ακόμη κι αν διαφωνεί κανείς με αυτό, είναι δύσκολο να διαφωνήσει πάντως πως έχουμε επείγουσα ανάγκη να ξανασκεφτούμε από πού ερχόμαστε και πού πάμε. Να πιστέψουμε ξανά στον εαυτό μας. Είναι μια ανάγκη που προκύπτει κι από την εμπειρία αυτής της προεκλογικής περιόδου – που βυθιζόταν τόσο αμέριμνα στην ευτέλεια και τη χυδαιότητα, όπου οι κυβερνώντες άναψαν τόσα κεριά στα εικονίσματα της παλιότερης πολιτικής μας θρησκείας – της ιερής λατρείας των πελατειακών παροχών – μα δεν είχαν λέξη να πουν για ένα σχέδιο για το μέλλον.

Οι εκλογές της Κυριακής μοιάζουν με μια παράξενη συνάντηση. Συνάντηση ενός κουρασμένου, αποθαρρυμένου και βαθιά δύσπιστου εκλογικού σώματος, που στο ερώτημα «τι εμπιστεύεστε περισσότερο, το εθνικό σας πολιτικό σύστημα ή την Ευρώπη;» (έρευνα ECFR.eu Απριλίου 2019), απαντά: Εμπιστοσύνη στο εθνικό πολιτικό σύστημα 3%, εμπιστοσύνη στην Ευρώπη 29%, δυσπιστία και στους δύο 61%. Συνάντηση με ένα πολιτικό σύστημα, στην κυβερνώσα ιδίως εκδοχή του, έτοιμο να δικαιολογήσει τη δυσπιστία, να βεβαιώσει πως τίποτε δεν έμαθε από τα πάθη της κρίσης, πως είναι έτοιμο να επαναλάβει με ακραίο, μυωπικό κυνισμό όλα όσα μας οδήγησαν εκεί, έτοιμο να γυρίσει ακόμη πιο πίσω, στην εποχή που οι πολιτευτές του Τζουμπέ έταζαν τάληρα στους ψηφοφόρους, επί τη επιδείξει του ψηφοδελτίου.

Μπορεί από αυτήν τη δυσοίωνη συνάντηση να προκύψει, τη Δευτέρα των εκλογών, η ελπίδα για μια καινούργια αρχή; Με αυτήν τη σκέψη θα σας συνιστούσα να πάρετε αύριο τον δρόμο για τα εκλογικά τμήματα.