Ευρωπαϊκές εκλογές χωρίς Ευρώπη

Απέχουμε μόλις οκτώ ήμερες από τις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και είναι εντυπωσιακό πόσο λίγο έχουμε ασχοληθεί με την Ευρώπη. Η ρητορική και η θεματολογία τόσο της κυβέρνησης όσο και της αξιωματικής αντιπολίτευσης είναι προσανατολισμένες αυστηρά σε εθνικές εκλογές. Ελάχιστοι πολιτικοί φορείς και άτομα εξακολουθούν να επιχειρούν να βάζουν στην πολιτική ατζέντα κάποια ευρωπαϊκά θέματα. Η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από τις παροχές, την κοτεριάδα και υποσχέσεις για την επόμενη ημέρα.

Δεν είναι φυσικά η πρώτη φορά. Και στο παρελθόν οι εκλογές για το ΕΚ μετατρέπονταν στην πράξη σε δημοψήφισμα για την εκάστοτε κυβέρνηση. Είναι δε ίσως αναμενόμενο να γίνεται τόσο εσωστρεφής η συζήτηση όταν οι ευρωπαϊκές εκλογές απέχουν λίγους μήνες από τη συνταγματική λήξη της θητείας της Βουλής και πολλοί αναλυτές έχουν προβλέψει εθνικές εκλογές ακόμα και νωρίτερα. Εξάλλου, υποτίθεται πως η Ευρώπη πολιτικά «δεν πουλάει». Και ίσως ότι τα περισσότερα κόμματα δεν έχουν ουσιώδεις διαφορές στα ευρωπαϊκά.

Είναι όμως έτσι; Από όλες τις ευρωπαϊκές εκλογές, η φετινή είναι ίσως η πιο κρίσιμη. Ναι, το λέμε συχνά αυτό για εκλογές. Αλλά η πολιτική ισορροπία δυνάμεων που θα προκύψει στο ΕΚ θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο τόσο για τα πρόσωπα που θα ηγηθούν της ΕΕ όσο και τις πολιτικές που θα επιλεγούν στην Ευρώπη, και θα επηρεάσει άμεσα και τη χώρα μας. Η ΕΕ βρίσκεται σε μία καμπή – έχει μεν αφήσει την οικονομική κρίση πίσω της, αλλά η μάχη για την «Ευρώπη μετά την κρίση» τώρα ξεκινάει. Και είναι μία μάχη που θα δοθεί σε πολλά επίπεδα: της οικονομίας, της πολιτικής και κυρίως των αξιών.

Η ΕΕ έχει διανύσει μία εντυπωσιακή πορεία: είναι στην έκτη χρονιά ανάπτυξης με την ανεργία στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 20 ετών. Αλλά οι ρυθμοί ανάπτυξης είναι αναιμικοί και φθίνουν, το δε δημόσιο χρέος είναι σήμερα 20 μονάδες του ΑΕΠ υψηλότερο από πριν 10 χρόνια. Η επόμενη κρίση δεν είναι μακριά, και δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι είμαστε κατάλληλα προετοιμασμένοι. Είναι αλήθεια βέβαια ότι κατά τη διάρκεια της κρίσης της ευρωζώνης, με υπερβολική καθυστέρηση και ανισόβαρο κόστος, ξεκίνησε η προσπάθεια και έγιναν σημαντικά βήματα για την ανακατασκευή της αρχιτεκτονικής του κοινού νομίσματος.

Αλλά η προσπάθεια ήταν ατελής. Εξακολουθούν σήμερα να λείπουν βασικά στοιχεία για να μη χρειάζεται να προβαίνουμε σε ασκήσεις διάσωσης του κοινού νομίσματος in extremis: μία τραπεζική ένωση με πανευρωπαϊκή εγγύηση καταθέσεων, ένα πιο ρεαλιστικό και προ-αναπτυξιακό Σύμφωνο Σταθερότητας, ένας (αντικυκλικός) μηχανισμός σταθεροποίησης (για προστασία των επενδύσεων και τη μάχη κατά της ανεργίας), ένας προϋπολογισμός για την ευρωζώνη, ένα ευρωπαϊκό «ασφαλές ομόλογο» μαζί με θεσμοθετημένους μηχανισμούς για τη δυνητική αναδιάρθρωσης χρέους, η αναμόρφωση του ρόλου της ΕΚΤ, περισσότερη λογοδοσία στις αποφάσεις των οργάνων της ευρωζώνης, είναι μερικά μόνο παραδείγματα.

Δυστυχώς για τα περισσότερα από αυτά δεν υπάρχει συμφωνία ώστε να προχωρήσουν. Οσο όμως δεν ισχυροποιείται η ευρωζώνη, όσο δεν δίνουμε στο ευρώ τις δυνατότητες για να ανταγωνιστεί ισότιμα το δολάριο, τόσο η Ευρώπη θα συνθλίβεται και θα χάνει χώρο και επιρροή στις γεωπολιτικές ανακατατάξεις που συντελούνται. Από τη μία έχει τις ΗΠΑ του Τραμπ που δεν πιστεύουν ούτε σε μία δυνατή Ευρώπη αλλά ούτε και σε πολυμερείς κανόνες και διαδικασίες και από την άλλη τη νέα κινεζική υπερδύναμη που προσπαθεί με τον «νέο δρόμο του μεταξιού» να ξαναγράψει τους κανόνες προς όφελός της. Στη μέση η Ευρώπη, αμήχανη, εσωστρεφής, διχασμένη, αντιμέτωπη με την αμφισβήτηση από τους πανταχού λαϊκιστές αλλά και την ατέρμονη διαδικασία αποχώρησης της Μεγάλης Βρετανίας.

Αυτό είναι και το μεγάλο πρόβλημα της ΕΕ σήμερα: για να αντιμετωπίσει το νέο διεθνές περιβάλλον χρειάζεται περισσότερες κοινές πολιτικές. Μόνο μία δραματική νέα ώθηση στη διαδικασία ενοποίησης μπορεί να ισχυροποιήσει τη θέση της ΕΕ στον κόσμο αλλά και να μας βοηθήσει να αντιμετωπίσουμε κατεξοχήν κοινά προβλήματα όπως η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής ή το Προσφυγικό. Την ίδια στιγμή, η πολιτική πραγματικότητα στις χώρες της ΕΕ ευνοεί ακριβώς το αντίθετο. Εσωστρέφεια και φοβική αντιμετώπιση, αντί για την απαραίτητη εξωστρέφεια και τόλμη.

Καλό θα ήταν να ακούγαμε κάτι από τα ελληνικά πολιτικά κόμματα για όλα αυτά.

Ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου είναι πρώην υπουργός