Παγκόσμια Ημέρα Φωτισμού

Παγκόσμια Ημέρα Φωτισμού, 16 Μαΐου. Η UNESCO, μετά το Διεθνές Ετος Φωτός, αποφάσισε μόλις το 2016 να ορίσει τη σημερινή μέρα ως Διεθνή Ημέρα του Φωτός, με χιλιάδες εκδηλώσεις να πραγματοποιούνται ταυτόχρονα σε ολόκληρη την υφήλιο. Οι προγραμματισμένες εκδηλώσεις έχουν ως στόχο την ανάδειξη της εξέχουσας σημασίας του φωτισμού, φυσικού και τεχνητού, στους τομείς της επιστήμης, του πολιτισμού, της εκπαίδευσης, της βιώσιμης ανάπτυξης, της ιατρικής, των επικοινωνιών, της ενέργειας, της τέχνης και του περιβάλλοντος. Ο φωτισμός αποτελεί τον κατ’ εξοχήν πολυδιάστατο, διεπιστημονικό και καθοριστικό τομέα για τον άνθρωπο και το περιβάλλον του.

Το φως και η επίδρασή του στον άνθρωπο θα μπορούσε να ομαδοποιηθεί σε τρεις κατηγορίες: την οπτική, τη βιολογική και τη συναισθηματική. Η οπτική πλευρά, με την οποία αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο και αφομοιώνουμε τις πληροφορίες, είναι αυτή που έρχεται πρώτα στο μυαλό μας. Μόνο αν κλείσουμε τα μάτια μας για κάποια δευτερόλεπτα και προσπαθήσουμε να κινηθούμε θα συνειδητοποιήσουμε τη σημαντικότητα του φωτισμού, αλλά και πόσο δύσκολο είναι να κινηθούν στο περιβάλλον τα άτομα με προβλήματα στην όρασή τους.

Η βιολογική πλευρά του φωτισμού έχει αποκτήσει αυξημένο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια, καθώς με τις φιλότιμες προσπάθειες των ειδικών φωτισμού αρχίζει να γίνεται ευρέως γνωστό πώς το φως επηρεάζει τον βιολογικό μας βιορυθμό. Το φως, φυσικό και τεχνητό, καθορίζει τις ορμονικές εκκρίσεις του εγκεφάλου μας, οι οποίες με τη σειρά τους επηρεάζουν βασικές λειτουργίες του ανθρώπινου οργανισμού, όπως αυτές που αφορούν τις καθημερινές δραστηριότητες, την ενεργοποίηση και σταθεροποίηση του εσωτερικού μας βιολογικού ρολογιού. Για παράδειγμα, ενώ η παρουσία του πλούσιου σε «μπλε» φωτός είναι καθοριστική τις πρωινές ώρες για να ξυπνήσουμε και να γίνουμε πιο ενεργητικοί, η απουσία του είναι αναγκαία τις απογευματινές ώρες για να καταφέρουμε να κοιμηθούμε και να φτάσουμε σε κατάσταση βαθέος ύπνου με τις ευεργετικές διαδικασίες αυτοΐασης του σώματός μας. Με απλά λόγια δηλαδή, το πρωί πρέπει να επιδιώκουμε να ανοίξουμε τα παράθυρα για να διεισδύσει φυσικός φωτισμός στους εσωτερικούς χώρους, ενώ το βράδυ πρέπει να αποφεύγουμε τον ψυχρό, «μπλε» φωτισμό στα υπνοδωμάτιά μας και τις οθόνες υπολογιστών, κινητών και τηλεοράσεων.

Στη συναισθηματική πλευρά του φωτισμού υπάρχουν τμήματα του εγκεφάλου που επεξεργάζονται τα οπτικά ερεθίσματα με τα οποία ελέγχονται η ευεξία, η προσοχή και ο αυτοέλεγχος. Σύμφωνα με επιστημονικές έρευνες, στα σκοτεινά περιβάλλοντα παρουσιάζονται λιγότερες αναστολές, με αποτέλεσμα τα άτομα είτε να καπνίζουν περισσότερο είτε να τρώνε περισσότερο ανθυγιεινές τροφές. Συνεπώς, μια καλή συμβουλή για τα άτομα που προσπαθούν να κόψουν το κάπνισμα, ή για εμάς που θέλουμε να αποφύγουμε το παθητικό κάπνισμα, είναι να επισκεπτόμαστε φωτεινούς χώρους.

Επιπρόσθετα, ο φωτισμός είναι μέσον ανάδειξης του δομημένου περιβάλλοντος και δημιουργεί πολλές προκλήσεις για τους σχεδιαστές φωτισμού, για την εύρεση αποδοτικών λύσεων, για την προστασία του νυχτερινού περιβάλλοντος και την αποφυγή της φωτορρύπανσης. Τέλος, υπάρχει και η θεία πλευρά του φωτισμού, με την πρώτη μέρα δημιουργίας του κόσμου, καθώς η παρουσία του θεϊκού στοιχείου ανέκαθεν συσχετιζόταν με το φως. Οπότε, με όποια πλευρά του φωτισμού και αν συσχετιστήκατε, σας ευχόμαστε χρόνια πολλά!

O Λάμπρος Θ. Δούλος είναι διδάκτωρ φυσικός, σύμβουλος καθηγητής στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο