Δέκα λεπτά κήρυγμα

«Δεν φταίμε όλοι μαζί. Κάποιοι τα φάγανε, κάποιοι προστάτεψαν μεγαλοεργολάβους και κάποιοι ήταν ομοτράπεζοι στα κότερα μεγαλοεπιχειρηματιών». Η φράση ανήκει στον Πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα και απηχεί μάλλον τις παλαιότερες απόψεις του για τη σχέση της εξουσίας με τις επιχειρηματικές ελίτ και τη διαπλοκή. Λίγο αργότερα, και όταν ο ΣΥΡΙΖΑ έγινε κυβέρνηση, ο Πρωθυπουργός έλεγε, στις προγραμματικές δηλώσεις του, πως το «παράδειγμα του λιτού βίου πρέπει να ξεκινήσει από μας». Η κρουαζιέρα στο Ιόνιο αμέσως μετά το θανατικό στο Μάτι σάρωσε όλες αυτές τις δηλώσεις, εκθέτοντας τη «γυμνή εξουσία» σε κοινή θέα. Προφανώς δεν έχει πλέον καμία σημασία να σημειώσουμε τις αντιφάσεις ανάμεσα σε αυτά που έλεγε και σε αυτά που έκανε ο κ. Τσίπρας, είτε ως αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης είτε ως Πρωθυπουργός. Αυτό που έχει σημασία είναι να εντοπίσουμε ένα σταθερό γνώρισμα του ήθους και του ύφους της «πρώτη φορά» Αριστεράς: τον λαϊκιστικό ηθικισμό.

Ο ηθικισμός του ΣΥΡΙΖΑ, ως αλλοίωση της ρεπουμπλικανικής πολιτικής ηθικής, εκφράστηκε μέσα από τρεις μεγάλες υποκαταστάσεις: τη μετατροπή της ιδεολογικής διάκρισης «Αριστερά -Δεξιά» στο διχαστικό δίπολο ψευδώνυμων συλλογικών ταυτοτήτων («ή εμείς ή αυτοί», «ή τους τελειώνουμε ή μας τελειώνουν», «ή με τον λαό ή με τις ελίτ»), τη μετατροπή της ιστορικής «Αριστεράς της θυσίας» σε αυτονόητο «ηθικό πλεονέκτημα» μιας κυβέρνησης που παραπαίει ανάμεσα σε Πολάκηδες, «Ρασπούτιν» και Πετσίτηδες, και τέλος, τη μετατροπή της ίδιας της δημοκρατικής αντιπροσώπευσης σε ένα ιδιοτελές παιχνίδι καθεστωτισμού («πήραμε την κυβέρνηση αλλά δεν πήραμε την εξουσία»). Η επίκλησης της ηθικής, για τον ΣΥΡΙΖΑ, δεν ήταν ποτέ μια επίδειξη πολιτικής αρετής αλλά ένα αμυντικό άλλοθι για τη δήθεν «αδιάφθορη» νέα διακυβέρνηση.

Από αυτή τη σκοπιά, ολοένα και περισσότερο, ο ΣΥΡΙΖΑ βυθίζεται μέσα στο δικό του «κυβερνητικό παράδοξο». Οι άλυτες αντιφάσεις του, οι διαρκείς «αυταπάτες» και ο αυτοεξευτελισμός του έχουν δημιουργήσει πλέον ένα κενό πολιτικού νοήματος. Οχι επειδή ο κυβερνητικός ΣΥΡΙΖΑ αποκλίνει από εκείνο τον βαθμό αριστεροσύνης που επέβαλλε η παλαιά Κουμουνδούρου αλλά επειδή το ηθικολογικό κήρυγμα έχει γίνει μια μπανάλ επινόηση παλαιών και νέων εχθρών. Η απογοήτευση άλλωστε που νιώθουν πλέον πολλοί ψηφοφόροι του ΣΥΡΙΖΑ δεν οφείλεται απλώς στη διάψευση των αρχικών προσδοκιών τους ούτε στην κατάρρευση των παλαιών αντιμνημονιακών μύθων, αλλά σε αυτή την έλλειψη πίστης στην ίδια την πολιτική ως έλλογη νοηματική πράξη. Αν, όπως έλεγε η Μιριάμ Ρεβό ντ’ Αλόν, ο ηθικισμός «προβάλλεται ως το ψυχικό συμπλήρωμα μιας άψυχης πολιτικής», τότε ο ΣΥΡΙΖΑ απέδειξε πως έχασε οριστικά την ψυχή του. Αν την είχε ποτέ.