Ξυπνά πάλι ο εφιάλτης των τοξικών παραγώγων

Μήπως δημιουργούνται ξανά οι προϋποθέσεις για μια νέα παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση; Το ερώτημα αυτό πλανάται πάνω από τις αγορές καθώς σύνθετα χρηματοπιστωτικά προϊόντα υψηλού κινδύνου  που θεωρούνται η κύρια αιτία για την κρίση του 2007-2008 κάνουν ξανά με έντονους ρυθμούς την εμφάνισή τους στην αγορά.

Μεγάλοι επενδυτές, όπως είναι τα hedge funds, κάνουν ξανά συναλλαγές σε τέτοια προϊόντα τα οποία «πακετάρουν» χρέη και ομόλογα χαμηλότερης αξιολόγησης σε επενδυτικά πακέτα τα οποία απευθύνονται σε ριψοκίνδυνους επενδυτές αλλά και σε επενδυτές που αναζητούν υψηλότερες αποδόσεις σε μια περίοδο χαμηλών επιτοκίων.

Ανάμεσα στα προϊόντα αυτά είναι και τα επονομαζόμενα CDOs – προϊόντα τύπου «collateral debt obligation» όπως είναι γνωστά στις αγορές. Πρόκειται για δομημένα χρεωστικά ομόλογα. Αυτά συνήθως αποτελούν ένα πακέτο από δανειακές συμβάσεις που μεταβιβάζονται σε μια νομική οντότητα ειδικού σκοπού (special purpose entity – SPE). Στη συνέχεια τέτοιες οντότητες εκδίδουν τίτλους με διαφορετική προτεραιότητα αποζημίωσης σε περίπτωση δυσκολίας τήρησης των υποχρεώσεων. Στην πιο προηγμένη μορφή τους υπάρχουν τα λεγόμενα «συνθετικά» ή «υβριδικά» όπως αλλιώς ονομάζονται CDOs, τα οποία πακετάρουν παράγωγα των οποίων οι αποδόσεις εξαρτώνται από τις αποδόσεις ομολόγων, δανείων και άλλων χρεών.

Η αγορά τέτοιων πολύ σύνθετων χρηματοπιστωτικών προϊόντων άρχισε να αναπτύσσεται ξανά τους τελευταίους μήνες ύστερα από μια ολόκληρη δεκαετία κατά τη διάρκεια της οποίας οι επενδυτές τούς είχαν γυρίσει την πλάτη. Η διαφορά με την περίοδο 2007-2008 είναι ότι αυτή τη φορά τα προϊόντα αυτά έχουν εγγυήσεις επιχειρηματικά δάνεια και ομόλογα και όχι επισφαλή στεγαστικά δάνεια, όπως είχε γίνει στο παρελθόν. Με τον τρόπο αυτό πολλοί παίκτες της Γουόλ Στριτ υποστηρίζουν ότι ο κίνδυνος να οδηγήσουν ξανά σε κρίση το χρηματοπιστωτικό σύστημα έχει μειωθεί σημαντικά.

Αλλοι όμως παράγοντες της αγοράς διαφωνούν, υποστηρίζοντας ότι σε περιόδους κρίσης, είναι ακριβώς αυτά τα επιχειρηματικά δάνεια και τα ομόλογα που μπορεί να δεχτούν το ισχυρότερο πλήγμα.

Μεγάλα επενδυτικά funds προτιμούν να επενδύουν ξανά σε CDOs αναζητώντας υψηλότερες αποδόσεις. Αυτό συμβαίνει επειδή τα επιτόκια των κεντρικών τραπεζών επαραμένουν σε χαμηλά συγκριτικά επίπεδα, όπως και οι αποδόσεις των παραδοσιακών κρατικών και εταιρικών ομολόγων. Η στροφή σε CDOs εντάθηκε επίσης μετά το σήμα της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ ότι βάζει φρένο στις αυξήσεις επιτοκίων μέχρι να σχηματίσει σαφέστερη εικόνα για την πορεία της αμερικανικής οικονομίας. Οίκοι που συμμετέχουν στην αγορά των CDO είναι ανάμεσα σε άλλους οι Citigroup, BNP Paribas και Societe Generale. Η Barclays εξετάζει να αυξήσει κι αυτή την παρουσία της στη συγκεκριμένη αγορά σύμφωνα με στοιχεία των «Φαινάνσιαλ Τάιμς».

Από το 2015 μέχρι σήμερα έχουν πουληθεί προϊόντα τύπου CDO συνολικής αξίας περίπου 10 δισ. δολαρίων σύμφωνα με στοιχεία του Bloomberg. Το ποσό δεν είναι ακόμη πάρα πολύ μεγάλο με βάση τα δεδομένα άλλων χρηματοπιστωτικών προϊόντων, αλλά αυξάνεται συνεχώς. Η αγορά των CDOs παρουσίασε αύξηση πέρσι για πρώτη φορά μέσα στην τελευταία δεκαετία.

Πολλοί επενδυτές ανησυχούν πλέον πώς θα μπορούσαν να αντέξουν τέτοια σύνθετα προϊόντα στην περίπτωση που εκδηλωθεί μια κρίση. Εάν κάποιες εταιρείες αντιμετωπίσουν προβλήματα και χρεοκοπήσουν, η ιστορία δείχνει ότι είναι δύσκολο οι επενδυτές να ανακτήσουν κεφάλαια που έχουν τοποθετήσει σε σύνθετα προϊόντα που σχετίζονται με αυτές.