«Δεν περίμενα ποτέ να γίνω συνήγορος του εαυτού μου»

Το τεκμήριο της αθωότητας μπορεί να είναι νομοθετικά κατοχυρωμένο σε επίπεδο εθνικής και διεθνούς νομοθεσίας, αλλά δυστυχώς, πολύ συχνά, στην πράξη καταπατείται. Την άποψη αυτή διατυπώνει μιλώντας στα «ΝΕΑ» ο γνωστός δικηγόρος Αλέξανδρος Λυκουρέζος, ο οποίος τις τελευταίες ημέρες βρέθηκε να πρωταγωνιστεί σε άλλη μία πολύκροτη δικαστική υπόθεση, αλλά σ’ έναν ρόλο εντελώς διαφορετικό απ’ αυτόν στον οποίο τον έχουμε συνηθίσει.

Η άποψή του αποτελεί απόσταγμα της πολυετούς εμπειρίας του στον χώρο της δικηγορίας, όπου μετρά 55 χρόνια και έχει υπερασπιστεί δεκάδες κατηγορουμένους, αλλά κυρίως επικαλούμενος την πρόσφατη δική του δικαστική περιπέτεια, στην οποία, χωρίς να προλάβει να αντιληφθεί γιατί τον κυνηγούσαν μέρα μεσημέρι στο κέντρο της Αθήνας οι αστυνομικοί, βρέθηκε κρατούμενος, μετά το ένταλμα σύλληψης που εξέδωσε ο εφέτης – ειδικός ανακριτής Ευτύχης Νικόπουλος στο πλαίσιο της έρευνας για την υπόθεση της «μαφίας των φυλακών».

Η ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗ. Και πριν προλάβει ακόμα ο φυσικός του δικαστής να αποφασίσει για τη δικονομική μεταχείρισή του, ο Αλέξανδρος Λυκουρέζος χρειάστηκε να χαράξει και τη γραμμή της άμυνάς του έναντι των δηλώσεων της υφυπουργού Προστασίας του Πολίτη Κατερίνας Παπακώστα μετά τη σύλληψη των δύο δικηγόρων, που θεωρήθηκε ότι παραβιάζουν τον πρόσφατο νόμο, ο οποίος θεσπίστηκε και με τη δική της ψήφο, με σκοπό την ενίσχυση του τεκμηρίου της αθωότητας.

Λαμβάνοντας υπόψη, λοιπόν, ο Αλέξανδρος Λυκουρέζος τον χρόνο που διατυπώθηκαν οι επίμαχες δηλώσεις αλλά και τον θεσμικό ρόλο του προσώπου, ξεκαθαρίζει ότι δεν προτίθεται να παραιτηθεί από την αγωγή που έχει καταθέσει και εμφανίζεται διατεθειμένος να φτάσει μέχρι το τέλος τον δικαστικό αγώνα που ξεκίνησε.

Παρά το γεγονός ότι τις πέντε ημέρες της αδικαιολόγητης – όπως αναφέρει ο Αλέξανδρος Λυκουρέζος – κράτησής του στη Γενική Αστυνομική Διεύθυνση Αθηνών «δεν πέρασε ούτε ένα λεπτό που να μην αισθανθώ ότι βιώνω μια καφκική εμπειρία», εντούτοις γυρίζοντας τον χρόνο πίσω λέει πως παραδόξως κατάφερε να αντιμετωπίσει την υπόθεσή του – υπόθεση ζωής – με νηφαλιότητα και ψυχραιμία. Δεν κρύβει όμως ότι, παρά τον μεγάλο αριθμό των υποθέσεων που έχει χειριστεί, δεν περίμενε ποτέ ότι θα ερχόταν κάποια μέρα «να γίνω συνήγορος του εαυτού μου».

Ο Αλέξανδρος Λυκουρέζος, όπως είναι γνωστό, ύστερα από μια μαραθώνια απολογία ενώπιον του εφέτη – ειδικού ανακριτή, με σύμφωνη γνώμη και του αρμόδιου εισαγγελέα, αποχώρησε ελεύθερος από το Εφετείο της Αθήνας. Τις επόμενες ημέρες, μάλιστα, μετά το Πάσχα, έχει επιφυλαχθεί να προσκομίσει ενώπιον του δικαστικού λειτουργού και άλλα στοιχεία, θέλοντας να καταδείξει, όπως έκανε από την πρώτη στιγμή, ότι δεν έχει καμία απολύτως σχέση με την υπόθεση της «μαφίας των φυλακών».

Από την πρώτη στιγμή που έγινε γνωστή η είδηση περί της έκδοσης εντάλματος σύλληψης εις βάρος σας διατυπώθηκαν από τον νομικό κόσμο της χώρας έντονες αντιρρήσεις και ενστάσεις ως προς την αναγκαιότητα λήψης ενός – κατά γενική ομολογία – ακραίου δικονομικού μέτρου. Εσείς, με βάση την πείρα των 50 και πλέον ετών δικηγορίας, εκτιμάτε ότι ξεπεράστηκε το αναγκαίο δικονομικό μέτρο; Πόσο συχνό ή σπάνιο είναι αυτό το φαινόμενο στην καθημερινή δικαστηριακή πρακτική;
Α.Λ.: Με τη δική μου προϊστορία και χωρίς να είμαι ύποπτος φυγής, η έκδοση εντάλματος σύλληψης ήταν παντελώς αδικαιολόγητη. Τέτοια δικονομική επιλογή δεν γνωρίζω να έχει υπάρξει στο παρελθόν.

Το τεκμήριο αθωότητας αποτελεί λυδία λίθο του νομικού μας πολιτισμού και ισχύει απαρεγκλίτως για όλους τους ποινικά ελεγχομένους, προσφάτως δε κρίθηκε αναγκαία νομοθετικά η πρόβλεψη μέσων άμυνας σε περίπτωση προσβολής του. Θεωρείτε ότι το τεκμήριο αυτό γίνεται σεβαστό από τις δικαστικές αλλά και τις λοιπές δημόσιες Αρχές στην Ελλάδα; Πιστεύετε ότι στη δική σας περίπτωση καταπατήθηκε;
Α.Λ.: Πολύ φοβάμαι ότι παρά τη νομοθετική του κατοχύρωση σε εθνικά και διεθνή κείμενα, στην πραγματικότητα, πολύ συχνά, δυστυχώς καταπατείται, γεγονός το οποίο συνέβη και στη δική μου περίπτωση.

Η υφυπουργός Προστασίας του Πολίτη Κατερίνα Παπακώστα μετά τη δήλωση του δικηγόρου σας Θρασύβουλου Κονταξή περί προσφυγής στη Δικαιοσύνη για παραβίαση του τεκμηρίου της αθωότητάς σας προέβη σε κίνηση που ερμηνεύτηκε ως «αναδίπλωση» ή ανασκευή των αρχικών δηλώσεων. Αυτό για εσάς είναι αρκετό ή είστε διατεθειμένος να συνεχίσετε τη δικαστική μάχη που ξεκινήσατε με την άσκηση αγωγής εις βάρος της, προκειμένου το αρμόδιο δικαστήριο να αποφασίσει αν υπήρξε ή όχι παραβίαση του νόμου;
Α.Λ.: Η αρχική τοποθέτηση της Κατερίνας Παπακώστα ήταν κραυγαλέα άστοχη ως προς τον χρόνο και την ουσία της, και ως εκ τούτου δεν επιδεχόταν ανασκευή. Η δε επιχείρηση αναδίπλωσης επιβεβαιώνει την αστοχία της πρώτης δηλώσεώς της, ως εκ τούτου δεν προτίθεμαι να παραιτηθώ της ασκηθείσας αγωγής μου, που έχω καταθέσει στο Διοικητικό Πρωτοδικείο.

Ποιος είναι, κατά τη γνώμη σας, ο λόγος για τον οποίο η, με οποιαδήποτε έννοια, εμπλοκή επιφανών προσώπων σε ποινικές υποθέσεις αξιοποιείται επικοινωνιακά από διάφορους εκπροσώπους ποικίλων εξουσιών που δεν διστάζουν να προκαταλάβουν ακόμα και τις αποφάσεις δικαστικών οργάνων; Είναι φαινόμενο της εποχής ή πάει πίσω στον χρόνο;
Α.Λ.: Η απάντηση είναι προφανής. Εξαρτάται από την εξουσία που επιχειρεί την εκμετάλλευση. Η εκτελεστική εξουσία είναι συνήθως αυτή που επιχειρεί την παρεκτροπή της κοινής γνώμης από τα μείζονα ζητήματα της καθημερινότητας. Το φαινόμενο αυτό είναι παλαιό, έχει όμως ενταθεί τελευταία, μιας και είναι ευθέως ανάλογο με τη σοβαρότητα των θεμάτων που απασχολούν την ελληνική κοινωνία.

Πώς βιώσατε την εκτέλεση του εντάλματος σύλληψης και ποιες οι πρώτες σκέψεις όταν τα αρμόδια αστυνομικά όργανα σας ανακοίνωσαν τη σύλληψή σας;
Α.Λ.: Εχασα κυριολεκτικά τη γη κάτω από τα πόδια μου. Αδυνατούσα να αντιληφθώ γιατί οι αστυνομικές Αρχές με κυνηγούσαν μέρα μεσημέρι στο κέντρο της Αθήνας για να με συλλάβουν.

Υπήρξαν στιγμές κατά τη διάρκεια της παραμονής σας στα κρατητήρια της Γενικής Αστυνομικής Διεύθυνσης Αθηνών που πιστέψατε ότι η απόφαση ανακριτή και εισαγγελέα περί της δικονομικής μεταχείρισης της δικής σας και του συναδέλφου σας Θεόδωρου Παναγόπουλου, με τον οποίο βρεθήκατε στην ίδια θέση, θα μπορούσε να ήταν διαφορετική από αυτή που όλοι γνωρίζουμε;
Α.Λ.: Δεν πέρασε λεπτό κατά τη διάρκεια της πενθήμερης, αδικαιολόγητης κράτησής μου που να μην αισθανθώ ότι βιώνω μια καφκική εμπειρία. Αυτό που πιστεύω πως θα έπρεπε να έχει συμβεί, καθώς δεν συνέτρεχε κανένας λόγος για την έκδοση εντάλματος σύλληψης εις βάρος μου, είναι να κληθώ σε απολογία, να πάρω αντίγραφα της δικογραφίας και να δώσω τις απαραίτητες εξηγήσεις.

Μετά το τέλος της δικονομικής σας περιπέτειας δηλώσατε ότι έχετε εμπιστοσύνη στην ελληνική Δικαιοσύνη. Είναι μια δήλωση που έχει γίνει πολλές φορές από ανθρώπους που βρέθηκαν στην ίδια κατάσταση με εσάς στο παρελθόν. Τελικά, τι σημαίνει η δήλωση αυτή για έναν άνθρωπο με τη δική σας βαθιά γνώση και εμπειρία της ελληνικής δικαστηριακής ζωής; Αποκλείετε την περίπτωση να κριθεί άδικα ένας άνθρωπος από τη Δικαιοσύνη;
Α.Λ.: Επειτα από 55 χρόνια μαχόμενης δικηγορίας, η εμπιστοσύνη μου στην ελληνική Δικαιοσύνη είναι χαραγμένη στο DNA μου. Δεδομένου όμως ότι κάθε δικαστική απόφαση είναι αποτέλεσμα κυρίως νοητικής διαδικασίας, και όχι προϊόν ενός ψυχρού ηλεκτρονικού υπολογιστή, ενυπάρχει σε αυτή το ενδεχόμενο και σφάλματος.

Σε παλαιότερη συνέντευξή σας είχατε δηλώσει ότι η ποινική εμπειρία και ο χρόνος «με έκαναν να συνειδητοποιήσω πολύ πιο καθαρά την ανθρώπινη άβυσσο. Το πόσο εν δυνάμει όλοι μας μπορεί κάποια στιγμή να διαπράξουμε άδικο πράξη. Εγώ δεν έφτασα ποτέ μέχρι σήμερα στη ζωή μου στο σημείο να δοκιμαστούν τα όριά μου, να πω ότι σχοινοβατώ… Ομως θεωρώ, και ίσως είναι μια ακραία τοποθέτησή μου, ότι είμαστε όλοι εν δυνάμει αυτόχειρες ή εγκληματίες…». Με όσα γεγονότα έχουν γίνει γνωστά και με την τροπή που πήρε η υπόθεση, νιώθετε ότι εδώ φτάσατε στα όριά σας ή ότι σχοινοβατήσατε στο πλαίσιο του ρόλου σας ως συνηγόρου;
Α.Λ.: Οταν δήλωνα ότι ο καθένας μπορεί να γίνει εγκληματίας, αναφερόμουν στις ακραίες εκείνες περιπτώσεις όπου κάτω από φορτισμένες και οριακές συνθήκες διαπράττει κάποιος ένα αδίκημα για να προστατεύσει τη δική του ζωή και σωματική ακεραιότητα ή των ανθρώπων της οικογένειάς του. Παραδόξως, αντιμετώπισα την υπόθεσή μου με νηφαλιότητα και ψυχραιμία, όπως έκανα με όλες τις υποθέσεις που έχω χειριστεί μέχρι τώρα. Πράγματι, δεν περίμενα ποτέ ότι θα φτάσω στο σημείο να γίνω και συνήγορος του εαυτού μου.