Ο Ανδρέας, οι εκλογές και η μεγάλη του αγωνία

Σε στιγμές βαθιάς εκμυστήρευσης, λίγο μετά τις εκλογές του 1989, που το ΠΑΣΟΚ ηττήθηκε αλλά ο Γεννηματάς βγήκε πρώτος σε ψήφους πανελλαδικά, μου αποκάλυψε ένα μεγάλο παράπονό του. Και με αυτό το παράπονο έφυγε από τη ζωή.

«Ξέρεις ποια είναι η μεγαλύτερη αγωνία μου τα τελευταία χρόνια; Μη βγω πρώτος στις προτιμήσεις των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ στις δημοσκοπήσεις που κάνουν εφημερίδες και κόμματα. Τότε αρχίζει ένας Γολγοθάς για μένα που μπορεί να κρατήσει μήνες γιατί ξεκινάει ένας υπόγειος πόλεμος».

Σε αυτόν τον υπόγειο πόλεμο ο Γεννηματάς προτάσσει το πολιτικό του ήθος. Μετά την αποτυχία του ΠΑΣΟΚ στις εκλογές του 1989, όταν από το εσωτερικό του Κινήματος ακούγονται φωνές για αλλαγή της ηγεσίας, πρώτος ο Γεννηματάς σε συνέντευξη που μου παραχωρεί στις 5 Δεκέμβρη του ’89, δηλώνει: «Ημουν και είμαι πάντοτε υπέρ της κριτικής χωρίς εξαιρέσεις. Διαφωνώ όμως ριζικά με το συντεταγμένο παραπολιτικό ανάθεμα που επιχειρείται τώρα εναντίον του Ανδρέα Παπανδρέου, όπως παλιότερα έγινε και με τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Και δεν μπορώ να κατανοήσω πώς ο αναντικατάστατος ηγέτης, όπως ομολογούσαν κάποτε κάποιοι, αυτοί οι ίδιοι, ζητάνε να αυτο-απομακρυνθεί.

Πώς γίνεται ο αγωνιστής της ειρήνης, της πρωτοβουλίας των έξι, ο δυναμικός ηγέτης με παγκόσμια ακτινοβολία και ο θεμελιωτής της ελληνικής πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής, όπως τόνιζαν όλοι αυτοί μέχρι πρόσφατα, να εμφανίζεται σήμερα στο στόχαστρο δήθεν της διεθνούς κριτικής;

Πώς γίνεται ο ηγέτης που με τους χειρισμούς του προστάτευσε την εδαφική ακεραιότητα της χώρας τον Μάρτιο του 1987 και συγκρότησε ενιαία εθνική πολιτική για την Κύπρο, να καλείται σήμερα σε αποστρατεία την ώρα που οξύνονται τα εθνικά μας θέματα; Και δυστυχώς η μεταστροφή αυτή από ορισμένους γίνεται στις δύσκολες ώρες που περνάει ο Ανδρέας Παπανδρέου με την περιπέτεια της υγείας του».

Συχνά από καλοθελητές και πολιτικούς αντιπάλους του, προωθημένες πολιτικά δηλώσεις του Γιώργου Γεννηματά δημιουργούσαν πολιτικά ζητήματα και προβλήματα για τον ίδιο. Το καλοκαίρι του 1989, λίγο πριν από την παραπομπή του Ανδρέα Παπανδρέου και υπουργών του στο ειδικό δικαστήριο, ο Γεννηματάς σε μια συνέντευξή του, μου λέει μεταξύ άλλων: «Δεν ήρθε η ώρα για συλλογική ηγεσία στο ΠΑΣΟΚ. Ηρθε όμως η ώρα για συλλογικές αποφάσεις».

Ουπς… Τι σημαίνει αυτό; Οτι καταργούμε την παντοκρατορία του ηγέτη στη τελική λήψη των αποφάσεων; Στον θόρυβο που ακολουθεί ο Γεννηματάς αναγκάζεται να ξεκαθαρίσει τα πράγματα με νέα συνέντευξη που μου παραχωρεί στις 17 Ιουλίου 1989:

Γ. ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ: Πρέπει να ξαναφτιάξουμε το ΠΑΣΟΚ, να το αναγεννήσουμε, να αλλάξουμε ριζικά την καθημερινή πρακτική μας, να εκσυγχρονίσουμε τον πολιτικό μας λόγο και όταν γίνουν όλα αυτά, θα είμαστε έτοιμοι για τις συλλογικές ηγεσίες στον χώρο.

ΕΡΩΤΗΣΗ: Αραγε θα συμπέσει χρονικά αυτή η ωρίμανση του ΠΑΣΟΚ με την αποχώρηση του Ανδρέα Παπανδρέου από την ηγεσία του, όταν και αν έρθει αυτή η στιγμή;

ΓΓ: Πιστεύω ότι θα υπάρξει μία μακροπρόθεσμη προσπάθεια που θα ήταν ευτύχημα να την καθοδηγεί ο ίδιος.

Στην ίδια συνέντευξή του, θα χαρακτηρίσει «δάσκαλο» το Ανδρέα για τα πολιτικά στελέχη που έχει δημιουργήσει μέσα στο ΠΑΣΟΚ.

ΓΓ:  Ισως δεν έχει γίνει αντιληπτό από αυτούς που ενημερώνουν την κοινή γνώμη ότι ο Ανδρέας Παπανδρέου για εμάς, πέρα από ηγέτης που έχει δημιουργήσει το Κίνημα, πέρα από δάσκαλος, είναι το βασικό ενωτικό και συνδετικό στοιχείο του ΠΑΣΟΚ. Τώρα είμαστε κόμμα, με στελέχη που έχουν αρχές. Κάποτε θα γίνουμε και κόμμα αρχών. Και χρειαζόμαστε τη δική του έμπνευση και καθοδήγηση για να γίνουμε κόμμα αρχών – όπως πρέπει και τα άλλα κόμματα να γίνουν. Είναι αυτό που ακόμα οφείλει στον τόπο ο Ανδρέας Παπανδρέου.

Και για να μη μείνει καμία σκιά για την αφοσίωση που είχε στον Ανδρέα, στις 11 Απρίλη του 1990 μου δηλώνει:

ΓΓ: Δεν αμφισβητείται από κανέναν εντός ΠΑΣΟΚ η ηγετική θέση του Ανδρέα Παπανδρέου και η ενότητα σήμερα στο Κίνημα είναι μεγαλύτερη από κάθε άλλη φορά.

Ισως δεν έχει μιλήσει ποτέ κανείς από τους «δελφίνους» του ΠΑΣΟΚ με τόση αγάπη, σεβασμό και ζεστασιά συναισθημάτων για τον Ανδρέα, όσο ο Γεννηματάς. Που δεν διεκδίκησε ποτέ «δαχτυλίδι εξουσίας» από τον ηγέτη. Την αγάπη του μόνο ήθελε και την εμπιστοσύνη του, ότι δεν θα τον προδώσει ποτέ. Οπως κι έγινε…

Το ΠΑΣΟΚ, η ζωή του όλη

Από τους γεννήτορες του ΠΑΣΟΚ ο Γιώργος Γεννηματάς, δίπλα στον Ανδρέα την ημέρα της ιστορικής Διακήρυξης δημιουργίας του Κινήματος στις 3 Σεπτέμβρη του 1974, πόναγε και αγαπούσε αυτό το μεγάλο Κίνημα της Αλλαγής, όσο κανένα άλλο από τα μεγαλοστελέχη του.

Συχνά τον προκαλούσα ακόμη και με προβοκατόρικες ερωτήσεις μου να μου μιλήσει για το ΠΑΣΟΚ των «δελφίνων», των εσωτερικών συγκρούσεων, της αμφισβήτησης, κάποια εποχή, του ίδιου του ιδρυτή του. Του Ανδρέα. Και πάντα στις απαντήσεις του κυριαρχούσε αυτή η απόλυτη αγάπη του στο ΠΑΣΟΚ και η έντιμη σχέση που είχε χτίσει με τον κόσμο του. Χωρίς όμως να χαϊδεύει κανενός τ’ αφτιά και κάποιες φορές κάνοντας μια επιθετική και σκληρή κριτική τόσο στο «κακό» ΠΑΣΟΚ όσο και στη δική του πολιτική συμπεριφορά – τις φορές που καταλάβαινε ότι αυτή ήταν λαθεμένη.

Τον Δεκέμβριο του 1989, οι εκλογές έχουν γίνει δύο μήνες πριν και τις έχει χάσει το ΠΑΣΟΚ. Ο Γεννηματάς πονάει – αλλά δεν μιλάει. Και βρίσκω την ευκαιρία να τον προκαλέσω πάλι σε μια συνέντευξή του στις 5 Δεκεμβρίου 1989.

ΕΡΩΤΗΣΗ: «Πολλοί προβληματίζονται για την προσωπική σας στάση και σιωπή μετά το εκλογικό αποτέλεσμα. Μερικοί τη χαρακτηρίζουν άτολμη και άλλοι την ερμηνεύουν σαν στάση αναμονής για τις όποιες εξελίξεις μέσα στο Κίνημα. Ποιο τελικά είναι από τα δύο;».

ΓΙΩΡΓΟΣ ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ: «Σε ό,τι με αφορά αυτές τις δύσκολες ώρες, δεν πρόκειται να πάρω αποστάσεις προσωπικής ασφάλειας. Εχω πρόβλημα, γιατί το ΠΑΣΟΚ έχει πρόβλημα. Δεν με ενδιαφέρει να εξασφαλίσω για τον εαυτό μου το απυρόβλητο, την ώρα που βάλλεται ολόκληρο το οικοδόμημα. Αυτό το οικοδόμημα που έδωσε στον λαό οράματα αλλά και σημαντικές κατακτήσεις, πρέπει τώρα να διαφυλαχθεί τόσο από τις έξωθεν επιθέσεις όσο και από εσωτερικούς εκφυλισμούς, απόκλισης αρχών και προσωπικών αδυναμιών, έστω κι αν χρειασθεί σκληρή προσπάθεια μέσα στο Κίνημα και από το Κίνημα».

Και ενώ όλα τρίζουν γύρω του με την εκλογική ήττα του ’89, ο Γεννηματάς είναι εκεί, όρθιος, φρουρός και θεματοφύλακας του ΠΑΣΟΚ. Στην ίδια συνέντευξη της 5ης Δεκεμβρίου μού λέει:

Γ.Γ.: «Είναι γελασμένοι όσοι νομίζουν ότι οι πολιτικές εξελίξεις μπορούν να διαμορφώσουν μια νέα κατάσταση πραγμάτων ερήμην και μακριά από το ΠΑΣΟΚ. Κι αυτό γιατί οι αρχές μας και η ιδεολογία μας είναι βαθιά ριζωμένες μέσα στην ελληνική κοινωνία. Και τα οράματα δεν έχουν καθόλου ξεθωριάσει. Η καθημερινότητα και δυστυχώς αυτά τα χαρακτηριστικά της κρίσης, τα εκφυλιστικά φαινόμενα, έχουν δημιουργήσει ασφαλώς μια σκόνη γύρω από το ΠΑΣΟΚ. Κι εμείς είμαστε υποχρεωμένοι αυτή τη στιγμή να δώσουμε τη μάχη κι αυτό θα κάνουμε για να ξαναδώσουμε την έμπνευση στον λαό, στα 250.000 μέλη μας, στα εκατομμύρια των οπαδών μας που θέλουν το ξεπέρασμα της κρίσης μέσα από τη διαφάνεια και την κάθαρση».

Επτά μήνες αργότερα, όταν σε μια περίοδο αναζητήσεων και συζητήσεων για τα αίτια της ήττας του ΠΑΣΟΚ στις εκλογές και την αναρρίχηση στην εξουσία της ΝΔ τον ρωτάω για τα μοιραία λάθη που έγιναν στην τελευταία διακυβέρνηση από το ΠΑΣΟΚ, λάθη που έδωσαν τη νίκη στη ΝΔ, μου λέει:

Γ.Γ.: «Εχω κάνει την αυτοκριτική μου και την κριτική του Κινήματος μέσα στα αρμόδια όργανά του. Το βασικό μας λάθος ήταν ότι δεν κάναμε πράξη το μήνυμα «Λαός – ΠΑΣΟΚ στην εξουσία». Ενώ φτιάξαμε θεσμούς σημαντικούς για συμμετοχή του λαού στις αποφάσεις, συχνά έμειναν κάποιοι νόμοι, καθοριστικοί για το θέμα αυτό, στα συρτάρια μας ή δεν στηρίχθηκαν οι θεσμοί αυτοί όσο έπρεπε. Ιδιαίτερα οι θεσμοί για τη διαφάνεια και για τον κοινωνικό έλεγχο. Αυτό ήταν το βασικότερο από τα λάθη που έγιναν και από αυτό πήγασαν και τα εκφυλιστικά φαινόμενα. Ηταν πολύ σωστή η πρόθεση να χωρίσουμε το κράτος από το κόμμα. Αλλά, αντί να κάνουμε αυτό, χωρίσαμε την κυβέρνηση από το Κίνημα, με αποτέλεσμα να εμφανισθεί έλλειψη συντονισμού και τα κενά που δημιουργήθηκαν από το γεγονός αυτό να τα καλύψουν – καταλάβουν κάποια πρόσωπα για λόγους θεμιτούς και αθέμιτους. Αυτή η υποκατάσταση του Κινήματος από πρόσωπα άνοιξε τον δρόμο να εμφανισθούν τα γνωστά εκφυλιστικά φαινόμενα».

EΡ.: «Αυτή λοιπόν είναι η δική σας διάγνωση για την ήττα. Ποια είναι τώρα η πρότασή σας;».

Γ.Γ.: «Πρέπει ν’ αλλάξουμε ριζικά. Ν’ αλλάξουμε την πολιτική μας πρακτική, το ύφος μας, το ύφος εξουσίας. Το ύφος μας δεν ήταν αυτό που έπρεπε να είναι. Δεν ήταν πάντα συμβατό ούτε με τις αρχές μας ούτε με το ηράκλειο έργο που έχει γίνει, με αποτέλεσμα ο λαός να ξεχνάει το έργο μας και να βλέπει μόνο τα καθημερινά φαινόμενα της αλαζονείας. Οι ευθύνες βέβαια για όλα αυτά είναι συλλογικές, αλλά εμείς που είμαστε στην ηγεσία εδώ και πολλά χρόνια τις έχουμε μεγαλύτερες».

Η πορεία του στην πολιτική

Ο Γιώργος Γεννηματάς γεννήθηκε στην Αθήνα το 1939. Ο πατέρας του κατάγεται από δημοκρατική οικογένεια της Μάνης και η μητέρα του από τη Σύμη. Στο νησί αυτό των Δωδεκανήσων γνωρίζει στα 13 του την Κάκια Βέργου. Εκτοτε έμειναν μαζί σε μια σχέση που κορυφώθηκε με τον γάμο τους το 1964.

Στην κοινή τους πορεία αντιμετώπισαν μαζί αγώνες και αγωνίες και μοιράστηκαν τις χαρές και τις επιτυχίες. Σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Από τα φοιτητικά του χρόνια συμμετείχε ενεργά στα κοινά ως μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Συλλόγου Φοιτητών. Το 1966-67 εκλέχτηκε στο διοικητικό συμβούλιο του Συλλόγου Πολιτικών Μηχανικών.

Στα χρόνια της δικτατορίας αγωνίστηκε μέσα από τις τάξεις της Δημοκρατικής Συσπείρωσης των Τεχνικών. Από το 1974 ώς το 1978 ήταν πρόεδρος του Συλλόγου Πολιτικών Μηχανικών Ελλάδας.

Το 1974 εντάχθηκε στο ΠΑΣΟΚ και από το 1977 εκλεγόταν μέλος της Κ.Ε. και του Ε.Γ. του Κινήματος συνεχώς μέχρι τον θάνατό του.

1981: Βουλευτής Επικρατείας

1985: Βουλευτής Μεσσηνίας

1989 και 1990: Βουλευτής στην Α’ Περιφέρεια Αθηνών

1981-84: Υπουργός Εσωτερικών

1984-87: Υπουργός Υγείας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων

1987-89: Υπουργός Εργασίας

1990: Υπουργός Εθνικής Οικονομίας στην οικουμενική κυβέρνηση

1990-93: Από τη θέση του κοινοβουλευτικού εκπροσώπου προωθεί την πολιτική του κόμματός του όσο αυτό βρίσκεται στην αντιπολίτευση.

1993: Εκλέγεται πρώτος βουλευτής στην Α’ Περιφέρεια Αθηνών και ορκίζεται υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών της νέας κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ, θέση στην οποία παραμένει μέχρι το τέλος της ζωής του.