Γενναίος και όρθιος απέναντι στον καρκίνο

Και σ’ αυτό πρωτοτύπησε ο Γιώργος Γεννηματάς. Ανήγγειλε ο ίδιος στους δημοσιογράφους ότι έχει σοβαρό πρόβλημα υγείας, ενώ οι περισσότεροι πολιτικοί ηγέτες το κρύβουν από φόβο μη μάθει ο λαός την αλήθεια και τους βάλει στο περιθώριο.

Αρχές του ’92 μας κάλεσε ξαφνικά στο γραφείο του και μας σόκαρε όταν ακούσαμε με απόλυτη ηρεμία να μας λέει. «Φεύγω στο Λονδίνο για ιατρικές εξετάσεις γιατί υπάρχει κάποιο πρόβλημα στο στήθος μου, στη μεσοθωράκιο χώρα. Σας ενημερώνω γιατί δεν θέλω να παρεξηγηθεί η απουσία μου αυτές τις ημέρες. Εχω πάντα μία σχέση αλήθειας και ειλικρίνειας με όλους τους πολίτες. Και σε αυτήν την περίπτωση είμαι αποφασισμένος να διατηρήσω την ίδια σχέση».

Οταν επιστρέφει από τις εξετάσεις του Λονδίνου δεν διστάζει στο αεροδρόμιο του Ελληνικού να μας πει ξεκάθαρα: «Διαπιστώθηκε κακοήθης όγκος, αλλά θα παλέψω. Θα προσπαθήσω μια χαραμάδα ελπίδας που υπάρχει να τη μετατρέψω σε μια μεγάλη ανοιχτή πόρτα».

Λίγους μήνες αργότερα θα φύγει για τη Νέα Υόρκη, για να χειρουργηθεί στο «Μεμόριαλ», το παγκόσμιας αποδοχής αντικαρκινικό νοσοκομείο.

«Δεν είναι τίποτα βέβαιο στην κατάσταση που βρίσκομαι αλλά το τρίπτυχο “αγώνας – αγώνας – αγώνας” είναι τρόπος ζωής για μένα. Και έτσι θα παλέψω και με τον καρκίνο. Κάθε μέρα λυγίζω και κάθε μέρα παίρνω κουράγιο και σηκώνομαι πάλι όρθιος», θα μου πει λίγο πριν από την αναχώρησή του.

Μιλώντας μαζί του όταν πια και οι δύο νομίζαμε ότι είχε κερδίσει οριστικά στο στοίχημα της ζωής, τον είχα ρωτήσει εάν όλη αυτή η περιπέτεια με την υγεία του τον έκανε να αναθεωρήσει θέσεις, απόψεις, στάσεις ζωής.

– «Δεν αναθεώρησα τίποτα από τη ζωή μου και τη στάση μου σ’ αυτή. Απλά έριξα το βάρος μου ακόμα περισσότερο στον άνθρωπο και σ΄αυτό που λέμε ανθρωπιά. Ολη αυτή η συμπαράσταση και η αγάπη που μου έδειξε ο κόσμος, μου έδωσε να καταλάβω ότι υπάρχουν μεγάλα περιθώρια μεταξύ μας για συνεννόηση, συνεργασίες, ανθρωπιά και αγάπη».

– «Πώς ένιωθες τις ώρες της χημειοθεραπείας, τότε που δεν ήξερες ακόμα αν θα βγεις νικητής από τη μάχη με τον καρκίνο;».

– «Ολες εκείνες τις κρίσιμες στιγμές σκεφτόμουν τα αγαπημένα μου πρόσωπα πιο πολύ από τον εαυτό μου. Υπάρχει όμως και μία στιγμή, μία μοναδική στιγμή, που έρχεται και περνάει φευγαλέα και είναι η στιγμή που θέλεις περισσότερο από οτιδήποτε άλλο στον κόσμο, να ζήσεις».

Η επιστροφή του από τη Νέα Υόρκη, μετά το χειρουργείο, ήταν άλλη μια απόδειξη του πολιτικού αναστήματος και σθένους του. Μια ημέρα πριν, είχε στείλει στα μέσα ενημέρωσης το παρακάτω μήνυμα: «Ερχομαι στην Ελλάδα και μπαίνω πάλι έτοιμος και δυνατός στον πολιτικό αγώνα, γιατί η πατρίδα περνάει δύσκολες και κρίσιμες στιγμές και χρειάζεται όλων μας τις δυνάμεις. Γιώργος Γεννηματάς».

Την επομένη, 9 Ιουνίου 1992, ένα πλήθος από χαμογελαστά πρόσωπα και ένα δάσος από υψωμένα χέρια σε γροθιά, μέσα στο αεροδρόμιο Ελληνικού υποδεχόμασταν στις 4 το απομεσήμερο τον θριαμβευτή της ζωής, Γιώργο Γεννηματά. Η πρώτη φράση που είπε πατώντας στο ελληνικό έδαφος ήταν: «Είμαι ευτυχής γιατί μπορώ να δουλέψω. Ξεπέρασα τον θάνατο. Φαίνεται ότι είμαι υγιής. Θα το δείξει η πορεία».

Και το έδειξε. Με τον χειρότερο τρόπο. Η χαρά του κράτησε μόνο ένα χρόνο. Η ιστολογική εξέταση που έκανε στην Αθήνα στις 9 Μαΐου 1993, αποκάλυψε τη μετάσταση του καρκίνου στο ήπαρ.

Δώδεκα μήνες μετά, Απρίλιος του 1994, ο οργανισμός του είναι εξασθενημένος, αδύναμος,  σχεδόν χωρίς ανοσοποιητικό σύστημα λόγω των πολλών φαρμάκων και χημειοθεραπειών. Ακόμη κι ένα απλό κρυολόγημα μπορεί να φέρει ακαριαία το τέλος.

Μια λοίμωξη του αναπνευστικού συστήματος, τον οδηγεί στην κατάρρευση. Η νοσηλεία στον Ευαγγελισμό, στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας με τους έμπειρους έλληνες γιατρούς να δίνουν τιτάνιο αγώνα για να τον κρατήσουν στη ζωή, διαρκεί μία εβδομάδα. Για τρεις ημέρες, από τις 20 έως τις 22 Απριλίου, Τετάρτη, Πέμπτη και Παρασκευή, η κατάσταση της υγείας του παρουσιάζει μικρή βελτίωση. Είναι το τελευταίο σκίρτημα του αγωνιστή.

Το απόγευμα της Παρασκευής ζήτησε να μείνουν κοντά του οι δύο κόρες του, η Φώφη και η Μαίρη και η μητέρα του. Εμοιαζε να τον έχει κυριεύσει αγωνία. Πόναγε; Ενιωθε να τον εγκαταλείπουν οι δυνάμεις του; Ακουγε το άγγελμα του θανάτου; Σάββατο απόγευμα, 23 Απριλίου, παρουσιάζεται μία ραγδαία επιδείνωση με πτώση της λειτουργίας όλων των ζωτικών οργάνων του.

Αρχίζοντας η Εβδομάδα των Παθών, Μεγάλη Δευτέρα του 1994, ο Γιώργος ξεκινάει για τον κόσμο των αγγέλων. Ομως στο κέρινο πια πρόσωπό του έχει απλωθεί ένα ανεπαίσθητο χαμόγελο. Ισως γιατί εκεί, τον περιμένει η Κάκια του. Η σύντροφος μιας ολόκληρης ζωής. Είχε φύγει από κοντά του, έξι μήνες νωρίτερα, τον περασμένο Σεπτέμβριο, έπειτα από πολύχρονη και παλικαρίσια μάχη με τον καρκίνο. «Κάκια δεν θα αργήσω να έρθω. Περίμενέ με», είχε προφτάσει να της πει… Και τήρησε την υπόσχεσή του. Οπως έκανε πάντα ο Γιώργος Γεννηματάς…

Φανατικός εχθρός
του λαϊκισμού

Φανατικός εχθρός του λαϊκισμού ο Γιώργος Γεννηματάς, έδινε καθημερινά μία σκληρή μάχη προκειμένου να εξαλειφθεί από τον πολιτικό λόγο αυτό το «άρρωστο φαινόμενο» όπως έλεγε. Και είναι ένα διαχρονικό μάθημα πολιτικής, για όλους τους πολιτικούς, όσα μου είχε δηλώσει για το θέμα αυτό σε δύο τουλάχιστον συνεντεύξεις του.

Στις 12 Σεπτεμβρίου 1990: «Ποτέ μου δεν μέτρησα το προσωπικό μου πολιτικό κόστος. Πιστεύω ότι η χειρότερη μορφή λαϊκισμού είναι ότι μετρούν σε όλα τα κόμματα το πολιτικό κόστος μιας απόφασης. Εδώ και πάρα πολλά χρόνια έχω μεταβάλει την άποψή μου και με ενδιαφέρει το κοινωνικό κόστος και όχι το πολιτικό προσωπικό μου. Ο λαϊκισμός ενδημεί πάντοτε σε όλες τις πλευρές και πτυχές της κοινωνίας. Ασφαλώς πρέπει να δώσουμε ακόμα μεγαλύτερη μάχη και μέσα στο ΠΑΣΟΚ και θέλω να την εντοπίσω κυρίως σε αυτό το ζήτημα: του μετρήματος του πολιτικού κόστους. Εκεί έγκειται ο λαϊκισμός. Γιατί από εκεί προκύπτουν όλα τα άλλα. Κραυγές αντί για προτάσεις, συνθήματα αντί για μηνύματα, μετριασμός του προγράμματος. Αποφυγή του λαϊκισμού δεν είναι να αγνοείς τον λαό. Ούτε τον δυναμισμό του, αλίμονο. Και ούτε ο δυναμισμός του κόμματος σημαίνει λαϊκισμός».

Και ένα χρόνο νωρίτερα, στην κορύφωση της υπόθεσης Κοσκωτά, στις 4 Αυγούστου 1989: «Για να ξεφύγουμε από το φαινόμενο του λαϊκισμού, χωρίς βέβαια να πέσουμε στο αντίθετο και εξίσου απαράδεκτο φαινόμενο του ελιτισμού, πρέπει να πάρουμε μία σοβαρή απόφαση, και όχι μόνο στο ΠΑΣΟΚ αλλά όλα τα κόμματα. Δεν μας ενδιαφέρει και δεν μπορούμε κάθε φορά να μετράμε το πολιτικό κόστος, αλλά θα πρέπει να αναμετράμε το κοινωνικό όφελος. Πρέπει να εντάσσουμε τα συμφέροντα του ατόμου μέσα στα συμφέροντα της κοινωνικής ομάδας, του κοινωνικού συνόλου, μέσα στο πλαίσιο του εθνικού συμφέροντος».

Ναι στην κάθαρση –
Οχι στις ανθρωποθυσίες

Ναι στην κάθαρση της πολιτικής ζωής, ναι στη τιμωρία των ενόχων πολιτικών σκανδάλων. Οχι όμως σε ανθρωποθυσίες για κομματικά οφέλη, όχι στη λάσπη κατά πολιτικών αντιπάλων. Αυτό ήταν το «δόγμα Γεννηματά» για την κάθαρση – ένα δόγμα κι ένα πολιτικό μάθημα πολύ επίκαιρο και χρήσιμο για την εποχή μας.

«Ναι στην κάθαρση και τιμωρία, όχι στη λάσπη και τον συμψηφισμό ενόχων. Οι τυχόν επιλήσμονες του δημοκρατικού ήθους να παταχθούν αμείλικτα. Οχι όμως σε προκατασκευασμένες ανθρωποθυσίες» μου έλεγε σε συνέντευξή του στις 5 Δεκεμβρίου 1988.

Ατεγκτος με τα «πολιτικά λαμόγια», κάνει σημαία του την κάθαρση, με στοιχεία και αποδείξεις όμως και όχι με όρους «πολιτικού κανιβαλισμού» εις βάρος των πολιτικών αντιπάλων για ψηφοθηρία.

«Η κάθαρση για εμάς είναι πρωταρχικό θέμα, αλλά δεν είναι σημείο προσπορισμού κομματικών οφελών. Επιμένουμε στην πρόταση για κάθαρση προς όλες τις κατευθύνσεις. Να παταχθούν αμείλικτα όποιοι τυχόν επιλήσμονες του δημοκρατικού ήθους, όπου κι αν βρίσκονται, όσο ψηλά κι αν υπάρχουν. Ομως διαφωνούμε ριζικά με τη λάσπη και τη σπίλωση προσώπων. Η Βουλή πάει να λειτουργήσει ως συλλογικός εισαγγελέας και ο κάθε βουλευτής καλείται να πάρει θέση για το κατηγορητήριο χωρίς όμως να του δίνουν στοιχεία. Αυτό δεν είναι μόνο υπερβολή, είναι και διαστρέβλωση της έννοιας “κάθαρση” ενώ δείχνει καθαρά τους στόχους των πολιτικών μας αντιπάλων, που δεν είναι η κάθαρση, αλλά η εκκαθάριση λογαριασμών.

Στην αγόρευσή μου στη Βουλή για την υπόθεση Κοσκωτά προσπάθησα να μην ανταλλάξω και να μην πετάξω πυροτεχνήματα ή λάσπες εναντίον προσώπων, κάνοντας πολιτικό χαρακίρι, όπως μου είπαν ορισμένοι. Προσπάθησα να βάλω το θέμα – έστω και εκτός κλίματος των ημερών – εκεί που νομίζω εγώ ότι πάσχει το σύστημα. Αυτό που δημιούργησε το φαινόμενο Κοσκωτά. Και αυτό είναι ότι όλοι οι θεσμοί κοινωνικού ελέγχου, που εμείς θεσπίσαμε από το 1981 και που όμως δεν στηρίχθηκαν αποφασιστικά από όλους εμάς τούς ίδιους, χτυπήθηκαν από την αντιπολίτευση. Και η προσπάθεια αυτή ήταν ένα τεράστιο έργο μπροστά στην ανυπαρξία οποιουδήποτε κοινωνικού ελέγχου και ανυπαρξίας οποιασδήποτε διαφάνειας πριν από το 1981. Οταν μιλάω για θεσμούς κοινωνικού ελέγχου, εννοώ εποπτικά συμβούλια στην παραγωγική διαδικασία, συμβούλια εργαζομένων στον ιδιωτικό τομέα, νομαρχιακές συνελεύσεις, συμβούλια αυτοδιοίκησης στα πανεπιστήμια, σε χώρους δουλειάς και άλλα. Αυτοί οι θεσμοί που θα έπρεπε να ενισχυθούν και να αποτελέσουν τη δικλίδα ασφαλείας απέναντι σε οποιαδήποτε δυνατότητα ασυδοσίας, είτε πολεμήθηκαν από την αντιπολίτευση, είτε δεν ενισχύθηκαν από εμάς τους ίδιους. Κι εγώ πού σας μιλάω και είχα πρωταγωνιστήσει στη δημιουργία πολλών θεσμών από αυτούς, δεν έδωσα πάντα ίσως τις σωστότερες λύσεις όταν προωθούσα νομοσχέδια ή αποφάσεις για τα θέματα αυτά. Το ζητούμενο σήμερα είναι, πέρα από την αμείλικτη τιμωρία των  ενόχων, πώς θα ενισχυθούν αυτοί οι θεσμοί» έκανε την αυτοκριτική του στις 17 Ιουλίου 1989.

«Μετρούσαμε κάθε
δραχμή με δέος»

Στη συγκυβέρνηση του 1989, τότε που ΝΔ, ΠΑΣΟΚ και Συνασπισμός προχώρησαν στη σύσταση οικουμενικής κυβέρνησης, ο Γιώργος Γεννηματάς έπρεπε να παίρνει σημαντικές και συχνά δυσάρεστες οικονομικές αποφάσεις. Μαζί με τους εκπροσώπους των κυβερνητικών εταίρων, που στον τομέα της Οικονομίας ήταν οι Σουφλιάς (ΝΔ) και Δραγασάκης (Συνασπισμός), καλούνταν να επιβάλλουν μέτρα σκληρά και αντιλαϊκά, αφού το καράβι «Ελλάς» βυθιζόταν στο πέλαγος μιας μεγάλης οικονομικής κρίσης.  Για εκείνη τη δύσκολη περίοδο ο Γεννηματάς μου λέει σε συνέντευξή του στα «ΝΕΑ». «Μετρούσαμε κάθε δραχμή με δέος. Προσπαθούσαμε να δούμε με ανθρωπιά και ευαισθησία τους αριθμούς, παρόλο που οι αριθμοί ήταν αμείλικτοι. Μερικοί λένε ότι για να ξεπεραστεί η οικονομική κρίση πρέπει να συμπιεστεί το κράτος πρόνοιας. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη υποκρισία από αυτό. Το κράτος πρόνοιας χρειάζεται κυρίως όταν υπάρχει οικονομική κρίση, το κόστος της οποίας πληρώνουν κατά βάση τα λαϊκά στρώματα».

Δύο μήνες μετά, 12 Φεβρουαρίου 1990, σε άλλη συνέντευξή του, ο Γεννηματάς στέλνει ένα «προφητικό μήνυμα», σαν να απευθύνεται σε όσους τάζουν σήμερα τα πάντα στον ελληνικό λαό για να υφαρπάξουν την ψήφο του: «Πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ένα πράγμα. Από την ώρα που η χώρα αυτή δεν έχει έσοδα, δεν μπορεί να μοιράζει χρήματα. Πρέπει να βρούμε πόρους για μπορέσουμε να στηρίξουμε τις δαπάνες. Από εκεί και πέρα οι κινητοποιήσεις και ιδιαίτερα η ικανοποίηση αιτημάτων, θα οδηγήσουν τη δημόσια οικονομία στο χείλος της καταστροφής. Και εδώ πρέπει να πω ότι έχω κι εγώ ευθύνη γιατί αναγκάσθηκα να υποχωρήσω, έστω και τελευταίος, σε ορισμένα απαράδεκτα από άποψη προτεραιότητας αιτήματα, που έγιναν από οργανωμένες ομάδες εργαζομένων».

Οι βασικοί πυλώνες στο οικονομικό δόγμα του Γεννηματά, που το εξέφρασε κυρίως όταν ήταν υπουργός Εθνικής Οικονομίας την περίοδο ’93-΄94, ήταν: σταθερότητα – ανάπτυξη – κοινωνική προστασία των αδυνάτων.