Η τελευταία μάχη στο Μεμόριαλ της Ν. Υόρκης

Είναι αρχές Μαΐου του 1992. Ο Γεννηματάς έχει χειρουργηθεί στο διάσημο αντικαρκινικό νοσοκομείο Μεμόριαλ της Ν. Υόρκης για αφαίρεση καρκινικού όγκου από τους πνεύμονες. Είχε προηγουμένως αναζητήσει νοσοκομείο στην Ελλάδα και μετά στην Αγγλία, αλλά όλοι θεωρούσαν μάταιη και αναποτελεσματική μια τέτοια εγχείρηση και δεν τον είχαν δεχτεί. Μόνο το Μεμόριαλ είχε δεχτεί να αναλάβει την κρίσιμη χειρουργική επέμβαση, αφήνοντας κάποιες ελπίδες για αντιμετώπιση της κατάστασης. Και έτσι ο Γεννηματάς, χωρίς να έχει άλλη επιλογή, είχε μπει για τη μάχη της ζωής του στο αμερικανικό ειδικό νοσοκομείο. Εκατοντάδες δημοσιογράφοι, από την Ελλάδα και το εξωτερικό, προσπαθούμε μάταια να επικοινωνήσουμε μαζί του προκειμένου να κλείσουμε μια συνέντευξη πριν βγει από το νοσοκομείο.

Παρασκευή 7 Μαΐου του ’92, αξημέρωτα λόγω της διαφοράς ώρας με την Αμερική, χτυπάει το τηλέφωνό μου και ακούω μια γνώριμη βραχνή φωνή από την άλλη άκρη της γραμμής. Είναι ο Γεννηματάς από τον θάλαμο που νοσηλεύεται στο Μεμόριαλ και είναι έτοιμος να μου ξεδιπλώσει την ψυχή του και να μου μιλήσει για τις ελπίδες και τις αγωνίες του. «Μπορείς να έρθεις να μιλήσουμε» μου λέει. Τίποτε άλλο. Πάντα έτσι συνεννοούμαστε μεταξύ μας. Με δύο λέξεις…

Με το πρώτο αεροπλάνο της Ολυμπιακής Αεροπορίας φεύγω για Νέα Υόρκη. Εννιά ώρες πτήση, αεροδρόμιο JFK και μετά με ταξί στο Μεμόριαλ στο Μανχάταν. Δωμάτιο 1536.

Τον βρίσκω χαμογελαστό να κάθεται σε μια πολυθρόνα στο δωμάτιό του – ένα κοινό, φθηνό δωμάτιο τύπου ασφαλισμένου του ΙΚΑ, ούτε σουίτες, ούτε καναπέ για καλεσμένους, γύμνια – και να κοιτάζει από το παράθυρό του τον βαριά συννεφιασμένο νεοϋορκέζικο ουρανό.

– Μου έλειψε η Ελλάδα, είναι το πρώτο που μου λέει.

– Λίγη υπομονή και επιστρέφεις σύντομα.

– Γιατί μου το λες αυτό; με ρωτάει και διαβάζω την αγωνία στο πρόσωπό του περιμένοντας την απάντησή μου.

– Πριν ξεκινήσω από την Αθήνα, επικοινώνησα τηλεφωνικά με τον κ. Γκίνσμπερκ, τον γιατρό που σε χειρούργησε εδώ.

– Και;

– Mού είπε επί λέξει «ο Τζορτζ δεν θα με ξαναχρειαστεί. Τον στέλνω στην Αθήνα με το στήθος του πεντακάθαρο, όπως γεννήθηκε. Αρκεί να μη ξαναβάλει τσιγάρο στο στόμα του»…

Η συνέντευξη που ακολούθησε ήταν μια κατάθεση ψυχής από τον Γιώργο προς εμένα. Είχε συνομιλήσει ήδη με τον θάνατο, είχε πιστέψει ότι γλίτωσε από το αγκάλιασμά του, βιαζόταν να γυρίσει στην Αθήνα για να πιάσει πάλι δουλειά και να προλάβει να κάνει τα όνειρά του πραγματικότητα.

– Την ημέρα που έφευγες από την Αθήνα για να έρθεις εδώ και να δώσεις τη μάχη για τη ζωή σου, αναρωτιόμουν ποιο ήταν το κυρίαρχο συναίσθημα μέσα σου. Πόσος φόβος ή πόση ελπίδα, πόση αγωνία ή πόση βεβαιότητα για τη νίκη κουβαλούσες μαζί σου; τον ρώτησα.

Σκέφθηκε λίγο πριν μου απαντήσει. Ισως γιατί έπρεπε να γυρίσει σ’ εκείνες τις σκοτεινές στιγμές της εκκίνησης του εφιαλτικού ταξιδιού του, με άγνωστο το τέλος του:

– Είχα βάλει ένα στοίχημα εκείνες τις μέρες στη ζωή μου και το κέρδισα. Ερχόμουν στη Ν. Υόρκη με περισσότερες πιθανότητες να χάσω αυτό το στοίχημα. Στα χαρτιά των γιατρών και στις ακτινογραφίες ο θάνατος φαινόταν πολύ κοντά μου. Τώρα οι γιατροί  μιλάνε για πλήρη ίαση. Δε θα γλιτώσετε γρήγορα από εμένα κι απ’ ό,τι φαίνεται θα σας ταλαιπωρήσω πολύ καιρό ακόμη» αποκρίθηκε με ένα αδιόρατο χαμόγελο στο πρόσωπό του.

– Τι έχασες και τι κέρδισες στη ζωή σου με την περιπέτεια αυτή που περνάς;

– Δεν έχασα τίποτα. Μόνο κέρδισα, και πολύ σημαντικά πράγματα μάλιστα. Μου δίνει τεράστια δύναμη και κουράγιο αυτό το μήνυμα πού πήρα από ανώνυμους ανθρώπους που μου έδειξαν την άδολη αγάπη τους και την αγωνία τους για μένα.

– Πού αποδίδεις αυτή την αγάπη;

– Την αποδίδω στη δική μου στάση ζωής όλα αυτά τα χρόνια που πολιτεύομαι. Και αυτή η αγάπη απ’ όλους, ανεξαρτήτως χρωμάτων και ιδεολογιών, αποκαλύπτει και τη δίψα που υπάρχει για ομοψυχία και ενότητα των Ελλήνων. Και τώρα η δική μου ευθύνη είναι μεγαλύτερη, να μην προδώσω αυτούς τους ανθρώπους που βρίσκονται δίπλα μου στις δύσκολες στιγμές που περνάω».

Είχε φτάσει η ώρα να του κάνω μια «κακιά», οδυνηρή ίσως ερώτηση.

– Αν δεν πήγαιναν καλά τα πράγματα με την υγεία σου και αναγκαζόσουν να τ’ αφήσεις όλα πίσω σου, τι θα παρέμενε για σένα ημιτελές;

Μου φάνηκε ότι βούρκωσε. Πάντως σίγουρα μελαγχόλησε.

– Πολλά δεν έχω προλάβει να ολοκληρώσω. Δεν έχω ζήσει πολύ το εγγόνι μου που γεννήθηκε πριν από λίγο καιρό και δεν το έχω χαρεί. Δεν έχει εκπληρωθεί ακόμα το μεγάλο όραμα της Αλλαγής. Δεν έχουν γίνει ακόμα πραγματικότητα τα μεγάλα όνειρα του ελληνικού λαού.

– Αυτή την εποχή σε πολλούς έχει δημιουργηθεί η εντύπωση ότι το ΠΑΣΟΚ, ενώ βάζει άμεσα το αίτημα για εκλογές «εδώ και τώρα», παράλληλα αφήνει την κυβέρνηση στη φθορά και την κατρακύλα της, εφαρμόζοντας την πολιτική στρατηγική «αφήστε το μήλο να σαπίσει και να πέσει μόνο του». Ποια θετική έκβαση μπορεί να υπάρξει μέσα από μια τέτοια στρατηγική;

Μου απαντάει άμεσα, σαν να είναι έτοιμος από καιρό για μια τέτοια ερώτηση, σαν να κάθεται στην καρέκλα του γραφείου του και όχι στην πολυθρόνα ενός ψυχρού νοσοκομειακού θαλάμου, με τη φιάλη του οξυγόνου δίπλα του:

– Το αίτημα για άμεσες εκλογές μπαίνει πολύ σωστά. Είναι φανερό ότι η χώρα μόνο με εκλογές μπορεί να βγει από τα σημερινά της αδιέξοδα. Αν ακολουθείται όμως η διαδικασία του σάπιου μήλου – και δεν συμφωνώ ότι ακολουθείται – είναι λάθος. Γιατί όσο το μήλο σαπίζει τόσο τα προβλήματα διογκώνονται και η επόμενη κυβέρνηση που θα αναλάβει να τα λύσει θα βρεθεί μπροστά σε τεράστια εμπόδια.

Κάπου εκεί όμως, καθώς συζητούμε στον θάλαμο 1536, εισβάλλει σχεδόν τρέχοντας ο αδελφικός φίλος και φύλακας-κέρβερος του Γεννηματά, ο υπουργός Κώστας Γείτονας.

– Μην κουράζεις άλλο τον Γιώργο. Φθάνει η συνέντευξη, μου φωνάζει. Και από πίσω του μπαίνει βαρύς κι ασήκωτος ο άλλος φύλακας-κέρβερος και άγγελος του Γεννηματά, ο Γιώργος Βαρδινογιάννης, ο αγαπημένος μας «καπετάνιος», μαλώνοντάς με κι αυτός.

– Ελα άσ’ τον τώρα να ησυχάσει. Θα του πάρεις εξάλλου πολλές συνεντεύξεις στην Αθήνα.

Ο Γεννηματάς τούς κοιτάζει αγριεμένος.

– Ρε ποιος σας είπε ότι κουράστηκα; Κώστα, συνεχίζουμε…

Και συνεχίσαμε. Κουβεντιάζοντας για τις πολιτικές εξελίξεις ενόψει εκλογών και για το θέμα των Σκοπίων που εκείνες τις μέρες είχε έρθει πάλι στο προσκήνιο.

– Χάσαμε πολύτιμο χρόνο με τα Σκόπια. Και δεν εκμεταλλευτήκαμε καθόλου τις δυνατότητες που έχουμε στα Βαλκάνια. Ομως εγώ παραμένω πάντα αισιόδοξος ότι τίποτα δεν τελείωσε και τίποτα δεν χάθηκε ακόμα. Και αυτό είναι ένα σημαντικό θέμα που θα ρίξω μεγάλο βάρος όταν επιστρέψω στην Αθήνα, μου δήλωσε αποφασισμένος.

Ο Γιώργος επέστρεψε στην Αθήνα λίγες εβδομάδες αργότερα. Και έφυγε από τη ζωή δύο χρόνια μετά, από μετάσταση του καρκίνου στο ήπαρ. Στο μεσοδιάστημα πρόλαβε να παλέψει για πολλά, αλλά όχι και για το Σκοπιανό, που ήταν από αυτά που δεν ολοκληρώθηκαν. Μέχρι φέτος, που ήρθαν οι «μέλισσες» (Τσίπρας, Κοτζιάς και λοιποί συγγενείς) στις Πρέσπες και το «έκαναν καλοκαιρινό το μαγαζί»…

Λίγο πριν φύγω από το Μεμόριαλ για να επιστρέψω στην Αθήνα, χτύπησε το τηλέφωνο στον θάλαμο του Γεννηματά. Ηταν ο Ανδρέας Παπανδρέου από την Ελλάδα. Του τηλεφωνούσε καθημερινά και μάθαινε τις εξελίξεις για την υγεία του.

– Πρόεδρε, πάμε πολύ καλά, άκουσα τον Γιώργο να του λέει. Ετοιμάζομαι να βγω από το νοσοκομείο. Σε μια εβδομάδα, το πολύ σε δέκα μέρες θα είμαι στην Αθήνα.

Ο Παπανδρέου του σύστησε να ηρεμήσει και να ξεκουραστεί 1,5 με 2 μήνες κι έπειτα να επιστρέψει  στο υπουργείο του και να συνεχίσει το έργο  του, αλλά ο Γεννηματάς αντέδρασε σαν θηρίο κλεισμένο σε κλουβί.

– Οχι πρόεδρε, ευχαριστώ πολύ, όμως αυτή τη φορά, δεν θα σε ακούσω. Μόνο 15 μέρες να μου δώσεις άδεια γιατί έχουμε πολλή δουλειά μπροστά μας.

Τρεις εβδομάδες αργότερα, ο Γεννηματάς επέστρεψε στην πατρίδα γεμάτος ελπίδες και με τη βεβαιότητα ότι είχε νικήσει τον θάνατο. Για δεύτερη φορά έλεγε «καλημέρα ζωή». Και ήταν άνοιξη. Μάης του ’92. Οταν έφυγε από κοντά μας, δυο χρόνια μετά, ήταν και πάλι άνοιξη. Απρίλης του ’94. Μια άνοιξη μελαγχολική για την Ελλάδα και το μέλλον της…

Εφυγε με το όνειρο της εθνικής συμφιλίωσης

Με το όνειρο της εθνικής συμφιλίωσης και συνεννόησης στα μεγάλα εθνικά θέματα, έζησε, πάλεψε και πέθανε ο Γιώργος Γεννηματάς. Εφυγε νωρίς, αλλά έγκαιρα για να μη δει αυτόν τον διχασμό του λαού που επιβάλουν σήμερα τα μεγάλα κόμματα όσο πλησιάζουν οι εκλογές.

Ο μεγάλος οραματιστής Γεννηματάς, μου λέει στις 11 Απριλίου 1990 σε συνέντευξή του: «Δεν υπάρχουν διαχωριστικές γραμμές μέσα στον λαό. Δεν θα έπρεπε να υπάρχουν διαχωριστικές γραμμές μέσα στον λαό σε ό,τι αφορά το ζήτημα της εθνικής συνεννόησης. Δεν υπάρχει μάχη δύο κόσμων, αλλά δύο στρατηγικών για τον ίδιο κόσμο. Νομίζω ότι έχει περάσει χωρίς επιστροφή το κλίμα των τεχνητών οξυτήτων ανάμεσα στον λαό. Ημουν και είμαι ριζικά αντίθετος με τις πολώσεις, που είναι αναντίστοιχες με τις κοινωνικές αντιθέσεις».

Και δύο χρόνια μετά, στις 24 Μαρτίου 1992, μου λέει για το ίδιο θέμα: «Αυτό που προέχει σήμερα είναι το μέλλον του Ελληνισμού, το μέλλον του τόπου, η ανάγκη εθνικής συνεννόησης, η ανάγκη πολιτικού εκσυγχρονισμού και αναπτυξιακής στρατηγικής, η ανάγκη να μπούμε στην ενοποιημένη Ευρώπη χωρίς τρομακτικούς κραδασμούς. Είχα προτείνει πριν από ένα χρόνο την πραγματοποίηση μιας πανεθνικής διάσκεψης για τον Ελληνισμό υπό τον Πρόεδρο τής Δημοκρατίας».

Η πανεθνική αυτή διάσκεψη δεν έγινε ποτέ. Την εμπόδισαν οι «καλικάντζαροι» της μικροπολιτικής, που επιλέγουν διαχρονικά την πόλωση με στόχο τις ψήφους, αντί για μια Ελλάδα ενωμένη σαν γροθιά απέναντι στα μεγάλα εθνικά προβλήματα.