Η ηλίθια ευφυΐα

Ενα κράτος βιομηχανικά πολύ εξελιγμένο, ένα κράτος του μοντερνισμού, όπως αυτό της Γερμανίας της δεκαετίας του ’30, με αστική τάξη και διοίκηση προωθημένες, με ανεπτυγμένα και πλούσια πολιτικά χαρακτηριστικά, πώς είναι δυνατόν να ακολουθήσει έναν ακαλλιέργητο, ανεκπαίδευτο τύπο της μπιραρίας και του λαϊκισμού, όπως ήταν ο Χίτλερ; Είναι ανεξήγητο. Η συλλογική πληγή της ταπεινωτικής Συνθήκης των Βερσαλλιών μετά τη λήξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου αρκεί για να δοθεί απάντηση; Το συλλογικό βίωμα ήττας, ταπείνωσης, διάψευσης είναι τόσο ισχυρό, τόσο διαρκές, ώστε να οδηγήσει στον αποκρυφισμό, στην εσχατολογία, στην πεποίθηση για την έλευση του υπέρτατου όντος που θα εκδικηθεί και θα επανορθώσει; Δηλαδή η τεχνολογική και βιομηχανική πρωτοπορία, η τεχνολογική σκέψη, δεν τροφοδοτεί τον στοχασμό, την κριτική σκέψη; Είναι κάπου παρκαρισμένη, έγκλειστη ευφυΐα, αποκομμένη από την κριτική διερώτηση; Πώς είναι δυνατόν η μια μορφή σκέψης να μην επικοινωνεί με την άλλη; Πώς είναι δυνατόν να μη δουν οι Γερμανοί τον χαμό, το αναπόδραστο και ολοκληρωτικό τέλος; Το σύστημα, η σχολαστικότητα, η επινοητικότητα, η εργατικότητα, η υψηλή έννοια του αρχείου που συγκροτούσαν τον γερμανικό χαρακτήρα, πώς είναι δυνατόν να τροφοδοτήσουν το έγκλημα; Είναι. Αλλά δεν είμαι σίγουρος ότι η ανάλυση του Ian Kershaw στο εμβληματικό έργο του «Χίτλερ», αρκεί.

Κυκλοφορεί στο you tube ένα ανοικτό έγχρωμο ντοκιμαντέρ επτά λεπτών περίπου, χωρίς σχόλιο, μόνο με (τεχνητά) φυσικό ήχο, γυρισμένο στα ερείπια του Βερολίνου το 1945, λίγο μετά την κατάληψή του από τους Σοβιετικούς. Αλυσίδες πολιτών μεταφέρουν υπομονετικά και σχεδόν χαρωπά, με κουβάδες, μπάζα, πάνω από ερείπια, ένα πιτσιρικάς αρμολογεί ξανά τους κατεστραμμένους κυβόλιθους του δρόμου, ποδηλάτες πάνε στη δουλειά τους, μια οργάνωση συστήματος πάνω στην εκμηδένιση, πάνω στον χαλασμό και τα εκατομμύρια θανάτους. Σαν να υπάρχει μια ταχεία απόφαση για επάνοδο στη ζωή. Το Βερολίνο είναι ένας απέραντος ερειπιώνας, που αρχίζει ξανά υποτυπωδώς να ζει – σε πρώιμη αντίθεση με το (μεταγενέστερο) αριστούργημα «Γερμανία έτος μηδέν» του Ροσελίνι.

Πολλοί θεωρούν ότι η ανάκτηση της κανονικότητας στον τόπο μας σχετίζεται με την ανάκτηση των υλικών όρων. Οι τύποι όμως που ανήκουν σε ομάδες κρούσης είναι οι λούμπεν, που η οικονομική κρίση τούς δίνει το άλλοθι για να εκφράσουν αυτό που περιέχουν. Στη βιαιοκεντρική συγκρότησή τους, η κρίση προϋπάρχει της κρίσης οικονομίας και παραγωγής. Είναι εσωτερική, κυτταρική. Οι πολιτικοί καιροσκόποι που σερφάρουν στο μίσος, απλώς αναδιπλασιάζουν και νομιμοποιούν την ενδιάθετη βία, αιχμαλωτίζοντας κάθε διάθεση ανάταξης. Υπό αυτές τις πολιτισμικές συνθήκες, κανένας μας δεν θα προσπαθήσει να επαναφέρει του «χαλασμένους κυβόλιθους» για να γίνει ξανά ο δρόμος βατός. Κανένας δεν θα επιστρατευτεί σε μια υψηλή και αυτοθυσιαστική αποστολή, αφού νοιώθει ότι η χώρα ανήκει στους «αντιπάλους».

Επιμένω στην περιγραφή της ελληνικής ακροδεξιάς. Στην (ανα) «γέννηση του νεοφασισμού στην Ελλάδα», όχι μόνο ανατρέχοντας στα κείμενα του Κάτρη, ή στη μεγάλη σύνθεση του Kershaw ή στην πιο τεχνική προσέγγιση του Beevor. Επιμένω σε αυτό που επεκτείνεται και πολλοί το βλέπουν τυφλά.