«Δεν θα άφηνα το πλοίο να φύγει»

Σ’ ένα χωριό της Κρήτης, τη δεκαετία του ’70. Πώς δημιουργείται η επιθυμία σε ένα παιδί ν’ ασχοληθεί με τον χορό;

Η μητέρα μου είχε στο σπίτι ατελιέ όπου έφτιαχνε βραδινά φορέματα. Εβλεπα αυτόν τον υπέροχο κόσμο από τα όμορφα υφάσματα και τις κλωστές και φυσικά με επηρέασε. Ολα τα βίντεο που έφτιαξα για την «Ιεροτελεστία της άνοιξης» στη Λυρική Σκηνή ήταν αναφορά στη μητέρα μου. Η εικόνα του θηλασμού ή η κοπέλα που έριχνε τα μαλλιά μπροστά στο πρόσωπό της και τα χτένιζε. Θυμάμαι τη μητέρα μου έτσι: στην αυλή του σπιτιού να κάθεται σε μια καρέκλα, να τα ρίχνει μπροστά και να τα χτενίζει. Προσπαθώ να μεταφέρω την ομορφιά και την κομψότητα που μου ενέπνευσε. Η κομψότητα φυσικά δεν έχει να κάνει με το πόσο ακριβό ρούχο φοράς. Αλλά πώς το φοράς. Θυμάμαι αυτό που μου έλεγε η Πίνα (Μπάους): «Ο,τι και να βάλεις πάνω σου, σου πάει».

Η Πίνα Μπάους σάς καθόρισε με πολλαπλούς τρόπους.

Αναμφισβήτητα. Από τον τρόπο που δουλεύαμε μέχρι το πώς θα στεκόμαστε απέναντι στα γεγονότα της ζωής. Εμαθα από εκείνη ότι όλα μπορούν να γίνουν. Αυτή η πίστη σού δημιουργεί μια νέα φιλοσοφία. Θυμάμαι, κάποια στιγμή – ως βοηθός της -, δεν μπορούσα να κρατήσω σημειώσεις εξαιτίας μιας τενοντίτιδας που με ταλαιπωρούσε και της ζήτησα, αφού δεν θα της ήμουν χρήσιμος, να το κάνει κάποιος άλλος. Μου είπε «όχι, μπορείς να ηχογραφήσεις σε ένα κασετόφωνο τις διορθώσεις και τις παρατηρήσεις που κάνουμε στην πρόβα». Ετσι έγινε.

Από τον πατέρα σας τι πήρατε;

Υπάρχει κάτι, ας πούμε, αντιφατικό. Ο πατέρας μου, ο οποίος ήταν πάρα πολύ όμορφος, ήταν αυτό που λέμε πολύ λαϊκά «στον κόσμο του», αλλά την ίδια στιγμή και αυταρχικός, όπως επέβαλλε να είναι μια μικρή κοινωνία ενός χωριού στην Κρήτη. Εγώ όμως είμαι το μικρότερο από τα έξι αδέλφια μου και ο αυταρχισμός του δεν λειτούργησε. Ως βενιαμίν ήμουν λίγο περισσότερο χαϊδεμένος. Μπορούσα να παίζω μαζί του, ν’ ανεβαίνω στην πλάτη του, να του λέω «σ’ αγαπάω». Οταν το άκουγε, έβαζε τα κλάματα. Κάτι που μπορεί να φαινόταν ασύλληπτο για τα υπόλοιπα αδέλφια μου.

Διέκρινε τη διαφορετικότητά σας;

Σαφώς. Ισως μάλιστα να έβλεπε αυτό που ο ίδιος ήθελε να είναι. Πιο ελεύθερος. Η εποχή του τον ανάγκασε να προσαρμόσει τη συμπεριφορά του για να μπορέσει ν’ αντεπεξέλθει στις συνθήκες. Ημουν τυχερός γιατί με άφησε να κάνω αυτό που θέλω. Είχα ρωτήσει κάποια στιγμή τη μητέρα μου: «Τι σκεφτόσασταν για μένα που ήμουν τόσο διαφορετικός;». Μου απάντησε πως έβλεπαν ότι κάτι ψάχνω και αποφάσισαν να με βοηθήσουν να το βρω. Αυτό ήταν η απόλυτη ελευθερία που έρχεται μόνο από αγάπη. Και έζησα όπως δεν μπορούσαν τα αδέλφια μου, με τα οποία ήταν υπερπροστατευτικός.

Πείτε μου κάτι που είχατε τη δυνατότητα να ζήσετε τότε εξαιτίας αυτής της ελευθερίας που απολαμβάνατε.

Μόλις είχα τελειώσει το Λύκειο και ζητάω από τον πατέρα μου ένα χιλιάρικο να δω μια παράσταση στο Ηράκλειο. Οταν πήρα τα χρήματα, λέω «δεν πάω Σαντορίνη;». Εκανα και κάτι τράκες στον δρόμο και πήγα στο νησί. Εμεινα περίπου έναν μήνα, κοιμόμουν στην παραλία και έτρωγα σταφύλια. Το εισιτήριο της επιστροφής μου το αγόρασαν κάτι παιδιά που γνώρισα στην παραλία. Για αντάλλαγμα τους φιλοξένησα στην γκαρσονιέρα που είχε ο πατέρας μου στο Ηράκλειο. Τους πήρα τηλέφωνο έπειτα από μία εβδομάδα – τότε θυμήθηκα ότι είχα γονείς – και το μόνο που είπα στον πατέρα μου ήταν «έλα, είμαι Σαντορίνη, στείλε μου λεφτά». Τότε χρειαζόταν μία εβδομάδα με το σύστημα των τραπεζών για να τα πάρω.

Τώρα που το σκέφτομαι λέω ότι αν είχα έναν γιο και εξαφανιζόταν για μία εβδομάδα, θα πέθαινα από την αγωνία μου. Μόλις επέστρεψα σπίτι, με περίμενε και μου λέει: «Κάνε καφέ». Σκέφτηκα «Δάφνη, αυτός θα είναι ο τελευταίος σου». Ως έφηβος δεν είχα συνειδητοποιήσει τι είχε συμβεί. Αλλά τελικά δεν μου είπε τίποτα. Το μόνο για το οποίο ανησυχούσε ήταν να μην μπλέξω με τα ναρκωτικά. Του εξήγησα ότι άλλα πράγματα με έκαιγαν, αλλά δεν ήξερα τι. Δεν είχα δει ποτέ χορό στην Κρήτη. Τυχαία τον ανακάλυψα. Στα 15 μου. Αλλά ήταν μια σύντομη και άδοξη εμπειρία.

Δηλαδή;

Οταν πέρασα έξω από μια σχολή μπαλέτου, άκουσα το πιάνο να παίζει. Μαγεύτηκα. Για κάποιο λόγο μπήκα μέσα και είπα θέλω να κάνω κι εγώ. Η δασκάλα έτριβε τα χέρια της γιατί είχε μόνο κορίτσια και βρήκε πρίγκιπα για την καλοκαιρινή παράσταση. Πήγα μόνο για μία εβδομάδα στα μαθήματα γιατί με έδιωξαν οι μαμάδες των κοριτσιών. Δεν είναι φρικτό; Δεν είναι ρατσισμός αυτό;

Στη Γερμανία αντιμετωπίσατε ρατσισμό;

Τους ρατσιστές τους βρίσκω εδώ. Τον εκδηλώνουν όχι μόνο σε όποιον είναι από άλλη χώρα, αλλά και σε όποιον είναι χοντρός, γκέι, επειδή είναι διαφορετικός. Στη Γερμανία γνωρίζεις ότι ρατσιστές είναι οι ναζιστές. Εδώ δεν ξέρεις ποιος μπορεί να είναι ρατσιστής. Για μένα η αποδοχή και η ευγένεια είναι τα μοναδικά στοιχεία που σε κάνουν πολιτισμένο. Ο καθένας πρέπει να κοιτά τον άλλον στα μάτια και να δημιουργεί τον κόσμο του.

Υπάρχει το επιχείρημα της οικονομικής κρίσης για τις ρατσιστικές συμπεριφορές.

Το ακούω πάρα πολύ. Δεν συμφωνώ. Η οργή δεν προκύπτει από την οικονομική δυσχέρεια. Και εδώ θα αναφέρω πάλι τους γονείς μου, οι οποίοι ήταν υποχρεωμένοι σε ένα χωριό της Κρήτης να εξασφαλίζουν φαγητό για οκτώ άτομα καθημερινά. Είχαν έξι παιδιά. Δεν είχαν μια μόνιμη δουλειά που θα τους εξασφάλιζε κάθε μήνα έναν μισθό, ένα σταθερό εισόδημα. Ασχολούνταν με τη γη – στο Πανόραμα, ένα μικρασιατικό χωριό, 20 λεπτά από το Ηράκλειο, προς τον Νότο. Ο πολιτισμός και η ευγένεια που έμαθα από εκείνους με έσπρωχναν ν’ αναζητήσω τον δρόμο μου. Εζησα όμως τη βία της τοπικής, κλειστής κοινωνίας για κάποιον που έβλεπαν ότι επιθυμεί να ζήσει με τρόπο που εκείνοι δεν αποδέχονταν.

Πώς καταφέρατε και ξεφύγατε;

Μετά την περιπέτεια και την απογοήτευση που πήρα από την πρώτη μου επαφή με τον χορό στη σχολή μπαλέτου, είχα αρχίσει να βασανίζομαι. Ηξερα όμως ότι είχα βρει αυτό που ήθελα να κάνω. Με έτρωγε μέσα μου. Μετά το Λύκειο, φοίτησα έναν χρόνο στο Θέατρο Νέων Κρήτης και συνέχισα να επιθυμώ τον χορό. Με έπνιγε η Κρήτη. Και μια μέρα έγινε η έκρηξη.

Με ποια αφορμή;

Καμία. Ημουν έξω και αποφάσισα να πάω σπίτι να μαζέψω τα πράγματά μου και να φύγω με το πλοίο για Πειραιά που αναχωρούσε σε λίγες ώρες. Οταν φτάνω στο διαμέρισμά μου, συνειδητοποιώ ότι δεν είχα κλειδιά να μπω μέσα. Μπαίνω από την μπαλκονόπορτα του γείτονα, στον οποίο πούλησα το στερεοφωνικό μου σε εξευτελιστική τιμή για να εξασφαλίσω τα πρώτα χρήματα, φτιάχνω μια βαλίτσα με λίγα ρούχα, κάποια βιβλία και ένα σεντόνι και παίρνω ένα ταξί για το λιμάνι. Μόλις φτάνουμε στο λιμάνι, βλέπω ότι η σκάλα από το πλοίο είχε φύγει και η μπουκαπόρτα άρχιζε ν’ ανεβαίνει. Πέταξα τη βαλίτσα μέσα χωρίς δεύτερη σκέψη και κρεμάστηκα από την μπουκαπόρτα. Ο κόσμος και οι εργάτες φώναζαν, αλλά δεν με ένοιαζε τίποτα.

Μπορούσατε να πάρετε το επόμενο.

Εχω συσσωρευμένη απογοήτευση – την κακή εμπειρία από τη σχολή χορού, τη βία του επαρχιακού περιβάλλοντος – και είμαι σίγουρος ότι πολύ δύσκολα θα ξαναδοκίμαζα να φύγω. Δεν ήθελα να σκέφτομαι ότι δεν πρόλαβα το πλοίο και επέστρεψα στην γκαρσονιέρα μου. Επρεπε να φύγω εκείνη την ημέρα, χωρίς να ξέρω γιατί.

Αν δεν το είχατε κάνει αυτό, πώς θα ήταν η ζωή σας;

Σίγουρα όχι όπως έχει γίνει. Το έχω σκεφτεί πολλές φορές. Αν έφευγε εκείνο το πλοίο χωρίς να είμαι μέσα, θα μπορούσαν να είχαν συμβεί πολλά πράγματα. Θα ήμουν δυστυχισμένος, κατεστραμμένος ή θ’ αυτοκτονούσα.

Πίστευα ότι θα μου λέγατε ότι η ζωή σας άλλαξε από τη στιγμή που πήρατε το τρένο για να πάτε να βρείτε την Πίνα Μπάους.

Μα αν δεν αποφάσιζα να σκαρφαλώσω στην μπουκαπόρτα εκείνου του πλοίου, τίποτα απ’ όσα έζησα δεν θα ερχόταν στη ζωή μου. Δεν θα σπούδαζα χορό στην Αθήνα, άρα δεν θα έβρισκα ποτέ την Πίνα. Σίγουρα όμως με καθόρισε, μου έκανε πιο λαμπερά και ουσιαστικά τα όνειρά μου.

Θυμάστε την τελευταία φορά που την είδατε;

Ηταν έπειτα από πρόβα. Παρόλο που η αρρώστια της είχε προχωρήσει, δούλευε ακατάπαυστα. Δεν γνώριζε για τον καρκίνο ή δεν ήθελε να γνωρίζει. Οταν τελειώσαμε, καλέσαμε ταξί για να την πάει να συναντήσει τον Βιμ Βέντερς για να συζητήσουν για το φιλμ που θα έκαναν. Κατεβαίνω τις σκάλες τρέχοντας, τη βλέπω μέσα στο ταξί να μου κουνάει το χέρι για να με χαιρετήσει. Ηταν η τελευταία φορά που την είδα και το φιλμ έγινε χωρίς εκείνη.