Ψηφοδέλτια σταύρωναν…

«Πόσο μου έχει λείψει», μου είπε ένας φίλος, επιρρεπής στη νοσταλγία, «πόσο μου έχει λείψει ο προεκλογικός πανζουρλισμός. Πριν απ’ τις νέες τεχνολογίες».

«Τι εννοείς;» τον κοίταξα σχεδόν σοκαρισμένος, λες και μού είχε ομολογήσει κάποιο βίτσιο του. «Τις ντουντούκες μήπως, στα αυτοκίνητα που αλώνιζαν στις γειτονιές και μας φλόμωναν με συνθήματα και ξεσηκωτικά δήθεν τραγούδια; Τα πανό στερεωμένα από κολόνα σε κολόνα; – φούσκωναν και ξεφούσκωναν στον άνεμο σαν τα ιστία ενός πλοίου το οποίο δεν θα σάλπαρε ποτέ… Τις αφίσες που τις κολλούσαν όπου έβρισκαν, ακόμα και σε βάσεις αγαλμάτων – επάνω ο ήρωας του 1821 και από κάτω η αφεντομουτσουνάρα του υποψηφίου; Τους εκατοντάδες κυριολεκτικά φακέλους που τίγκαραν τα γραμματοκιβώτια;».

«Δεν φαντάζεσαι με τι λαχτάρα τούς ανοίγαμε επιστρέφοντας από το σχολείο η αδελφή μου κι εγώ… Ο μπαμπάς μας ήταν – όπως ξέρεις – δικηγόρος και η μαμά μικροβιολόγος σε νοσοκομείο. Οσοι συνάδελφοί τους πολιτεύονταν, ασχέτως παρατάξεως, έστελναν τα διαπιστευτήρια τους. Μιλάμε για διαμάντια!».

«Διαμάντια του κιτς!».

«Ιλουστρασιόν φυλλάδια. Στο εξώφυλλο ο επίδοξος βουλευτής ή δήμαρχος – ή και δημοτικός σύμβουλος ακόμα -, ρετουσαρισμένος με το πινελάκι του φωτογράφου. Κιμπάρικα εγκάρδιος αν ανήκε στη Δεξιά, με το καλό του κοστούμι και τη βέρα να γυαλίζει στο δάχτυλο. Αγωνιστικά βλοσυρός άμα δήλωνε σοσιαλιστής, με μουστάκι και με ανοιχτό πουκάμισο…».

«Στη δεύτερη σελίδα του φυλλαδίου, το βιογραφικό. Λήμμα από την εγκυκλοπαίδεια της ματαιοδοξίας. Τα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης έπρεπε όλοι να δηλώνουν αντιστασιακοί. Καθώς ελάχιστοι διέθεταν ατράνταχτα εύσημα – εξορίες, φυλακές -, οι περισσότεροι ανέφεραν αόριστα ότι εναντιώθηκαν στη χούντα…».

«Που σήμαινε ότι έλεγαν ανέκδοτα κεκλεισμένων των θυρών».

«Ας μην τους αδικούμε. Ισως και να άκουγαν στο ραδιόφωνο BBC ή Ντόιτσε Βέλε. Μετρούσαν επίσης τα πτυχία – ιδίως αν είχες σπουδάσει δουλεύοντας. Και ασφαλώς η κοινωνική δράση».

«Η συνδικαλιστική εννοείς».

«Στον συνδικαλισμό διακρίνονταν οι εξ ευωνύμων του Κέντρου. Οι νεοδημοκράτες τότε αναδεικνύονταν σε εξωραϊστικούς και αθλητικούς συλλόγους, συχνά και σε παραεκκλησιαστικές οργανώσεις. Στην Α’ Αθηνών είχαμε και θιασώτες των “ευγενών” σπορ. Φυσιογνωμίες από τον Ομιλο Αντισφαίρισης, τον Ιστιοπλοϊκό…

Στην τρίτη σελίδα του φυλλαδίου ήταν η επιστολή προς τους ψηφοφόρους, έμπλεη κοινοτοπιών. “Σε κοιτάζω κατάματα”, “σού απευθύνομαι από καρδιάς”, “για τα παιδιά μας”…».

«Είχαν κι από ένα σύνθημα, το οποίο τόνιζε το προσωπικό τους πλεονέκτημα. “Τόπο στα Νιάτα”, “Η Θρακιώτικη Φωνή στην Αττική”, “Αρωμα Γυναίκας”… Μία – στη συνέχεια υπερδιάσημη – κυρία είχε κολλήσει στο φυλλάδιό της ένα σακουλάκι με σπόρους βασιλικού. Για να τους φυτέψουμε, έλεγε, στα μπαλκόνια μας και να ομορφύνει η πρωτεύουσα…».

«Υπήρχε ένας βουλευτής γνωστός ως “ο φίλος του νεκρού” καθότι πήγαινε σε όλες τις κηδείες της εκλογικής του περιφέρειας και συστηνόταν έτσι στους τεθλιμμένους συγγενείς. Επειδή το επίθετό του ξεκινούσε από άλφα, βρισκόταν στην κορυφή του ψηφοδελτίου κάτω από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή. “Ο πρώτος μετά τον Αρχηγό” καμάρωνε».

«Στην τελευταία σελίδα, ο υποψήφιος άστραφτε στο πλευρό του αρχηγού του. Τι τράβαγαν κι εκείνοι οι αρχηγοί, να πρέπει να απαθανατίζονται με όποιον περιελάμβαναν στις λίστες!».

«Το έκαναν μαζικά. Ασθμαιναν οι πολιτευτές στο κατόπι τους, τους διπλάρωναν επιτέλους κάποτε, τούς έσφιγγαν το χέρι και τότε άναβαν τα φλας. Οσο αποτυχημένο κι αν ήταν το στιγμιότυπο, το τύπωναν στο φυλλάδιο. Συνήθως το στόλιζαν κιόλας, σε βαρύτιμη κορνίζα, στο πολιτικό γραφείο τους. Αμα άλλαζε ο αρχηγός, είχαμε αποκαθηλώσεις».

«Οι φάκελοι περιείχαν και ψηφοδέλτιο…».

«Οχι ένα. Πεντέξι. Και για τον παραλήπτη και για τους οικείους του. Σταυρωμένα δε, προς αποφυγήν μοιραίου λάθους. Με διέγειρε αυτό ως έφηβο. Φαντασιωνόμουν – μη γελάσεις – γραμματείς και εθελόντριες σαν Κουβανές περίπου καπνεργάτριες αντί να τυλίγουν πούρα στους μηρούς τους, να βάζουν σταυρουδάκια με στυλό!».

«Διαστροφικό. Στο δικό μου σπίτι στοιβάζαμε τα ψηφοδέλτια δίπλα στην ψωμιέρα και σημειώναμε στο πίσω μέρος τους τα ψώνια του σούπερ μάρκετ…

… Δεν καταλαβαίνω όμως τι ακριβώς νοσταλγείς. Αν εξαιρέσεις τον χαρτοπολτό και την ηχορρύπανση, το προεκλογικό πατιρντί έχει γίνει ακόμα πιο πολύχρωμο. Τότε έμοιαζε με καρναβάλι. Σήμερα – με τις κυρίες που ξυρίζονται, με τους πιο κραυγαλέους εκπροσώπους των κοινωνικών μειονοτήτων, με τους απίθανους ανθυποστάρ – θυμίζει ταινία του Φελίνι. Ορεξη να ‘χεις να το παρακολουθείς. Ενας γνωστός που ασχολείται με το λιανεμπόριο μού έλεγε ότι η κίνηση των καταστημάτων έχει πέσει διότι ο κόσμος τρέχει στις προεκλογικές βεγγέρες και τις συγκεντρώσεις».

Ο φίλος μου μπήκε σε σκέψη. «Μάλλον μου λείπει εκείνο το μείγμα σοβαρότητας και αθωότητας που επικρατούσε παλιά. Οι υποψήφιοι εμφορούνταν από μια – ψευδή έστω – αίσθηση αποστολής. Οι ψηφοφόροι γενικά τους υπολήπτονταν. Διέθετε αίγλη το να βγεις βουλευτής, κανένας δεν χαράμιζε το κουκί του για πλάκα. Εκλέγονταν προφανώς και λαμόγια και ντενεκέδες. Η δημοκρατική διαδικασία ωστόσο είχε ένα τεκμήριο ιερότητας σχεδόν – χάραζε την πορεία του τόπου. Επρεπε να ‘σαι αληθινά ιερόσυλος, σαν τον Τζίμη Πανούση, για να τολμήσεις να τη χλευάσεις. Σήμερα συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο. Απαιτείται ρομαντική πίστη, υπεραισιοδοξία ώστε να συναρτήσεις το προσωπικό σου μέλλον με το συλλογικό».