Το Εικοσιένα

Τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί, σε μερίδα ιστορικών και αρθρογράφων, μία τάση επιπόλαιης και αστήρικτης αποδόμησης κορυφαίων γεγονότων της ελληνικής ιστορίας. Ειδικά έχει στοχοποιηθει η Ελληνική Επανάσταση, γεγονός το οποίο επιχειρείται να απαξιωθεί μέσω της ανάδειξης της (αναπόφευκτης για ένα πολεμικό γεγονός) βίας. Η τάση αυτή δεν έχει βρει καμία απολύτως απήχηση στον ελληνικό λαό, που αντιλαμβάνεται καλύτερα από τους «ειδικούς» τη σημασία της συγκλονιστικής αναμέτρησης ενός ολιγάριθμου υπόδουλου έθνους εναντίον μιας αχανούς αυτοκρατορίας, που εκτεινόταν από τον Δούναβη μέχρι τον Νείλο και από τον Περσικό Κόλπο μέχρι τη Δυτική Αφρική.
Το Εικοσιένα ήταν μία σκληρή, καθολική και μέχρι θανάτου σύγκρουση των Ελλήνων με τους Τούρκους. Είχαν προηγηθεί δεκάδες επαναστατικά κινήματα σε όλη τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας: Κορκόδειλος Κλαδάς, Γκίνος Μπούας, Διονύσιος Σκυλόσοφος, Ορλωφικά, Κατσώνης, Βλαχάβας κ.λπ., γεγονός που αποδεικνύει ότι το ‘21 δεν ήταν απόρροια της επίδρασης της Γαλλικής Επανάστασης, αλλά κάτι πολύ βαθύτερο.
Η διαφορά του ‘21 ήταν η ύπαρξη κεντρικού στρατηγικού σχεδιασμού από ιδιοφυή στρατιωτικό, που είχε υπηρετήσει και εκπαιδευθεί στις βρετανικές ένοπλες δυνάμεις και γνώριζε τη σύγχρονη της εποχής στρατιωτική επιστήμη, δηλαδή τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη. Απαύγασμα της οποίας ήταν η καταστροφή της συντριπτικά υπέρτερης οθωμανικής στρατιάς του Δράμαλη στα Δερβενάκια και στο Αγιονόρι τον Ιούλιο του 1822 με την εφαρμογή του δόγματος Κουτούζοφ (παρέλκυση και εγκλωβισμός του αντιπάλου και αποστέρησή του από πόρους επιβίωσης).
Ταυτόχρονα, υπήρξε σωτήρια διεθνής διπλωματική στήριξη στα μεγάλα κέντρα λήψης αποφάσεων της μετα-ναπολεόντειας περιόδου, που εξασφάλισε ο Ιωάννης Καποδίστριας σε δύο φάσεις: α. με την εξουδετέρωση του Μέτερνιχ στο συνέδριο της Ιεράς Συμμαχίας την άνοιξη του 1821, όταν ο αυστριακός καγκελάριος εισηγήθηκε την καταδίκη της Ελληνικής Επανάστασης και την έμπρακτη καταστολή της και β. με την ίδρυση του Φιλελληνικού Κομιτάτου στη Γενεύη μετά το 1822 μαζί με τον τραπεζίτη και φίλο του Jean Gabriel Eynard.
Πρέπει παράλληλα να επισημανθούν δύο γεωπολιτικές διαστάσεις της Επανάστασης, που συνήθως αγνοούνται. Πρώτον, ο αρχικός σχεδιασμός της Φιλικής Εταιρείας ήταν η έκρηξη γενικευμένου επαναστατικού κινήματος σε ολόκληρη της Οθωμανική Αυτοκρατορία, με σκοπό την απελευθέρωση του συνόλου των Ελλήνων. Αυτό που σήμερα ίσως φαίνεται αδιανόητο, στους Ελληνες της εποχής εκείνης ήταν το φυσιολογικό. Διότι το κράτος τους, που είχαν καταλύσει οι Οθωμανοί το 1453, δεν ήταν η σημερινή Ελλάδα αλλά η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.

Απόδειξη ότι η επανάσταση εξερράγη πρώτα στη Ρουμανία, με το συγκλονιστικό γεγονός του Ιερού Λόχου, που συγκροτήθηκε από νέους ακόμα και εφήβους εθελοντές. Εξάλλου η Φιλική Εταιρεία είχε προγραμματίσει την κατάληψη του ναυστάθμου της Κωνσταντινούπολης, κάτι που έγινε αντιληπτό από την οθωμανική κυβέρνηση. Οι οθωμανικές πηγές (όπως τις μελέτησε ο ιστορικός Ν. Μοσχόπουλος) περιγράφουν τον τρόμο του σουλτάνου και την κατάσταση διαρκούς επιφυλακής στην οποία έθεσε την πρωτεύουσα, λόγω φόβου ανατροπής του από το ελληνικό επαναστατικό κίνημα. Σε αυτό οφείλεται και η μαζική εκτέλεση των Φαναριωτών το Πάσχα του 1821, του εθνομάρτυρα πατριάρχη Γρηγορίου Ε΄ και χιλιάδων Ελλήνων στην Πόλη, τη Σμύρνη και σε όλη την οθωμανική επικράτεια.
Το δεύτερο σημείο είναι ότι η Επανάσταση, ενώ κατεστάλη στον Βορρά, επέτυχε να εδραιωθεί στη Νότια Ελλάδα, διότι εκεί οι γεωγραφικές συνθήκες, η μακρά παράδοση ανταρσίας, η παρουσία μορφωμένης και εύπορης ιθύνουσας τάξης (προεστοί) που διέθεσαν τον πλούτο τους στον αγώνα, και η ύπαρξη ναυτικού συνετέλεσαν στην αποτυχία πρόσβασης των αλλεπάλληλων οθωμανικών εκστρατευτικών σωμάτων, που είχαν επικεφαλής κορυφαίους οθωμανούς στρατηγούς, στο κέντρο της επαναστατικής δραστηριότητας. Οι στρατηγικές ήττες του Κιοσέ Μεχμέτ, του Κιουταχή, του Ομέρ Βρυώνη, του Δράμαλη, αλλά και οι αλλεπάλληλες αποτυχίες του οθωμανικού στόλου στο Αιγαίο, στεγανοποίησαν τη Νότια Ελλάδα και δημιούργησαν τις συνθήκες αντοχής της Επανάστασης μέχρι τη μεταστροφή της πολιτικής των Μεγάλων Δυνάμεων, που εκφράστηκε στο Ναυαρίνο.

Ο Μελέτης Η. Μελετόπουλος είναι διδάκτωρ Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Γενεύης