«Οι καιροί» δεν περιμένουν!

Στις 26 Ιανουαρίου του 1821, σύμφωνα με την απόφαση της Ανωτάτης Αρχής (Φιλικής Εταιρείας), συγκεντρώθηκαν με κάθε μυστικότητα στη Βοστίτσα (Αίγιο) προεστοί, αρχιερείς, κληρικοί και αρκετοί επώνυμοι της Πελοποννήσου (Μωριά), για να συζητήσουν «περί του πρακτέου», να επαναστατήσουν οι Ελληνες, εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, για να αποκτήσουν την ελευθερία τους από τον τουρκικό ζυγό των τετρακοσίων χρόνων.

Επ’ ευκαιρία της εθνικής εορτής της 25ης Μαρτίου, και σε συνδυασμό με την αναφερόμενη παραπάνω «Μυστική Συνέλευση της Βοστίτσας» (26-30 Ιανουαρίου 1821), η οποία είναι αναμφισβήτητα ένα από τα πλέον σημαντικά γεγονότα που προηγήθηκαν της έναρξης του επαναστατικού αγώνα του 1821, σημειώνουμε τα εξής:

Καταρχήν, από το σημαντικό εκείνο ιστορικό γεγονός της «Συνέλευσης», πρωτίστως τιμούνται και πρέπει να μνημονεύονται οι συμμετέχοντες στη Συνέλευση: επώνυμοι και ανώνυμοι – θερμόαιμοι επαναστάτες ή μη. Κοντά στ’ άλλα, η Συνέλευση ήταν ένα προσκλητήριο για να μετρηθεί το θάρρος των συνέδρων-αντιπροσώπων. Ο πατριωτισμός τους ήταν δεδομένος, αφού όλοι οι σύνεδροι ήσαν μυημένοι στη Φιλική Εταιρεία. Η τόλμη όμως εν μέρει έλειπε, ή – το σωστότερο – υπερείχε η λογική που παρέπεμπε σε αναβολή, για κάποιο χρόνο, έναρξης της Επανάστασης. «Διότι δεν ήτο, ως έλεγον, ακόμη καιρός». Αλλά, εκ των ιστορικών συγκυριών, η έναρξη της Επανάστασης δεν μπορούσε να αναβληθεί. Συγκεκριμένα, λόγω της γρήγορης εξέλιξης που έπαιρναν τα γεγονότα σχετικώς με το σχεδιαζόμενο επαναστατικό εγχείρημα των Ελλήνων, προείχε η βιασύνη παρά η αναβλητικότητα. Οι ευκαιρίες δεν παρέχονται πάντοτε. Ούτε περιμένουν.  Ανάμεσα στους 25 περίπου συνέδρους ήταν και ο ρασοφόρος Γρηγόριος Δικαίος-Παπαφλέσσας, ο οποίος ήταν και ο κύριος εισηγητής των συζητήσεων. Το θέμα της πρότασης του Παπαφλέσσα ήταν ένα: η έναρξη του Αγώνα τώρα, άμεσα, ενώ παρότρυνε τους συνέδρους να λάβουν υπόψη τους τις εντολές του αρχηγού του Αγώνα, Αλέξανδρου Υψηλάντη. Δηλαδή ομοψυχία, χρήματα, όπλα, στρατό, οργάνωση.

Οι σύνεδροι άκουσαν με προσοχή αλλά και με τρόμο τους ισχυρισμούς του Παπαφλέσσα. Οτι δηλαδή οι νησιώτες με τα καράβια τους είναι έτοιμοι, χρήματα υπάρχουν πολλά, ενώ μια «μεγάλη δύναμη» (Ρωσία) τους προστατεύει. Αλλά πού όπλα; Πού στρατός; Πού τρόφιμα; Πού χρήματα; Σε όλα ήδη είχε απαντήσει ο Παπαφλέσσας. Αλλά δεν έπειθε… Και η έναρξη της Επανάστασης κινδύνευε να καταποντιστεί στην ψυχολογία του «δισταγμού» και στο «ας περιμένουμε…».

Κι εδώ, με βάση ότι οι καιροί συνήθως δεν περιμένουν, είναι σκόπιμο να αναφερθούμε στην πρόσφατη δουλεία, εκείνη της περιόδου 1941-1944 (Κατοχή). Τότε που αρκετοί πάλι Ελληνες (πολιτικοί, ανώτεροι-ανώτατοι αξιωματικοί κ.λπ.) επαναλάμβαναν το «δεν είναι ακόμη καιρός» για ένοπλο αντιστασιακό αγώνα και «πρέπει να αναμένωμεν τας οδηγίας του βασιλέως…» ή το στερεότυπο «πρέπει να αναμείνωμεν» και, γενικώς, έβλεπαν – μέχρι και το τέλος περίπου του 1942 – το ξεκίνημα του ένοπλου αγώνα «ως πρόωρον».* Ωσπου τους πρόλαβαν άλλοι, το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ) δηλαδή. Γιατί όσο, εν τω μεταξύ, οι παραπάνω (πολιτικοί, αξιωματικοί κ.λπ.) κινούνταν ανάμεσα στην αναμονή-αδράνεια, το ΕΑΜ δημιουργούσε ισχυρά ερείσματα στην ύπαιθρο (χωριά-κωμοπόλεις) τα οποία του επέτρεψαν να σταθεί καταρχήν στρατιωτικά (με τον στρατό του: ΕΛΑΣ) απέναντι στις κατοχικές δυνάμεις και, στη συνέχεια, να σταθεί – με στρατιωτικό και πολιτικό ηγεμονισμό – κι απέναντι σε όσους αντιδρούσαν στη στρατιωτικο-πολιτική του κυριαρχία. Συνέπεια: ο εμφύλιος πόλεμος (κατοχικός)· το προοίμιο του άλλου Εμφυλίου («Δεκεμβριανά 1944» και περίοδος «1946-1949»).