Συνεχίζει να ανατέλλει, όμως δεν οδηγεί πια

Ο κομματικός μύθος λέει πως, όταν πρωτοσυστήθηκε στα στελέχη, δεν έτυχε ευρείας αποδοχής. Λίγα χρόνια αργότερα, κανείς δεν μπορούσε να διανοηθεί το κόμμα χωρίς το σύμβολό του. «Σύμπλεγμα κυκλικό, περιβαλλόμενον υπό του τίτλου του κόμματος, εντός δε του κύκλου αποτύπωμα ανατέλλοντος ηλίου» έγραφε το καταστατικό που κατατέθηκε το 1974 στον Αρειο Πάγο. Ο ήλιος του ΠΑΣΟΚ, που έγινε πράσινος όταν η Ελλάδα πέρασε στην έγχρωμη εποχή, συνόδευε τη δημοκρατική παράταξη σε όλη της τη μεταπολιτευτική ιστορία – από τα πρώτα χρόνια του Ανδρέα έως τον εκσυγχρονισμό του Σημίτη και από τον Γιώργο Παπανδρέου έως τον Ευάγγελο Βενιζέλο. Η ταύτιση ήταν τέτοια που το σύμβολο την «πλήρωνε» όταν ο εκάστοτε πρόεδρος επιχειρούσε να ξεφύγει από το στενό πλαίσιο του κόμματος. Ο Παπανδρέου παρουσίασε το Δέντρο «των αξιών», ο Βενιζέλος την Ελιά. Κανένα από τα δύο δεν κατάφερε να μείνει στη συνείδηση της βάσης. Οι κυνικοί επέμεναν: «Πρέπει οι ψηφοφόροι να καταλαβαίνουν τι ψηφίζουν».

Το 2014 το ΠΑΣΟΚ είχε αποκτήσει περισσότερους εχθρούς παρά φίλους – «δεν άρεσε πια», για να θυμηθούμε τη Μελίνα Μερκούρη. Η πρώτη προσπάθεια μετάβασης έγινε στις ευρωεκλογές εκείνου του χρόνου, με πρότυπο το ιταλικό Δημοκρατικό Κόμμα. Δεν είχε, όμως, ιδιαίτερη εκλογική επιτυχία. Το 2015, η Φώφη Γεννηματά ανέλαβε τα ηνία του κόμματος, το οποίο στις εκλογές του Σεπτεμβρίου κατέβηκε ως Δημοκρατική Συμπαράταξη. Η διεύρυνση είχε ξεκινήσει. Σε λίγους μήνες, η Γεννηματά μιλούσε πρώτη φορά για έναν νέο κεντροαριστερό φορέα που με το όνομα και το σύμβολό του «θα διατυπώσει το προγραμματικό πλαίσιο της ελληνικής σοσιαλδημοκρατίας». Τον Νοέμβριο του 2017, εκλέχθηκε με ανοιχτές διαδικασίες επικεφαλής τού (αβάπτιστου ακόμα) Κινήματος Αλλαγής. Κι εκεί, για πρώτη φορά στη Μεταπολίτευση, οι κυνικοί υποχώρησαν – οι 212.000 ψηφοφόροι που συμμετείχαν στη διαδικασία ήταν έτοιμοι για μια πραγματική αλλαγή.

ΡΕΤΡΟ ΝΟΣΤΑΛΓΙΑ. Και αλλαγές έγιναν, όντως. Από τη μία, οι αποχωρήσεις του Ποταμιού και της ΔΗΜΑΡ από το σχήμα. Από την άλλη, η μεταστροφή του κλίματος για το ίδιο το ΠΑΣΟΚ που, ύστερα από τέσσερα χρόνια συριζαϊκής διακυβέρνησης, αντιμετωπίζεται πλέον με μια ρετρό νοσταλγία, ταυτιζόμενο όχι μόνο με την αρχή της κρίσης – άλλωστε, «παρά το πολιτικό κόστος, Παπανδρέου και Βενιζέλος δικαιώθηκαν για τις επιλογές τους» -, αλλά και με τις «καλές ημέρες» της χώρας. Η επίθεση του Αλέξη Τσίπρα ξύπνησε πράσινα αντανακλαστικά προστασίας του χώρου «από την άλωση». Σε τέτοιο βαθμό, που πολλοί σήμερα, στελέχη και φίλοι, ζητούν την επιστροφή του παλιού, ορθόδοξου πράσινου ήλιου. Ανάμεσά τους ο Νίκος Παπανδρέου και η Εύα Καϊλή, η οποία το πήγε ένα βήμα παραπάνω, μιλώντας για πρόταση που θα κατατεθεί στο συνέδριο έτσι ώστε τα ψηφοδέλτια των ευρωεκλογών να γράφουν «Κίνημα Αλλαγής – ΠΑΣΟΚ», επαναφέροντας το κόμμα στη μαρκίζα.

«Το ΠΑΣΟΚ είναι ο κορμός της νέας προσπάθειας. Δεν μπορούμε να προχωρήσουμε χωρίς αυτό, αλλά δεν μπορούμε να προχωρήσουμε μόνο με αυτό» λένε στη Χαριλάου Τρικούπη, κλείνοντας τη συζήτηση για αλλαγή ονομασίας. Η επιστροφή στο πασοκικό παρελθόν είναι σαν να ακυρώνει ολόκληρη την προσπάθεια της διεύρυνσης. Χάρη στην οποία, εξηγούν, η παράταξη κατάφερε σε μεγάλο βαθμό να αντιστρέψει και το αφήγημα του ΣΥΡΙΖΑ πως «το ΠΑΣΟΚ κατέστρεψε τη χώρα». Και θα ήταν άδικο, λένε, για όσους εκτός ΠΑΣΟΚ παραμένουν στον φορέα, οι οποίοι, παρότι μειοψηφία, δεν είναι λίγοι. Πρώην στελέχη του Ποταμιού, στελέχη της ΔΗΜΑΡ, η ΕΔΕΜ, οι Κινήσεις Πολιτών, το δίκτυο Ανανέωση του Γιώργου Καμίνη. «Κανείς δεν περισσεύει. Ολοι συμμετείχαν στη διαδικασία δημιουργίας ενός νέου φορέα, αναγνωρίζοντας την ανάγκη να κάνουμε ένα βήμα μπροστά. Δεν μπορείς να τους αναγκάσεις να γίνουν ΠΑΣΟΚ» σχολιάζει έμπειρο πολιτικό στέλεχος με «πράσινες» αναφορές. Πολιτικά, λοιπόν, το «εμπρός – πίσω» θα ήταν «ομολογία ήττας», σε μια περίοδο που ήττα δεν υπάρχει. Για την ακρίβεια, το Κίνημα Αλλαγής φιλοδοξεί να απευθυνθεί σε όλους τους προοδευτικούς πολίτες. Σε κεντρώους, σοσιαλδημοκράτες, κεντροαριστερούς, σ’ εκείνους που σκέφτονται να ψηφίσουν ΝΔ «για να φύγει ο ΣΥΡΙΖΑ» και σ’ εκείνους που ψήφισαν τον Αλέξη Τσίπρα και απογοητεύτηκαν. Πώς κάτι τέτοιο θα συμβεί αν η προσπάθεια περιοριστεί μόνο στα όρια του ΠΑΣΟΚ;

ΤΟ ΧΡΟΝΟΝΤΟΥΛΑΠΟ. Τα πράγματα, βέβαια, δεν είναι άσπρα ή μαύρα. Ανήκει το πάλαι ποτέ κραταιό κόμμα στο, κατά τον ιδρυτή του, περίφημο «χρονοντούλαπο της Ιστορίας»; Τα παλιά στελέχη του ΠΑΣΟΚ γνωρίζουν πολύ καλά τι τράβηξαν τα τελευταία κυβερνητικά χρόνια, αναγνωρίζουν πως η «σπίλωση του κόμματος», την οποία εν πολλοίς αποδίδουν στη σημερινή κυβέρνηση, είχε επηρεάσει σημαντικό κομμάτι της κοινής γνώμης. Ομως, πλέον, ζυγίζουν διαφορετικά τα δεδομένα. Και σ’ αυτό όλες οι πλευρές είναι ξεκάθαρες: μπορεί οι σχηματισμοί που απαρτίζουν το Κίνημα Αλλαγής να απενεργοποιούνται, δίνοντας χώρο στον φορέα που σε λίγες εβδομάδες θα εκλέξει τα όργανά του από τη βάση, όμως η παρακαταθήκη τους δεν μειώνεται στο ελάχιστο. Και αυτό θα γίνει σαφές και σε συμβολικό επίπεδο. Παρότι το Κίνημα Αλλαγής παραμένει το νέο brand name της δημοκρατικής παράταξης, εκτιμάται πως θα βρεθεί τρόπος ο ήλιος του ΠΑΣΟΚ να υπάρχει στα ψηφοδέλτια, μαζί με τα σύμβολα του ΚΙΔΗΣΟ και όλων των υπολοίπων που συμμετέχουν στην προσπάθεια. Οχι ως πρωταγωνιστής, αλλά ως μέρος του εγχειρήματος.
Συνεχίζει να ανατέλλει, όμως δεν οδηγεί πια. Και ίσως αυτός είναι ο πιο κομβικός ρόλος που ανέλαβε ποτέ.