«Σώθηκα όταν έπαψα να λέω ψέματα στον εαυτό μου»

Από τον Πιραντέλο και το «Να ντύσουμε τους γυμνούς» σε μια κωμωδία όπως είναι το «Μισά μισά» μέσα από τον ρόλο του σκηνοθέτη και του ηθοποιού.

Στον Πιραντέλο κυριαρχεί μια ηρωίδα, η Ερσίλια, η οποία έχει έναν τόσο καταπιεσμένο εγωισμό, που σε κάνει να υποψιάζεσαι ότι μπορεί να οφείλεται και σε ένα υπέρμετρο εγώ. Θα έλεγα πως είναι ένα σύμπτωμα της εποχής μας. Με απασχολεί το πώς η αυτοταπείνωση είναι ένας ανεστραμμένος υπέρμετρος εγωισμός. Στο τέλος μάλιστα του έργου λέει «περιφρονούσα τον εαυτό μου γιατί πίστευα ότι δεν μπορούσα να κάνω κακό». Η καθήλωση σε έναν παιδισμό είναι κάτι για το οποίο και ο ίδιος ο άνθρωπος φέρει μια ευθύνη. Ο ρόλος του θύματος, γενικά, είναι πολύ βολικός.

Ετσι είναι και στην παράσταση που κάνετε τώρα;

Στο άλλο έργο, στο «Μισά μισά», φωτίζεται πάλι ένας παιδισμός μέσα από τη διαμάχη δύο αδελφών πάνω από την ετοιμοθάνατη μητέρα τους. Διεκδικώ από τις δουλειές που ανεβάζω να μιλούν για τη ζωή μας και να θίγουν με κάποιον τρόπο ζητήματα που μας αφορούν. Δεν βρίσκω άλλο νόημα. Αυτό για να γίνει σωστά προϋποθέτει μια βύθιση, η οποία ενδεχομένως προκαλεί και τρόμο. Αλλά δεν πρέπει να φοβόμαστε αυτές τις βουτιές. Και το όπλο για να εκφραστεί όλο αυτό είναι το χιούμορ.

Κρατάω αυτό που μου λέτε για να πω ότι σε όλα τα έργα που ανεβάζετε υπάρχει πάντα η σχέση του παιδιού με τον γονέα. Αυτό με τι συνδέεται;

Τελικά με το τραύμα μου. Δεν το επιδιώκω, αλλά προκύπτει σχεδόν ασυνείδητα. Ολα τα έργα που έχω κάνει από τον Καντ μέχρι τώρα εμπεριέχουν τη σχέση με το πατρικό πρότυπο. Δηλαδή μπορεί να είναι οι γονείς, κάποιο ίνδαλμα που μπορεί να βάζουμε σε σχέση με τη δουλειά μας και προσπαθούμε να το φτάσουμε, διάφορα «πρέπει» που μπορεί να μας έχουν καλλιεργηθεί, ακόμη και η ίδια η δουλειά μας. Ή ακόμη ένας πατέρας ή μία μάνα που μας καταδυναστεύει. Υπάρχουν σε όλες τις δουλειές μου αυτοί οι προβληματισμοί. Μοιάζει σαν να είναι αυτό το θέμα μου. Αν μπορώ δηλαδή να βγω απέξω και να εξηγήσω αυτά που έχω κάνει, καταλήγω σε αυτό το συμπέρασμα. Η αλήθεια είναι ότι περισσότερο με ενδιαφέρει να βρίσκομαι στη δίνη αυτών των πραγμάτων και των προβληματισμών.

Τι σας προσφέρει αυτό;

Λόγω αυτών των τραυμάτων έχω αναπτύξει μία εσωτερική ζωή, η οποία με έχει οπλίσει σε σχέση με την εξωτερική ζωή. Την ίδια στιγμή όμως με εμπόδισε να δω την αξία και το ύψος των πραγμάτων που προσφέρονται απέξω. Με έναν τρόπο μπορώ να πω ότι η εσωτερική μου ζωή μού θολώνει την εξωτερική μου ζωή.

Αυτό που μου περιγράφετε, τι σας στέρησε;

Μια ανεμελιά, μια μεγαλύτερη χαρά με την καθημερινότητα. Είναι πολύ δύσκολο σε μένα να απολαύσω τα μικρά πράγματα. Και ακόμη πιο δύσκολο να ανταποκριθώ σε αυτά. Αναγκάστηκα να αναπτύξω τον εσωτερικό μου κόσμο για να μπορέσω να υπάρξω. Και γι’ αυτόν τον λόγο τον εξιδανίκευσα. Πάρα πολλά «περιουσιακά» μου στοιχεία συνδέονται με την υπερανάπτυξη που περιγράφω. Αυτό όμως έχει φέρει και πάρα πολλές αγκυλώσεις και προβλήματα από τα οποία προσπαθώ να απαλλαγώ. Και είναι μια δύσκολη μάχη που απαιτεί συνεχώς να ανασύρεις ψυχικά αποθέματα.

Ποια είναι η μεγαλύτερή σας πληγή λοιπόν;

Ο θάνατος του πατέρα μου. Αυτό ήταν το πρώτο βαθύ τραύμα που μου δημιουργήθηκε. Με καθόρισε και με διαμόρφωσε απολύτως.

Με ποιον τρόπο;

Τον έχασα πάρα πολύ νωρίς, στα 12 μου χρόνια. Ηταν ακριβώς η στιγμή που θα άρχιζα να συγκρούομαι μαζί του. Αυτό που συμβαίνει ανάμεσα σε όλους τους εφήβους και τους πατεράδες. Δεν έζησα αυτή τη ρήξη. Δεν πρόλαβα να συγκρουστώ και έτσι η μορφή του πατέρα πήρε διαστάσεις μύθου. Ηταν και ένας πάρα πολύ ωραίος μπαμπάς και ευχάριστος. Εχω όμορφες εικόνες από την εποχή που ζούσε. Οπότε ήταν μοιραίο να συμβεί αυτή η εξιδανίκευση. Νόμιζα ότι εγώ με τον πατέρα μου δεν θα είχα καμία αντιπαλότητα. Αυτός ο δρόμος σκέψης – ο όχι συνειδητός – μετέφερε ή αν θες «μεταβίβασε» τη σύγκρουση με τη μητέρα μου. Υπήρχαν βέβαια λόγοι ούτως ή άλλως.

Ποιοι;

Ηταν υπερπροστατευτική και μετά τον θάνατο του πατέρα μου έγινε ακόμη περισσότερο. Προσπαθώ τα τελευταία χρόνια να σταματήσω να τον εξιδανικεύω. Ετσι αρχίζω να τον γνωρίζω καλύτερα ή εν πάση περιπτώσει να καταλάβω τι ακριβώς με οδήγησε σε αυτή την εξιδανίκευση του πατέρα. Βεβαίως ήταν αναγκαία για να επιβιώσω, αλλά με κράτησε παιδί.

Καθυστέρησε την ενηλικίωσή σας;

Ναι, γιατί ταυτόχρονα ωρίμασα πολύ γρήγορα – όσο και αν αυτό φαίνεται αντιφατικό. Στα 12 μου, όταν έφυγε ο πατέρας μου, χωρίς να το θέλω μεγάλωσα απότομα. Αλλά τώρα συνειδητοποιώ ότι στην ουσία δεν μεγάλωσα. Η διαπίστωση μπορεί να είναι τρομακτική, αλλά εμπεριέχει και μια ανακούφιση. Γιατί περνάς στη ζωή του ενηλίκου. Ο μόνος τρόπος για να συμβεί αυτό είναι να εγκαταλείψεις ό,τι σε κάνει να νιώθεις ζεστά και όμορφα μέσα στις ανασφάλειές σου. Μόνο τότε ενηλικιώνεσαι.

Δεν είναι επώδυνη αυτή η διαδικασία;

Μπορεί στην αρχή να μας προκαλέσει σοκ, να κρυώσουμε, αλλά αν μπορέσουμε να απαλλαγούμε από όλα αυτά τα «γυαλιά» που μας θολώνουν την πραγματικότητα, καταφέρνουμε κάτι πολύ σημαντικό: βλέπουμε τα προβλήματα της ζωής στο πραγματικό τους μέγεθος. Τελικά έτσι συνειδητοποιούμε ότι αυτή είναι η μόνη διαδρομή. Σαφώς είναι πιο δύσκολη, γιατί ο καθένας έχει συνηθίσει στη βολή που προσφέρουν οι ανασφάλειες. Αλλά όταν καταφέρεις και κάνεις το άλμα, λυτρώνεσαι. Είχα κι εγώ αναπτύξει τη γλώσσα του πληγωμένου παιδιού. Τώρα που αρχίζω να απαλλάσσομαι από αυτή τη γλώσσα, η οποία ήταν τα όρια του κόσμου μου, όπως λέει κι ο Βιτγκενστάιν, νιώθω καλύτερα. Ηταν απαραίτητο να συμβεί, γιατί είμαι πατέρας και πρέπει να φροντίσω και ένα παιδί.

Με έναν τρόπο μου λέτε ότι ο θάνατος της μητέρας σας επιτάχυνε τη διαδικασία της ενηλικίωσής σας;

Απολύτως. Αλλά κοντά σε αυτό θα προσθέσω ότι ήταν σίγουρα ευεργετική και η διαδικασία της συγχώρεσης. Ισως μάλιστα να έγινε και μέσα από μεγαλύτερη επιτάχυνση από ό,τι έπρεπε. Συνειδητοποίησα ότι πάω με διαδικασίες εξπρές να λύσω κάποια θέματα τα οποία δεν λύνονται μέσα σε δύο χρόνια. Ομως άκουσα το καμπανάκι που από τη μια είναι τρομακτικό, από την άλλη είναι κι ευχάριστο.

Τρομακτικό γιατί;

Γιατί αυτή η διαδικασία της επιτάχυνσης, της συγχώρεσης και της αποδοχής, στην ουσία έχει φέρει τη διαπίστωση της φθοράς. Είδα ότι είμαι ο επόμενος που θα φύγω. Και όλο αυτό μου ‘χει δημιουργήσει άγχος. Η συμφιλίωση είναι επώδυνη αλλά πρέπει να γίνει. Νομίζω ότι είμαι σε πολύ καλό δρόμο.

Πότε το ανακαλύψατε;

Το συνδέω με το γεγονός ότι έγινα πατέρας και σκηνοθέτης. Με την έννοια ότι και στις δύο περιπτώσεις ανέλαβα την ευθύνη για όσα σκέφτομαι και επιθυμώ να κάνω πράξη. Να μη μένω μόνο στις θεωρίες που υπάρχουν μέσα στο κεφάλι μου. Αναγκάστηκα να γίνω πρακτικός, βοηθητικός, υπερασπιστικός και βεβαίως να ακούω περισσότερο τους ανθρώπους. Να αφουγκράζομαι τις ανάγκες τους, τα μπορώ τους και όλα αυτά που αδυνατούν να αντιμετωπίσουν. Τώρα συγχωρώ περισσότερο και καταλαβαίνω καλύτερα.

Απαλλαγήκατε από βαριά φορτία…

Βέβαια. Αυτό που πραγματικά με έκανε να συνειδητοποιήσω ποιος είμαι πραγματικά, με έσωσε. Οταν αποφάσισα να κάνω ένα cut στην προηγούμενή μου πορεία. Μπορεί να μου στερεί πράγματα και ενδεχομένως να με οδηγήσει σε μία απομόνωση. Αλλά σώθηκα όταν σταμάτησα να λέω ψέματα στον εαυτό μου. Οταν έπαψα δηλαδή να βολεύομαι στους ρόλους – δεν εννοώ τους θεατρικούς – αυτής της βολικής παιδικής συνθήκης: ότι για όλα μου φταίνε οι άλλοι. Πήρα το φορτίο των ευθυνών μου.