Δαμάζοντας τα άκρα

Αυτό το πράγμα που έχουμε να χωριζόμαστε σε στρατόπεδα και να πλακωνόμαστε για ψύλλου πήδημα, γλίστρημα ή παραπάτημα, είναι κάτι το κανονικό; Αναρωτιέμαι μερικές φορές, κι άλλοι αναρωτιούνται, αν είναι γνώρισμα της φυλής, αυτής της υπέροχης ελληνικής φυλής, αυτών των σοφών και βαθιά σκεπτόμενων ανθρώπων που από τα βάθη των αιώνων μεγαλουργούν, δίνουν τα φώτα τους σε όλη την ανθρωπότητα και ταυτοχρόνως πλακώνονται μεταξύ τους.

Νομίζω, και αυτό το ζήτημα των εμφύλιων συγκρούσεων του διχασμού και των φανατισμένων παρατάξεων που είναι έτοιμες να αλληλεξοντωθούν, εμείς το έχουμε διδάξει στην ανθρωπότητα. Εκτός από τη δημοκρατία, τη φιλοσοφία, το θέατρο, τις επιστήμες όπως τα μαθηματικά, η αρχιτεκτονική κ.λπ., τους έχουμε παραδώσει και το κορυφαίο μάθημα της κλωτσοπατινάδας. Είμαστε ανά πάσα στιγμή έτοιμοι να χωριστούμε σε στρατόπεδα, μέχρι αλληλεξοντώσεως συχνά. Τέτοιους εμφύλιους έχουμε καταφέρει πέντ’-έξι φορές στην Ιστορία του νεοελληνικού κράτους, για θέματα πολιτικά και εθνικά. Ανά πάσα στιγμή είμαστε έτοιμοι να προσχωρήσουμε σε μία ακραία αντίληψη και με φανατισμό να συγκρουστούμε μεταξύ μας. Εχουν πιαστεί στα χέρια άνθρωποι σε καφενεία, σχολεία και χώρους εργασίας, ακόμα και σε πανεπιστήμια και φιλοσοφικές λέσχες. Αγνοώντας κάθε ενδεχόμενη παραίνεση για συνεργασία, ομοψυχία, ομόνοια και συναινετικές διαδικασίες για να πάμε μπροστά, αντί γι’ αυτό, χωριζόμαστε εύκολα σε στρατόπεδα.

Και δεν είναι μόνο οι πολιτικές συγκρούσεις και τα φαινόμενα των μπλε ή πράσινων καφενείων και των κόκκινων ή μαύρων ταγμάτων εφόδου, αλλά και σε οποιοδήποτε άλλο ζήτημα έχουμε έμφυτη την ευκολία του διχασμού και της σύγκρουσης. Εχει μάλλον περάσει στο DNA μας. Ας πούμε, οι λάτρεις του υπέροχου ελληνικού τραγουδιού, που είναι ένα και αδιαίρετο, παρότι διακρίνεται σε διάφορες κατηγορίες, χωρίζονται εύκολα και μπορεί και να τσακώνονται μεταξύ τους και να χωρίζονται σε Χατζιδακικούς και Θεοδωρακικούς ή εάν είναι υπέρ του Μπιθικώτση ή υπέρ του Καζαντζίδη.

Και σε άλλες χώρες συμβαίνει να χωρίζονται σε στρατόπεδα, αλλά δεν πλακώνονται τόσο εύκολα όσο εμείς. Σε όλο τον κόσμο οι μουσικόφιλοι διακρίνονται σε φίλους και οπαδούς των Beatles ή των Rolling Stones για παράδειγμα, αλλά εδώ στην Ελλάδα αγριεύουν τα πράγματα. Αυτοί οι διαχωρισμοί, οι διχασμοί και οι πολώσεις είναι πολύ περισσότερο συγκρουσιακά και μερικές φορές εξοντωτικά. Εντάξει, σε χώρους αγωνιστικής αντιπαράθεσης, π.χ. στα γήπεδα, είναι λογικό να διακρίνεις τους παναθηναϊκούς από τους ολυμπιακούς, είναι λογικό να δεις την κόκκινη εξέδρα απέναντι στην πράσινη ή την κιτρινόμαυρη απέναντι στην ασπρόμαυρη, μόνο που πρέπει να μας προβληματίσει το γεγονός ότι ενώ στις άλλες χώρες αυτές οι κερκίδες κάθονται απέναντι και παρακολουθούν το παιχνίδι, στην υπέροχη χώρα μας έχουμε καταφέρει ακόμα και να μην μπορούν να καθίσουν απέναντι οι μεν στους δε γιατί θα σκοτωθούν. Ενώ παλιότερα παρακολουθούσαμε το παιχνίδι όλοι μαζί, στο ίδιο γήπεδο, ακόμα και δίπλα δίπλα ούτε καν απέναντι, τώρα πια αυτό είναι αδύνατον. Η βλάβη αυτή είναι ανήκεστος πλέον και φαίνεται μη αναστρέψιμη κι αντί να μπούμε σ’ ένα στάδιο αποθεραπείας, την επιδεινώνουμε ως πολιτεία και ως πολίτες συνεχώς. Μήπως εκτός από την τάση αυτή του διχασμού και της παραταξιοποίησης έχουμε μπει και σε περιοχές ψυχολογικής εκτροπής και διαστροφής; Συνειδητά ή ασυνείδητα εκδηλώνουμε ένα κοινωνικό μίσος ο ένας προς τον άλλον αλλά και ως μικρές ή μεγάλες ομάδες απέναντι στις αντίπαλες, όταν είναι εμφανείς και τις συναντάμε μπροστά μας σε κοινωνικές εκδηλώσεις, συναθροίσεις, συγκεντρώσεις.

Ακόμα και όταν δεν έχουμε αντίπαλο να εκδηλώσουμε τον φανατισμό και ενδεχομένως το μίσος μας, το εκδηλώνουμε απέναντι στην πολιτεία, στην ίδια την κοινωνία, στην πόλη μας, στο χωριό, στους δρόμους, στους τοίχους μας, οτιδήποτε υπάρχει γύρω μας, ώς και τη φύση. Ας αφήσουμε τη βαθιά ψυχανάλυση, γιατί μπορεί να μας δημιουργήσει ακόμα μεγαλύτερα ψυχολογικά προβλήματα στην κατάσταση που είμαστε, και ας γυρίσουμε στα εντελώς προφανή. Σε πολιτικό επίπεδο, ας πούμε, ένα σύνθημα που κυριάρχησε τα τελευταία δέκα χρόνια που έχουμε συνηθίσει να τα λέμε «τα χρόνια της κρίσης και των Μνημονίων», ήταν το σύνθημα «ή εμείς ή αυτοί». Και εκστομίστηκε ακριβώς από ανθρώπους που αγωνίζονταν για συναινετικές διαδικασίες, για συνεργασία, για κοινούς αγώνες, για αλληλεγγύη και σεβασμό ανάμεσα στους ανθρώπους, για την κατάργηση της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο, αφού τα συνθήματα της Αριστεράς ήταν ειρήνη, δημοκρατία, συνεργασία, ελευθερία, αλληλεγγύη.

Μέχρι που έφτασε η μέρα που οι κήρυκες αυτών των αξιών άνοιξαν ένα τεράστιο θερμοκήπιο μίσους. Αυτοί οι ίδιοι. Και ζητούσαν από τους «οπαδούς» τους ή από τον οποιονδήποτε πολίτη στον οποίο απευθύνονταν «να τους τελειώνουμε πριν μας τελειώσουν», ενώ προφανώς κανείς δεν είχε σκοπό να τελειώσει κανέναν.

Οσοι μάλιστα τότε, στην αρχή της περιόδου, έλεγαν καθίστε, τα κόμματα του δημοκρατικού τόξου, να συζητήσουμε να βρούμε έναν τρόπο να βγούμε από την κρίση, να εκπονήσουμε ένα εθνικό σχέδιο να την ξεπεράσουμε, όσοι μιλούσαν για ανάγκη συναινετικών διαδικασιών, εξοβελίζονταν από τον δημόσιο χώρο και από κάθε κοινωνική συναναστροφή ως ενδοτικοί, μειοδότες, δωσίλογοι, εθνοπροδότες και στήνονταν κρεμάλες στις πλατείες για αυτά τα πουλημένα τομάρια, τους Κουίσλινγκς και τους Τσολάκογλου. Και σε κάθε περίπτωση οι άνθρωποι που απεχθάνονται τις διχαστικές λογικές και τις εμφυλιοπολεμικές κραυγές είναι υπό διαρκή κατηγορία ότι δεν παίρνουν θέση, ότι «αρνούνται να αγωνιστούν» – ποιος ξέρει για ποιο πράγμα, αφού αυτά συνεχώς αλλάζουν – και συχνά αποκαλούνται δειλοί, φλώροι ή κότες. Και διαρκώς όσοι επιμένουν να βρίσκονται στο κέντρο και να επιδιώκουν συνεργασίες και συναινέσεις, εξοβελίζονται και λοιδορούνται. Μάλιστα, όσοι έστηναν κρεμάλες και θερμοκήπια μίσους, οι κήρυκες του «ή εμείς ή αυτοί», οι ίδιοι αυτοί σήμερα ζητούν συναινέσεις και συνεργασίες. Ας τα σκεφτούμε όλα αυτά και ας τα σκεφτούν και αυτοί κι εμείς και οι υπόλοιποι για να τελειώνουμε κάποια στιγμή με αυτήν τη γελοιότητα, μήπως και γίνουμε μια κανονική δημοκρατική χώρα.