«Πιο εύκολα έμπαινες στα ανάκτορα παρά στα μεγάλα ατελιέ»

Επίσκεψη στο σπίτι των αναμνήσεων. Μόνο αυτό αρκεί ώστε ο επισκέπτης της οικίας του Κώστα Καλυβιώτη, στην οδό Θόλου στην Πλάκα να περιγράψει σύντομα την εμπειρία αυτής της συνάντησης: πάνω στα έπιπλα, τις φωτογραφίες, τα κειμήλια, στα μικροαντικείμενα διακόσμησης εκλεκτού γούστου υπάρχει η αύρα της ζωής των ενοίκων και οικείων που συμπορεύτηκαν με έναν επιχειρηματικό μύθο της οδού Ερμού. Κλασική και ευγενική χειρονομία υποδοχής ο καφές σε σερβίτσιο πορσελάνης μαζί με σπιτικό γλυκό του κουταλιού. Παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες με την υπογραφή του Τάκη Τλούπα σε κοιτάζουν μέσα από την κορνίζα τους: μια παρέα παιδιών, μαζί τους ένας έφηβος, πάνω σε μία βουνοκορφή χαμογελάνε στον φακό και πίσω τους τα αιώνια χιόνια του Ολύμπου. Στον τοίχο χαρακτικά με το γνώριμο ύφος του Τάσσου. Στην τραπεζαρία, μία ακόμη ένδειξη αυθόρμητης χειρονομίας «καλής γειτονίας»: σύγχρονα τεύχη από ελληνικά γυναικεία περιοδικά μόδας είναι τοποθετημένα δίπλα σε έναν τόμο από το αρχείο του Κωνσταντίνου Δοξιάδη με χάρτες και πίνακες αναφοράς στα οποία ο Δοξιάδης περιέγραφε αναλυτικά την εικόνα της μεταπολεμικής Ελλάδας. Πάνω στο σώμα του κυρίου Καλυβιώτη υπάρχει η γραμμή της θέλησης που τον συνδέει με το παρόν. Στα 98 του πλησιάζει να συμπληρώσει έναν αιώνα ζωής… «Εμαθα να κολυμπάω όταν ήμουν εξορία έξι χρόνια στον Αϊ-Στράτη. Ξέρετε ποιος είμαι πρώτα από όλα; Γυρίστε να κοιτάξετε εκεί… Είναι η μάνα μου αυτή και δίπλα της ο Κατράκης. Ήμασταν μαζί εξορίες, φυλακές… Εχω μια πλούσια ζωή… Τέλος πάντων. Για να μπούμε στο θέμα , ήρθα στην Αθήνα το 1956 από την εξορία. Δέκα χρόνια πριν, το 1946, είχα γνωρίσει τον Τάσσο τον χαράκτη. Το ’48 βγήκα από τις φυλακές Αβέρωφ. Δύσκολα χρόνια… Ξέρω καλά την ιστορία της Ερμού, κυρία μου. Ολους τους εμπόρους της Ελλάδος. Εχετε διαβάσει το βιβλίο που έβγαλε το Μουσείο Μπενάκη για εμένα; Είναι η πρώτη συνέντευξη που δίνω σε αστική εφημερίδα».

Σε ένα δισέλιδο εφημερίδας δεν χωράνε σχεδόν 100 δύσκολα και όμορφα χρόνια. Πόσω μάλλον όταν ο Κώστας Καλυβιώτης εκφράζει την προθυμία του να τα διηγηθεί όλα, έστω και αν προσπαθούμε να τα περιορίσουμε σε έναν δρόμο. Στην οδό Ερμού όπου μέσα από κόπους δημιούργησε τον μύθο του, φτιαγμένο από κουμπιά, είδη ραπτικής, πατρόν, φόδρες, τρέσες συνενώνοντας την αστική παράδοση των ατελιέ μοδιστρικής και των πρώτων αθηναϊκών μπουτίκ. Μοιάζει να κλείνει τα μάτια και να ανοίγει τα συρτάρια της μνήμης του. Ανακαλεί τον χάρτη του απαριθμώντας ονόματα, είδη εμπορευμάτων και αποτιμώντας την αξία τους στο πανόραμα εκείνης της εποχής. «Ξεκίνησα το 1956 στη στοά Ερμείο. Τα ωραιότερα μέγαρα τα είχε η Ερμού. Και τα πιο ωραία μαγαζιά. Του Σινάνη, του Τσαντίλη, του Μουρτζόπουλου, του Χατζόπουλου στα μεταξωτά, το Σαλόν Βερ… Ηταν η οδός Ερμού τότε η Βία Μοντεναπολεόνε της Αθήνας. Το πνεύμα όλων ήταν να βγάλουνε λεφτά, καταλάβατε; Πιάνανε λεφτά και τα κρύβανε από την Εφορία. Ο πιο άξιος έμπορος ήταν μόνο ο Αλεξανδράκης και όταν περνούσα έβγαζε τις κοπέλες από το κατάστημά του και τους έλεγε “να γνωρίσετε τον κύριο Καλυβιώτη”. Αλλά να συνεχίσω με τον Διαμαντόπουλο και το γωνιακό μαγαζί του Ερμού και Νίκης. Απέναντί του ήταν τα γουναρικά του Σιστοβάρη. Κάθε ωραία γυναίκα εκείνη την εποχή ήθελε τη γούνα της ή από τον Σιστοβάρη ή τον Σαβαρίκα , γωνία Μητροπόλεως και Βουλής. Δίπλα ήταν το μέγαρο των παπάδων, το γκρεμίσανε και φτιάξανε το ξενοδοχείο Ηλέκτρα της Ερμού, φίλοι μου καλοί ο Φωκάς και ο Ρεντζής. Τους έχασα». Μικρή παύση, συνεχίζει. «Ο εγκέφαλός μου τα έχει όλα εκεί, δεν φεύγουν. Τι να σας πω, όλα τα βλέπω μπροστά μου. Με συγκινείτε, μαθαίνετε από έναν γέρο που είναι η τελευταία χρονιά της ζωής του. Κάθε μέρα πάω πιο κάτω. Δεν μιλούσα έτσι πριν δέκα μέρες. Δεν με κουράζει τίποτα εμένα. Η λέξη αυτή δεν υπάρχει στη ζωή. Κούραση είναι ο χρόνος μόνο. Τα απαριθμώ σε εσάς τώρα. Περίμενα να έρθει ο Τσίπρας. Πού θα πάει, θα έρθει. Ηρθε η γυναίκα του, με είδε, βιαστικά για λίγη ώρα. Αλλά εγώ τους αγαπώ. Ημουν κομμουνιστής, αλλά ο πατέρας μου με συμβούλευσε “να μη γίνεις μέλος κανενός κόμματος, παιδί μου”. Και δεν έγινα μέλος σε κανένα κόμμα. Εγώ είμαι φτωχόπαιδο από τη Λάρισα. Από μικρός ήμουνα στον Αγώνα, τον πολιτικό αγώνα. Ημουν παιδί κομμουνιστών. Ο πατέρας κομμουνιστής καπνεργάτης…».

Η μετακίνηση στον χρόνο της ζωής του κυρίου Καλυβιώτη συνεχίζεται με μικρές μετατοπίσεις εντός της οικίας του, όπου δείχνει με εικόνες και αντικείμενα τα κεφάλαια που ο ίδιος έχει ξεχωρίσει ως σημαντικά από τον πολυκύμαντο βίο του. Σε αυτό το διάστημα πολύτιμη αρωγός για τη διευκόλυνση της ξενάγησης είναι η οικιακή βοηθός. «Η Μαρία είναι από το Περού, να το γράψετε. Εχει μία καταπληκτική ζωή». Εκείνη απαντά στα ελληνικά με ολόσωστη προφορά «Ελάτε, κύριε Κώστα, δεν θα μιλήσουμε για εμένα. Εσείς πείτε τα δικά σας».

Το 2011 το Μουσείο Μπενάκη στο τεύχος της επιστημονικής του έκδοσης δημοσιεύει τη συνέντευξη που έδωσε ο Κώστας Καλυβιώτης στον ιστορικό, υπεύθυνο των Ιστορικών Αρχείων του Μουσείου Μπενάκη Τάσο Σακελλαρόπουλο και τη Γεωργία Ιμσιρίδου, με τίτλο «Είμαι ο Αντρέας της ΕΠΟΝ». Ο πρωταγωνιστής των ημερών της Απελευθέρωσης στην Ηπειρο κάνει τώρα μία άλλη επιλογή στιγμών καθώς μιλά για την άφιξή του στην Αθήνα το 1956.

«Ξεκίνησα με ένα τσουβάλι στην πλάτη. Είπα όμως θα χτυπήσω τις μεγάλες πόρτες. Το να μπεις τότε στα μεγάλα ατελιέ ήταν πολύ δύσκολο, πιο εύκολα έμπαινες στα ανάκτορα. Επρεπε να είσαι όνομα. Πήγαινα εγώ, χτυπούσα. «Τι πουλάτε, κύριε;». «Πουλάω καρφίτσες στα κουτιά, πουλάω εκείνο, το άλλο». Ορισμένες μού ανοίγανε την πόρτα. Ηταν ένα σπίτι στο Κολωνάκι, το οποίο δεν μου άνοιγε την πόρτα. Η Μαριπάλ, η κυρία Μαίρη Παπαμιχαήλ, η κοσμικότερη γυναίκα της Αθήνας».

Ο Κώστας Καλυβιώτης κατόρθωσε να ανοίξει αυτήν την πόρτα, να πάρει παραγγελίες και τις πολύτιμες καλές συστάσεις, καθώς όπως λέει «Κέρδισα τον κόσμο. Ηξερα να κερδίζω και κέρδισα όλη την υψηλή ραπτική. Δεν την κέρδισα απλώς. Είχα γνώμη. Εφτασα στο σημείο να έχω γνώμη. Να με ρωτάνε πώς να φτιάξουν τα φορέματά τους, να τους λέω ποιο υλικό να βάλουν. Και πατεντάριζα είδη. Καταλάβατε; Δημιούργησα πράγματα».

Οι σιωπές διαρκούν περισσότερο, καθώς το παρελθόν έχει καταλάβει το δωμάτιο. Κοιτάζει έξω από το παράθυρο, γυρίζει το βλέμμα του προς ένα τραπέζι και δείχνει δύο χάρτινα ρολά τυλιγμένα με πράσινο χαρτί γλασέ. «Ξέρετε τα τραγούδια της ΕΠΟΝ; Είναι όλα εδώ γραμμένα. Περιμένω τον Τσίπρα να έρθει για να του τα δώσω… Θέλει θάρρος η ζωή, θέλει κουράγιο η ζωή. Η ζωή δεν τελειώνει σε εμένα. Αλλά και η ιστορία του τόπου δεν γράφεται με ψέματα. Δεν υπάρχει πια κανένας παλιός έμπορος στην Ερμού».