Το προπατορικό αμάρτημα

Στους «Times» του Λονδίνου είχε δημοσιευτεί κάποτε ένα άρθρο με τίτλο «Φοβού τους Ελληνες, χρέη φέροντες». Παραφράζοντας τον διάσημο στίχο της Αινειάδας, ο αρθρογράφος, διευθυντής ενός σημαντικού ευρωπαϊκού think tank, προειδοποιούσε για έναν κίνδυνο που η ευρωζώνη δεν ήταν έτοιμη να αντιμετωπίσει – τον κίνδυνο χρεοκοπίας μιας χώρας μέλους της, της Ελλάδας.

Ηταν Μάρτιος του 2009. Εμείς ζούσαμε με την αυταπάτη πως η οικονομία μας είναι θωρακισμένη, δανειζόμασταν ανέμελα, οι άνθρωποι που ήξεραν πόσο είναι το δημόσιο χρέος ή τι θα πει σπρεντ ήταν μια μικρή κάστα ιλουμινάτι, και η δημοσιότητα δεν καταδεχόταν να ασχοληθεί με τέτοια βαρετά θέματα. Σ’ εμένα, όμως εκείνο το δημοσίευμα και η παραπομπή στον Βιργίλιο, έκανε μεγάλη εντύπωση. Το αρχειοθέτησα. Κι είναι το πρώτο από πολλές εκατοντάδες άρθρα, αναλύσεις, μελέτες, συνεντεύξεις για την ελληνική κρίση, που άρχισα από τότε να συγκεντρώνω με μανία συλλέκτη. Ανατρέχω πότε-πότε στο δύσβατο αυτό αρχείο. Μερικές φορές διασκεδάζω ανασύροντας βαρυσήμαντες αναλύσεις που έπεσαν έξω, προφητείες που γελοιοποιήθηκαν, ασφαλείς προβλέψεις εγκύρων αναλυτών που διαψεύστηκαν με πάταγο. Αλλες φορές πάλι απλώς θυμώνω.

Είχα συναντήσει τον συγγραφέα εκείνου του πρώτου διαμαντιού της συλλογής μου λίγες ημέρες μετά τη δημοσίευση του άρθρου του. Την ίδια μέρα είχα συναντήσει και τον ανταποκριτή των «Financial Times» στο Βερολίνο. Η Ανγκελα Μέρκελ, που βρισκόταν στο Λονδίνο για μια συνάντηση των G-20, είχε επισκεφθεί την προηγούμενη μέρα τη σύνταξη της εφημερίδας και συζητώντας με τα στελέχη της είχε εξομολογηθεί πως η μεγαλύτερη ανησυχία της ήταν το ελληνικό χρέος και το ενδεχόμενο να βρεθεί η χώρα σε αδυναμία εξυπηρέτησής του. Ακουγα κατάπληκτος. Σημειώστε: Ηταν πρωταπριλιά του 2009.

Ενα χρόνο αργότερα, τα δημοσιεύματα στον διεθνή Τύπο περί ελληνικής κρίσης είχαν ήδη γεμίσει ένα κιβώτιο στο γραφείο μου. Το πιο εντυπωσιακό ήταν ένα πρωτοσέλιδο των «Financial Times», στα τέλη Νοεμβρίου του 2009, όταν είχε ξεσπάσει η κρίση χρέους του Ντουμπάι, με τίτλο «Who’s next?» και φόντο μια σχισμένη ελληνική σημαία. Ακόμη εντυπωσιακότερο ήταν ένα δημοσίευμα της «Ελευθεροτυπίας», με ημερομηνία 14 Μαρτίου 2010 και τίτλο «Παραμύθι με δράκους ο κίνδυνος χρεοκοπίας». Ηταν μια συνέντευξη του Αλέξη Τσίπρα που εξηγούσε ότι «οι επιπτώσεις της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης στην ελληνική οικονομία ήταν ελάχιστες σε σύγκριση με αυτές που θα έχουν τα μέτρα της κυβέρνησης» – και μιλούσε για τα πρώτα εκείνα, προμνημονιακά μέτρα της κυβέρνησης Παπανδρέου, που σήμερα, με όσα ζήσαμε, μας φαίνονται βόλτα σε παιδική χαρά. «Αμφισβητείται ότι υπάρχει κίνδυνος χρεοκοπίας;», είχε ρωτήσει ο δημοσιογράφος. «Ωραίο το παραμύθι με τον δράκο της χρεοκοπίας», είχε απαντήσει. «Κράτησε τόσο όσο χρειαζόταν για να καταπιεί ο δράκος τον 14ο μισθό».

Ηταν παράξενο που ο μόνος Ελληνας που εμφανιζόταν να εξακολουθεί να πιστεύει, όταν το μοιραίο είχε πια καταστεί αναπότρεπτο, στο καραμανλικό παραμύθι της «θωρακισμένη οικονομίας», ήταν ο νέος, χαρισματικός ηγέτης της παράταξης που διεκδικεί την κληρονομιά της εποχής των φώτων, της Αριστεράς. Μα ήταν, ίσως, κάτι περισσότερο. Η αρχή του κακού. Η προετοιμασία για τη διάπραξη του προπατορικού αμαρτήματος.

Ηρθε, λοιπόν, η στιγμή που η χρεοκοπία, που είχε προαναγγελθεί πάνω από ένα χρόνο πριν, μας χτύπησε την πόρτα. Εκείνοι που είχαν την ατυχία να βρεθούν στην κυβέρνηση αυτοσχεδίαζαν, υπαιτίως ανέτοιμοι, εντελώς αβοήθητοι απέναντι σε μια ανέτοιμη, έντρομη και αυτοσχεδιάζουσα ηγεσία της ευρωζώνης, για να αποφύγουν την Πτώση. Από αυτήν τη μοιραία συνάντηση προέκυψε το πρώτο Μνημόνιο, τις αμαρτίες και τις αδικίες του  οποίου κανείς πια στον κόσμο δεν αρνείται. Μα, παράλληλα, μια άλλη συνάντηση ετοιμαζόταν στην ελληνική σκηνή. Προετοιμαζόταν με μια διπλή άρνηση. Η Αριστερά, ο ΣΥΡΙΖΑ του Αλέξη Τσίπρα αρνιόταν καν τον (συντελεσμένο πια) κίνδυνο της χρεοκοπίας. Αντί να θεωρεί την κρίση ως δικαίωση της κριτικής στο πελατειακό πολιτικό σύστημα και το παρασιτικό οικονομικό μοντέλο που κατέρρεε, κυνηγούσε δράκους. Αντί να αναζητεί δικαιότερες εναλλακτικές σε συγκεκριμένες όψεις της πολιτικής λιτότητας που μας είχε επιβληθεί, αρνιόταν καν την ανάγκη της. Και η βαθιά Δεξιά αρνιόταν την αυτονόητη ευθύνη της συμμετοχής στα βάρη της διαχείρισης του Μνημονίου, αμφισβητώντας την αλήθεια της στατιστικής. Αμφισβητούσε (και εξακολουθεί να σέρνει στα δικαστήρια τον δυστυχή επικεφαλής της Στατιστικής Αρχής) τα στοιχεία για το έλλειμμα, για να συγκαλύψει την ασυγχώρητη ευθύνη μιας κυβέρνησης που παρέδωσε το ταμείο με πρωτογενές έλλειμμα 26 δισ.

Κι έτσι βρεθήκαμε, για χρόνια, πιασμένοι στο δίχτυ. Αντί να συζητούμε πώς θα βγούμε από τη μαύρη τρύπα πιο γρήγορα, με λιγότερο πόνο, με δικαιότερη κατανομή των βαρών, περιπλανιόμασταν στην έρημο της άρνησης. Σε αυτήν την έρημο της άρνησης έγινε και η παράταιρη συνάντηση της Αριστεράς των δράκων με την λαϊκή Δεξιά των θεωριών συνωμοσίας, με υδατάνθρακες, κατοχικούς στρατούς και γερμανοτσολιάδες. Μια συνάντηση του αριστερού Αδάμ με την ακροδεξιά Εύα σε ένα προπατορικό αμάρτημα, που τους έδιωξε από τον παράδεισο της λογικής μα τους χάρισε την εξουσία.

Περασμένα – ξεχασμένα θα πει κανείς. Η εποχή του παραλόγου τελείωσε, η συμμαχία διαλύθηκε, ο Αδάμ ψάχνει δρόμο να επιστρέψει, γέφυρα να διαβεί. Μήπως είναι άδικο, λοιπόν, να λέει κανείς, όπως αιχμηρά το είπε ο Γιώργος Παπανδρέου, «εκείνοι που μας έλεγαν γερμανοτσολιάδες και Πινοσέτ μας θεωρούν τώρα πολύφερνες νύφες», για να αρνηθεί μια «απεύθυνση» συνεργασίας; Στο κάτω – κάτω, όσες αγριότητες κι αν διαπράχθηκαν στα χρόνια 2011-2015, όση ωμή βία, δια λόγων και έργων κι αν υπέστησαν οι σήμερα προσκαλούμενοι σε «προοδευτική συμπαράταξη», θα μπορούσε κάποιος μεγαλόψυχος να τραγουδήσει πάνω στη γέφυρα το παλιό του Καζαντζίδη, «κι αν αλλάξαμε λόγια βαριά, γύρνα πίσω και ξέχνα τα πια».

Αλλά δεν πρόκειται για το παρελθόν, πρόκειται για το μέλλον. Αρκεί να διαβάσει κανείς την έκθεση που αναρτήθηκε προχθές στην ιστοσελίδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για να διακρίνει τον κίνδυνο. Οταν η μεταμνημονιακή Ελλάδα κατηγορείται ότι προσλαμβάνει στο Δημόσιο περισσότερους απ’ όσους είχε συμφωνήσει, αλλά αρνείται να στελεχώσει την ανεξάρτητη αρχή δημοσίων εσόδων. Οταν εγκαλείται ότι παραπέμπει στις καλένδες τα μέτρα για την καταπολέμηση του λαθρεμπορίου στα καύσιμα ή ότι καταδολιεύει τη διαδικασία αποκομματικοποίησης της δημόσιας διοίκησης, γίνεται φανερό από τι κινδυνεύουμε: Να έχουμε βγει από τα Μνημόνια, όπως μπήκαμε σ’ αυτά. Να έχουμε απαλλαγεί από «εκείνους που μας οδήγησαν στην καταστροφή», για να ξανακάνουμε όσα μας οδήγησαν στην καταστροφή. Να ξαναπέσουμε στα προπατορικά αμαρτήματα. Αυτός είναι ο κίνδυνος που μια πραγματική προοδευτική συμπαράταξη θα έπρεπε να αποτρέψει.