Αποσπασματική επέκταση χωρικών υδάτων;

Ακούγεται ότι επίκειται η κατάθεση σχεδίου νόμου για την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Ιόνιο. Ο έλεγχος όσο το δυνατόν μεγαλύτερων θαλασσίων περιοχών είναι κάτι που επιδιώκουν όλες οι χώρες του κόσμου. Αυτό απεικονίζεται και στη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982. Για λόγους που σχετίζονται με την ενεργό αντιπαλότητα μαζί με την Τουρκία, η χώρα μας εδώ και πολλά χρόνια απέχει συστηματικά από την εφαρμογή της συγκεκριμένης συμβάσεως. Για την Ελλάδα ο χρόνος έχει παγώσει στο 1974. Η ελληνική πλευρά μπορεί να σεμνύνεται ότι δεν έχει χάσει τίποτα στο Αιγαίο. Η τουρκική πλευρά αντιστοίχως μπορεί να ισχυρίζεται ότι έχουμε παραμείνει στο αναχρονιστικό καθεστώς που ίσχυε πριν από την εφαρμογή της Συμβάσεως για το Δίκαιο της Θάλασσας.

Υπ’ αυτό το πρίσμα η επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων έστω στο Ιόνιο, θα μπορούσε να θεωρηθεί ως θετική κίνηση. Δυστυχώς, όμως, η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Η αποσπασματική επέκταση των χωρικών υδάτων σε κάποιες από τις θάλασσες που περιβάλλουν την Ελλάδα εκτός Αιγαίου, εμφανίζει σοβαρά προβλήματα. Η Τουρκία εδώ και πολλά χρόνια ισχυρίζεται ότι το Αιγαίο είναι μια θάλασσα στην οποία επικρατούν ειδικές συνθήκες. Αυτές οι συνθήκες οφείλονται στον κλειστό ή ημίκλειστο χαρακτήρα της θαλάσσιας περιοχής που περιβάλλεται στις τρεις πλευρές από ηπειρωτικές ακτές ενώ παράλληλα η θάλασσα είναι διάσπαρτη από νησιά. Η Ελλάδα αρνείται να αποδεχθεί τις τουρκικές θέσεις. Τονίζει ότι βάσει της Συμβάσεως για το Δίκαιο της Θάλασσας, ο χαρακτήρας μιας θάλασσας ως κλειστής ή ημίκλειστης σχετίζεται μόνο με την προστασία του περιβάλλοντος και τη συνεργασία των παράκτιων κρατών. Αυτός είναι και ο λόγος που καμία ελληνική κυβέρνηση ώς σήμερα δεν προχώρησε σε αύξηση των ελληνικών χωρικών υδάτων είτε στο Ιόνιο είτε στη θάλασσα νοτίως της Κρήτης.

Σε περίπτωση που προχωρήσουμε σε αποσπασματική επέκταση μόνον στο Ιόνιο, η κίνηση θα ερμηνευθεί από την Τουρκία ως αναγνώριση των ειδικών συνθηκών που επικρατούν στο Αιγαίο. Μοναδική περίπτωση για να μη συμβεί κάτι τέτοιο, είναι να προχωρήσει η Ελλάδα σε επέκταση των χωρικών υδάτων παράλληλα με το Ιόνιο και σε κάποιες περιοχές του Αιγαίου. Κυβερνητικοί κύκλοι αντιτείνουν ότι η επέκταση στο Ιόνιο θα περιλαμβάνει και τα Κύθηρα. Ενα μικρό τμήμα της θάλασσας γύρω από τα Κύθηρα βρίσκεται πράγματι στο Αιγαίο. Κατά συνέπεια, θα υπάρχει και «λίγο» Αιγαίο. Η πραγματικότητα όμως είναι πως το συγκεκριμένο τμήμα είναι εξαιρετικά μικρό. Η σωστή ενέργεια θα ήταν να περιλάβουμε ολόκληρη την ακτή της Πελοποννήσου. Αυτό σίγουρα θα αυξήσει την ένταση με την Τουρκία, που θεωρεί πως οποιαδήποτε επέκταση των χωρικών υδάτων στο Αιγαίο είναι casus belli. Για αυτόν τον λόγο η κίνηση της ελληνικής πλευράς πρέπει να είναι προσεκτικά σχεδιασμένη και να είναι προϊόν συναινέσεως με τις υπόλοιπες πολιτικές δυνάμεις του τόπου. Το σκηνικό της Συμφωνίας των Πρεσπών δεν πρέπει να επαναληφθεί.

Ο Αγγελος Συρίγος είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, υποψήφιος βουλευτής με τη Νέα Δημοκρατία στην Α’ Αθηνών