Ελιτίστικες τριακονταπενταετίες

Το 1875 γίνεται για πρώτη φορά πρωθυπουργός ο Χαρίλαος Τρικούπης και είναι η απαρχή του πρώτου δικομματισμού (τρικουπικοί – δηλιγιαννικοί) στο πλαίσιο της «ολιγαρχικής συναίνεσης» του 19ου αιώνα – η οποία θα διαρκέσει ώς το 2010, όταν μετά την το Κίνημα στο Γουδί θα γίνει για πρώτη φορά πρωθυπουργός ο Ελευθέριος Βενιζέλος. Θα ακολουθήσει νέος, καθόλου συναινετικός, δικομματισμός (βενιζελικοί – βασιλικοί) που θα οδηγήσει στον «Διχασμό», δηλαδή σε ήπιο εμφύλιο πόλεμο. Το 1945 το ΚΚΕ θα γίνει ο νέος πόλος απέναντι στους δύο παλαιούς αντιπάλους, θα αρνηθεί την κοινοβουλευτική διαδικασία και θα οδηγηθούμε σε ανελέητο εμφύλιο πόλεμο κομμουνιστών/ εθνικοφρόνων. Το 1981 θα προκύψει η νέα μορφή διπολισμού, Αριστερά/ Δεξιά, με το ΠΑΣΟΚ ως νέο πόλο. Τελειώνει το 2015 με την εκλογική νίκη του ΣΥΡΙΖΑ και τον νέο καταστροφικό διπολισμό μνημονιακοί/ αντιμνημονιακοί – δεν ξέρουμε πού τελικά θα κατασταλάξει.

Αν προσέξει κανείς αυτές τις χρονολογίες (1875, 1910, 1945, 1981, 2015) απέχουν σχεδόν ακριβώς 35 χρόνια η μία από την άλλη: από τότε που έχουμε κοινοβουλευτική δημοκρατία, κάθε 35 χρόνια αλλάζει ριζικά το πολιτικό προσωπικό, εμφανίζεται νέα πολιτική ελίτ – όχι πάντα νικηφόρα ούτε υποχρεωτικά καλύτερη από την προηγούμενη, μπορεί και καταστροφική.

Στον αριθμό 35 δεν υπάρχει τίποτα το μαγικό, είναι πολύ κοντινός με τον αριθμό 33 των ετών που χαρακτηρίζουμε «γενιά», τρεις γενιές ανά αιώνα. Που θα πει, οι μείζονες αλλαγές πολιτικού προσωπικού συνδέονται και με τη βιολογική γήρανση των προηγούμενων ελίτ – άρα, πιθανότερο είναι ότι οι παλιοί απλώς δεν μπορούν πια να κυβερνήσουν παρά ότι οι καινούργιοι είναι οπωσδήποτε ικανότεροι. Εχει αναλυθεί η διαδικασία αυτή από τον Βιλφρέντο Παρέτο: μακιαβελικές «αλεπούδες» ανατρέπουν τα, ξεδοντιασμένα πια, «λιοντάρια» που κυβερνούν. Ωσπου να εκφυλιστούν και να γίνουν και οι αλεπούδες (μετά από μία γενιά;) ξεδοντιασμένα λιοντάρια – «κυκλοφορία των ελίτ» ονόμασε το φαινόμενο.

Το 1981, για παράδειγμα, ο Γεώργιος Ράλλης ήταν εγγονός και γιος πρωθυπουργού από τη μεριά του πατέρα του, των Δημήτριου και Ιωάννη Ράλλη. Εγγονός και ανιψιός πρωθυπουργού από την πλευρά της μητέρας του, των Γεωργίου και Ιωάννη Θεοτόκη. Είχε άλλα προσόντα πέραν αυτών για να γίνει πρωθυπουργός;

Ηττήθηκε από τον Ανδρέα Παπανδρέου – γιο πρωθυπουργού, αλλά όλοι ξέρουμε ότι ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν ήταν τυπική περίπτωση πολιτικού κληρονόμου.

Τι σημασία έχουν σήμερα τα πασίγνωστα αυτά γεγονότα; Ισως βοηθούν να δούμε και από άλλη οπτική την τρέχουσα πολιτική συγκυρία και να κατανοήσουμε αλλιώς τους αγώνες και τις αγωνίες των παικτών. Με λιγότερο πάθος από πλευράς μας, ίσως.