Φεύγουν από την Ελλάδα νεότεροι και με υψηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης

Εφυγαν από την Ελλάδα για το εξωτερικό και κυρίως τις ΗΠΑ. Εχουν σκοπό να επιστρέψουν; Κάνει η χώρα μας τις απαραίτητες κινήσεις «σύνδεσης» με τους ελληνοαμερικανούς επιστήμονες του εξωτερικού; Και τελικά ποιο είναι το προφίλ των ελλήνων μεταναστών που εγκατέλειψαν τη χώρα μας τα τελευταία χρόνια; Ο Γρηγόρης Αργυρός, επίκουρος καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστημίου του Eastern Michigan των ΗΠΑ, απαντάει χωρίς δεύτερη σκέψη: το προφίλ των ελλήνων μεταναστών έχει αλλάξει. Δεν είναι πλέον οι μεγαλύτερης ηλικίας πολίτες που έφευγαν σε αναζήτηση μιας «καλύτερης τύχης» στο εξωτερικό, φτιάχνοντας εκεί προστατευμένες εθνικές κοινότητες.

Πλέον είναι άτομα σε περίοδο επαγγελματικής ακμής, δηλαδή μεταξύ 20 και 43 ετών, με πτυχίο πανεπιστημίου ή και περισσότερους τίτλους σπουδών και σε μεγάλο βαθμό κάτοχοι διευθυντικών θέσεων (44%). Με λίγα λόγια, υψηλού βιοτικού επιπέδου πολίτες, αντίθετοι με τα κοινωνικά στερεότυπα και την αναζήτηση παραδοσιακών ελληνοαμερικανικών θυλάκων, όπως έκαναν οι έλληνες μετανάστες των προηγούμενων δεκαετιών. Θα μπορούσε κάποιος να πει ότι είναι οι άνθρωποι που στηρίζουν την ανάπτυξη και την κοινωνική ευημερία κάθε χώρας.

Την εικόνα του brain drain που συζητήσαμε πολύ στη χώρα μας αλλά πολύ λιγότερο οι πολιτικοί μας το έλαβαν υπόψη τους, καταγράφει η έρευνα με τίτλο «Ελληνική μετανάστευση στις ΗΠΑ, 2010-2015: μια περιγραφική ανάλυση» που έκανε ο Γρηγόρης Αργυρός. Ο ίδιος περιγράφει στα «ΝΕΑ» τι προέκυψε από την έρευνά του.

Εμείς εδώ στην Ελλάδα τα συζητάμε, αλλά μέχρι σήμερα συγκεκριμένα επιστημονικά στοιχεία δεν είχαμε. Τι προέκυψε από την έρευνά σας;

Τα στοιχεία που έχουμε δείχνουν ότι ένα τρίτο κύμα ελληνικής μετανάστευσης – αν και μικρότερο σε σχέση με τα προηγούμενα δύο (αρχές και τέλη του 20ού αιώνα) – ξεκίνησε τουλάχιστον από το 2010. Ενώ οι έλληνες μετανάστες αντιπροσωπεύουν ένα μικρό μερίδιο του συνολικού μεταναστευτικού πληθυσμού στις ΗΠΑ, το μέγεθος του πληθυσμού τους έχει αυξηθεί σημαντικά μεταξύ του 2010 και του 2015. Παραμένει βέβαια να δούμε αν μια τέτοια αύξηση θα συνεχιστεί στο μέλλον. Ετσι, οι έλληνες μετανάστες που ήρθαν στις ΗΠΑ μεταξύ 2010 και 2015 έχουν υψηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης απ’ ό,τι οι παλαιότεροι έλληνες μετανάστες στη χώρα, από το 2009 και πριν. Για παράδειγμα, το 35% των μεταναστών αυτών είχε μεταπτυχιακό τίτλο και το 22% είχε διδακτορικό δίπλωμα. Επίσης, αρκετοί έλληνες μετανάστες (31%) έχουν παιδιά που πηγαίνουν ακόμη σχολείο.

Τελικά ποια είναι τα χαρακτηριστικά των ελλήνων μεταναστών στις ΗΠΑ μεταξύ 2010 και 2015; Με άλλα λόγια, πώς θα κάνατε το «προφίλ του εγκληματία»;

Εκτός από τα τέσσερα κύρια ευρήματα που ανέφερα, μπορώ να ξεχωρίσω τα παρακάτω.

• Κατά μέσο όρο, τείνουν να είναι νεότεροι από τα παλαιότερα μεταναστευτικά κύματα και μεταξύ των ομάδων εργασίας. Οι «νεοεισερχόμενοι» στις ΗΠΑ έχουν μέση ηλικία 31 ετών, σε σύγκριση με εκείνους που ήρθαν νωρίτερα, οι οποίοι έχουν μέση ηλικία 61 ετών.
• Το 65% των πρόσφατων ελλήνων μεταναστών είναι σε ηλικία εργασίας (μεταξύ 25 και 64 ετών).
• Το 17% είναι μεταξύ 18 και 24 ετών.
• Το 61% είναι μεταξύ 20 και 43 ετών.
• Το 44% εργάζεται σε διευθυντικά επαγγέλματα, πωλήσεις και διοίκηση.
• Το 52% είναι ελεύθεροι ή δεν έχουν παντρευτεί ποτέ.
• Οσοι είναι παντρεμένοι συνήθως είναι εδώ χωρίς τους συζύγους τους.
• Είναι πιο πιθανό να διαμένουν με άλλα, μη μέλη της οικογένειας, όπως οι φίλοι.
• Είναι πιο πιθανό να έχουν τουλάχιστον ένα παιδί κάτω των πέντε ετών.

Τέλος, οι περισσότεροι έχουν βρει εργασία στις ΗΠΑ με μεγαλύτερη άνεση απ’ ό,τι οι έλληνες μετανάστες που ήρθαν στη χώρα στο παρελθόν.

Τελικά πόσοι Ελληνες μετανάστευσαν τα τελευταία χρόνια;

Η απογραφή κατέγραψε μόλις πάνω από 773.000 έλληνες μετανάστες μεταξύ 1980 και 2009. Την περίοδο 2010-2015, όμως, αποτελούσαν το 58% του συνόλου των μεταναστών που έφτασαν στις ΗΠΑ από το 1980. Τα δεδομένα που χρησιμοποίησα εγώ είναι από το Γραφείο Απογραφής των ΗΠΑ. Ωστόσο, αυτά τα στοιχεία προέρχονται από πολλές διαφορετικές πηγές και δεν διασταυρώνονται εύκολα. Οποτε, συντηρητικά και ανεπίσημα, μπορούμε να πούμε ότι κατεγράφησαν πάνω από 16.000 (16.319) νέοι έλληνες μετανάστες στις ΗΠΑ την περίοδο 2010-2015. Ποσοτικά, η αύξηση των ελλήνων μεταναστών στις ΗΠΑ από το 2010-2015 είναι 11%. Να σημειώσω εδώ ότι ορίζω τους έλληνες μετανάστες από εκείνους που γεννήθηκαν στην Ελλάδα.

Τι λέτε για τα ελληνικά πανεπιστήμια; Εχουν ελπίδες ανάκαμψης στο τέλος της κρίσης; Και τελικά πιστεύετε εσείς ότι είναι το τέλος της κρίσης;

Αυτή είναι μια ερώτηση που μπορούμε να μιλάμε για ένα ή περισσότερα εξάμηνα! Τα ελληνικά πανεπιστήμια έχουν μια πολύ καλή θέση μεταξύ των πανεπιστημίων στον υπόλοιπο κόσμο. Ωστόσο, το ζήτημα είναι σε ποιο βαθμό οι απόφοιτοι είναι σε θέση να απορροφηθούν στην αγορά εργασίας βάσει των σπουδών τους.

Επίσης, τα πανεπιστήμια πρέπει να προσαρμοστούν στις μεταβαλλόμενες κοινωνικοοικονομικές και δημογραφικές αλλαγές της Ελλάδας. Για παράδειγμα, να δημιουργήσουν νέα προγράμματα για να δώσουν στους αποφοίτους τους τις δεξιότητες που θα τους κάνουν δημοφιλείς στην παγκόσμια αγορά εργασίας. Να εφαρμόσουν ευρέα προγράμματα πρακτικής άσκησης ή να θεσμοθετήσουν γραφεία που δίνουν βοήθεια στους φοιτητές σχετικά με την εξέλιξη της σταδιοδρομίας τους. Κατανοώ ότι ορισμένα πανεπιστήμια το κάνουν ήδη, αλλά πιστεύω ότι δεν είναι ομοιόμορφο – σε όλα τα πανεπιστήμια.

Με βάση τις τρέχουσες εκθέσεις, η ελληνική οικονομία φαίνεται να βελτιώνεται. Ωστόσο, ο ορισμός του «καλύτερου» ποικίλλει ανάλογα με διάφορους παράγοντες, όπως η πολιτική και οι ιδεολογικές διαφορές. Για παράδειγμα, για ποια ομάδα πληθυσμού βελτιώνεται η οικονομία;

Ποια πιστεύετε ότι είναι η μεγαλύτερη απειλή για την Ελλάδα σήμερα;

To δημογραφικό πρόβλημα (παρεμπιπτόντως, αυτό αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου ζητήματος σε ολόκληρη την ΕΕ), το λεγόμενο brain drain και η απώλεια του κράτους κοινωνικής πρόνοιας. Η Ελλάδα θα μπορούσε να είναι πιο ενεργητική με τους Ελληνοαμερικανούς που ζουν στο εξωτερικό. Να προωθήσει προγράμματα για τον επαναπατρισμό των ελλήνων μεταναστών. Χρειάζεται περισσότερη συνεργασία σε κοινωνικοπολιτικό, οικονομικό και πολιτιστικό επίπεδο. Δεν μπορούμε να αρνηθούμε ότι συμβαίνει μια «αποστράγγιση εγκεφάλων» από τη χώρα, αλλά τουλάχιστον να τη χρησιμοποιήσουμε με παραγωγικούς και βιώσιμους τρόπους.