Μέρες μετάβασης

Οι ταχύτατες μεταβολές στη σύνθεση κοινοβουλευτικών ομάδων που επέφερε η συμφωνία των Πρεσπών και οι μορφές συνεργασίας βουλευτών με τη συμπολίτευση δίχως όμως εκείνοι να προσχωρούν σε αυτήν, αποτελούν φαινόμενα που δεν είναι οικεία στην πρόσφατη κοινοβουλευτική ιστορία. Για να κατανοήσουμε αυτές τις εξελίξεις είναι σκόπιμο να έχουμε υπόψη μας τον ευρύτερο ιστορικό χρόνο. Μετά το 1975, ο πλειοψηφικός δικομματισμός αποτέλεσε το κυρίαρχο γνώρισμα στη λειτουργία του πολιτεύματος. Η κρίση κλόνισε, δίχως να ανατρέψει αυτό το μοντέλο. Μία από τις μεταβολές που επήλθαν ήταν ο πολλαπλασιασμός των μικρότερων κοινοβουλευτικών κομμάτων. Η αποδυνάμωση των παραδοσιακών κυβερνητικών κομμάτων έφερε ορισμένα από αυτά σε κυβερνήσεις συνεργασίας. Στον ρου της διακυβέρνησης, αυτά υπέστησαν πίεση, ενίοτε και αποσυμπίεση.

Τόσο η άνοδος, όσο και η κρίση στα μικρότερα κόμματα εν μέρει ανάγεται στο ίδιο μείζον πρόβλημα, δηλαδή την αξιοπιστία και τη νομιμοποίηση του συστήματος διακυβέρνησης. Κατά ειρωνικό τρόπο, το ίδιο αίτιο τα ανεβάζει και τα κατεβάζει. Αυτά αποδεικνύονται πιο ευαίσθητα στις διακυμάνσεις της πολιτικής, ακόμη και από τα ίδια τα κυβερνητικά κόμματα.

Σε αυτό συντελεί και μια σειρά άλλων παραγόντων. Ο πρώτος είναι φυσικά το ζήτημα της φυσιογνωμίας ενός κόμματος. Ακόμη κι αν ακούγεται ουτοπικό να μιλάμε για κόμματα αρχών, είναι πάντως σημαντικό να έχουμε κατά νου ότι σημαντικός ρόλος των κομμάτων είναι να συναρθρώνουν σε ενιαία πλατφόρμα τις απόψεις περισσότερων ομάδων για πλείονα ζητήματα πολιτικής. Ετσι, η ύπαρξη διαφορετικής αντίληψης για θέματα εσωτερικής και εξωτερικής πολιτικής μπορεί εύκολα να οδηγήσει σε αδιέξοδα, όπερ και εγένετο. Ο δεύτερος παράγοντας έχει να κάνει με την κατάρρευση του πελατειακού συστήματος. Η λειτουργία του διευκόλυνε πρόσωπα διαφορετικών αντιλήψεων να στεγάζονται υπό ενιαίο φορέα. Σήμερα όμως αυτό δεν είναι βιώσιμο. Τέλος, το εκλογικό σύστημα και το ενδεχόμενο μη κοινοβουλευτικής εκπροσώπησης μετά τις εκλογές επιταχύνει τις τυχόν διαλυτικές τάσεις.

Ετσι, η φυσική εξέλιξη σε περίοδο αποσυμπίεσης είναι η ενίσχυση του δικομματισμού. Αυτό βιώνουμε σήμερα. Δεν γνωρίζουμε εάν ο νέος δικομματισμός μπορέσει να παγιωθεί. Θα εξαρτηθεί από πολλούς παράγοντες, περιλαμβανομένου του εκλογικού συστήματος και των εξελίξεων στην Κεντροαριστερά. Γνωρίζουμε όμως ότι η μετάβαση προκαλεί τριγμούς, όπως όσους παρατηρούμε αυτές τις μέρες. Το ζήτημα ξεκαθαρίζει, όπως πάντα, στις εκλογές. Στο μεταξύ, ως πολίτες, δικαιούμαστε να απαιτούμε διαφάνεια και συνέπεια στη στάση προσώπων και φορέων.

Ο Νίκος Παπασπύρου είναι επίκουρος καθηγητής στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ