«Με συγκινεί η αδυναμία του Πεσόα να ενηλικιωθεί»

Το όνομά του στα πορτογαλικά σημαίνει πρόσωπο. Γι’ αυτό και μια παράσταση που είναι αφιερωμένή σ’ εκείνον και τα κείμενά του δεν θα μπορούσε παρά να παρουσιάζει τα διαφορετικά προσωπεία που φορούσε στη ζωή του. Το «Pessoa», μετά την επιτυχημένη πρώτη σεζόν, επέστρεψε για λίγες παραστάσεις στο Θέατρο της Οδού Κυκλάδων Λευτέρης Βογιατζής. Μέσα από ένα πλούσιο μωσαϊκό εικόνων ζωντανεύουν τα πρωτότυπα κείμενα του Φερνάντο Πεσόα, σκιαγραφώντας τον κόσμο του μεγάλου συγγραφέα. Ο Θανάσης Ακοκκαλίδης στήνει μια πρωτότυπη σύνθεση, με οδηγό το πηγαίο χιούμορ και το μελωδικό τραγούδι μιας άλλης εποχής. Δίπλα του, οι ηθοποιοί Παυλίνα Ζάχρα, Κωνσταντίνος Καρβουνιάρης, Λάμπρος Παπαγεωργίου και Αλέξανδρος Χωματιανός. Ο σκηνοθέτης μιλάει για τη σύλληψη της παράστασης, το έργο του Πεσόα και την αναπαραγωγή του επί σκηνής.

Πώς προέκυψε η ιδέα για την παράσταση;

Προέκυψε με αφορμή την Ενηλικίωση, τη θεματική της θεατρικής και οπτικοακουστικής πλατφόρμας του Μαύρου Κουτιού στο Ιδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης (2017-18) και την απευθείας ανάθεση του τότε καλλιτεχνικού διευθυντή Χρήστου Παρίδη. Αφετηρία του εγχειρήματος ήταν ο «Οδοιπόρος», το αλληγορικό διήγημα του Φερνάντο Πεσόα, όπου ο ποιητής αφηγείται την πορεία ενός νέου αστού που έπειτα από την επίσκεψη μιας μυστηριώδης μορφής, του Αντρα με τα Μαύρα, ξεκινά το οδοιπορικό της ζωής του. Εμβαθύνοντας στο σπουδαίο έργο του Πεσόα και έπειτα από πολλές συζητήσεις με τη βασική μεταφράστρια των έργων του στην Ελλάδα, τη Μαρία Παπαδήμα, μου προκλήθηκε η επιθυμία να σκιαγραφήσω επί σκηνής την ενδιαφέρουσα προσωπικότητά του. Ο Πεσόα είναι σύγχρονος, οικείος, διαχρονικός. Αγγίζει υπαρξιακά θέματα που απασχολούν τον άνθρωπο όλες τις εποχές. Με συγκινεί που η αδυναμία του να ενηλικιωθεί στην πραγματική ζωή του, τον ώθησε να μεγαλουργήσει στον φαντασιακό κόσμο του. Θεωρούσε τον εαυτό του «ανίκανο για δράση, αμήχανο σε κάθε πρωτοβουλία ή κίνηση, αδέξιο στις κουβέντες με τους άλλους». Δημιούργησε δεκάδες εαυτούς, τους ετερώνυμους, που όπως έλεγε ο ίδιος εξέφραζαν τις διάφορες προσωπικότητες που συνυπήρχαν μέσα του.

Σ’ αυτή τη δεύτερη χρονιά της η παράσταση έχει μετεξελιχθεί;

Εχει παραμείνει στην αρχική δομή της. Ωστόσο, όπως είναι φυσικό, ο χρόνος που μεσολάβησε από το πρώτο ανέβασμα και ο διαφορετικός χώρος έχουν επιφέρει μερικές απαραίτητες και ενδιαφέρουσες αλλαγές.

Ποια κείμενα του Πεσόα χρησιμοποιείτε στην παράστασή σας;

Η επιλογή των κειμένων έγινε αποπνέοντας τις ρήσεις του Πεσόα: «Μην κοιτάζεις τον δρόμο, ακολούθησέ τον» και « Αχ, να μην είμαι εγώ όλοι οι άνθρωποι και οι τόποι» από τα εξής έργα: το Βιβλίο της Ανησυχίας, την Ωρα του Διαβόλου, τον Οδοιπόρο, τα Γράμματα στην Οφέλια, τη Θαλασσινή Ωδή και τους Αφορισμούς και τα Αποφθέγματα. Πολύτιμη στην επιλογή των κειμένων ήταν η συμβολή της Μαρίας Παπαδήμα και της δραματουργού Ειρήνης Αναγνωστοπούλου.

Πώς αλληλεπιδρούν οι ηθοποιοί με τις δημιουργίες του; Πώς στήνετε τελικά τον κόσμο του ποιητή επί σκηνής;

Το υλικό προήλθε από τον ίδιο τον Πεσόα. Η ομάδα μου κι εγώ επιχειρούμε να εμβαθύνουμε στον εσωτερικό φαντασιακό κόσμο του ποιητή, να αναμετρηθούμε με μερικές από τις πτυχές του και να αφηγηθούμε στο κοινό μια ιστορία με αισθητική, χιούμορ και μελωδία. Η μελέτη των έργων του, η σωματική και λεκτική αλληλεπίδραση των ερμηνευτών, η φαντασία και η μοναδικότητα μιας ενορχηστρωμένης στιγμής υπήρξαν τα βασικά μας εργαλεία. Σκοπός ήταν ο λόγος, το σώμα, η μελωδία και η σιωπή να πρωταγωνιστούν και να συνδιαλέγονται. Το μπαούλο που βρέθηκε στο σπίτι του Πεσόα μετά τον θάνατο του και περιείχε περισσότερα από 25.000 αδημοσίευτα χειρόγραφα του αποτέλεσε την έμπνευση της σκηνικής εγκατάστασης, που επιμελήθηκε ο εικαστικός Νίκος Παπαδόπουλος.

INFO

«Pessoa», κάθε Δευτέρα και Τρίτη στο Θέατρο της Οδού Κυκλάδων Λευτέρης Βογιατζής (Κυκλάδων 11, Κυψέλη, τηλ. 210-8217.877, είσοδος 5-10 ευρώ)