17.500 εγχειρήσεις καρδιάς μετά μουσικής

Στη συνάντησή μας με τον κορυφαίο καρδιοχειρουργό Στρατή Παττακό, ασυναίσθητα, όταν χτυπούσε ο ήχος του κινητού του, κάπως αγχωνόμουν. Θα ήταν κάποιος συνεργάτης του; Κάποιος ασθενής για μια συμβουλή; Κάποιο επείγον περιστατικό; Ο χρόνος είναι χρήμα για τους μπίζνεσμαν και ζωή για εκείνον. Με το ρεκόρ των 17.500 επεμβάσεων ανοιχτής καρδιάς – που κατέχει – προσπαθώ να καταλάβω πώς διανεμήθηκε ο δικός του χρόνος σε 38 χρόνια χειρουργεία και πώς εκείνος καταφέρνει κάθε φορά να αποσυμπιέζεται, να διαβάζει, να ασχολείται με την οικογένειά του. Μάχιμος χειρουργός και σήμερα, με καλύτερους όρους στον δικό του χρόνο (είχε χρόνο να έλθει στο Κέντρο της Αθήνας για να τα πούμε), ο Παττακός πέραν της επιστήμης του είναι ένας πολίτης με ευαισθησίες, με απόψεις για την Αθήνα, τη Δημόσια Υγεία, την Παιδεία, ένας ευγενής αστός διανοούμενος που ακούει κλασική μουσική, που διαβάζει ποίηση και που διατηρεί τις κεραίες του ανοιχτές στα δημόσια δρώμενα. Με καταγωγή από τη Μυτιλήνη, μαθήτευσε δίπλα στον Σκαλκέα, έζησε δέκα χρόνια στην Αμερική και σήμερα έχει μια γενική θεώρηση για το πώς θα μπορούσαν τα πράγματα να γίνουν καλύτερα γύρω μας. Ε, ρώτησα και τι συμβουλές έχει για μια καλή καρδιά!

Προσφάτως μιλήσαμε για την ονοματοδοσία των οδών στην Αθήνα. Εσείς το ανοίξατε το θέμα για την ακρίβεια.

Εγώ μιλώ ως πολίτης και εκφράζω τις ανησυχίες ενός πολίτη που σκέφτεται. Κάναμε κουβέντα όντως τότε, για τις οδούς των Αθηνών, στη δική μου αντίληψη δείχνει εθνική υποχωρητικότητα. Αισθάνομαι ως Ελληνας πως μειοδοτώ, όταν βλέπω ονόματα δρόμων. Μεγαλώνουμε με ίνδαλμα τον Κολοκοτρώνη, αλλά ο Κολοκοτρώνης είναι ένας μικρός δρόμος στο Σύνταγμα. Θα ήθελα να είναι η Βασιλίσσης Σοφίας. Οπως το πιο τρανταχτό παράδειγμα είναι ο Ρήγας Φεραίος. Δεν ξέρω τι λάθη έκανε ώστε ο δρόμος του να είναι ένας τοίχος και πεύκα πεύκα. Γιατί για κάποιον που κάηκε για εμάς δεν του δώσαμε την Πατησίων; Την Κηφισίας; Δεν οργάνωσε την Επανάσταση; Η Μαρία Κάλλας γιατί δεν έχει δρόμο; Γιατί όταν θελήσαμε να κάνουμε την Πανεπιστημίου Ελ. Βενιζέλου, κανείς δεν την υιοθέτησε;

Επαρχιωτισμός είναι αυτό;

Πολλούς πρωταγωνιστές της δημόσιας ζωής τούς αντιμετωπίζουμε διχαστικά. Αυτός ο διχασμός εμένα με στενοχωρεί βαθύτατα. Δεν μπορώ να ανοίγω το πρωί την τηλεόραση και να βλέπω έναν εμφύλιο, μιλώ για το πρωί. Γιατί το απόγευμα η τηλεόραση είναι πέντε ευτυχισμένα παλικάρια και πέντε ευτυχισμένες κοπέλες και κουβεντιάζουν για ένα φόρεμα. Δεν βλέπω τηλεόραση, αλλά ανάμεσα σε χειρουργεία, ρίχνω μια ματιά. Δεν θέλω να επιλέξω αυτόν που μαλώνει καλύτερα.

Αρα και η ονοματοδοσία των οδών είναι σύμπτωμα διχασμού;

Μα σίγουρα κάποιος είδε τον Κολοκοτρώνη ως αριστερό – που λέει ο λόγος – ή κάποιος βασιλόφρων δεν θα ήθελε τη μετονομασία της Βασιλίσσης Σοφίας. Εμείς ως γενιά του Πολυτεχνείου, έχομε την Ηρώων Πολυτεχνείου, αλλά δεν ξέρω οδό Ηρώων Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Εζησα δέκα χρόνια στην Αμερική, βλέπω πού διαφέρουμε με τους γύρω μας. Αν πάτε στη Σμύρνη ή στην Πόλη, βλέπεις οδό Ατατούρκ παντού.

Μήπως όμως ο εθνικισμός είναι επικίνδυνος;

Εξαρτάται πώς το βλέπει κανείς. Μακριά από εμάς, βέβαια. Αλλά ο διχασμός σίγουρα δεν είναι για το καλό του έθνους. Σε συζήτηση με φίλο μου μού είπε πως δεν θέλει ιδιωτικά πανεπιστήμια απλά γιατί ήταν ιδιοκτήτης φροντιστηρίου. Αυτό είναι εθνική θέση; Το έθνος διαιωνίζεται από τη Δημόσια Υγεία και την Παιδεία. Αν αυτά είναι εξαθλιωμένα δεν αφήνω κανένα έθνος στα παιδιά μου.

Πιστεύετε στη συνύπαρξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα;

Και βέβαια. Ξέρετε τι είπα σε έναν υπουργό; Θα έκλεινα τα νοσοκομεία στη Βασιλίσσης Σοφίας, θα άνοιγα ένα πανεπιστημιακό στην Αττική Οδό με χίλιες κλίνες, με σχολή. Θα ήταν ο καλύτερος ανταγωνιστής του ιδιωτικού. Ξέρετε τι μου είπε; Αυτό είναι μόνον υπέρ της ιδιωτικής πρωτοβουλίας που μου λες. Προσπάθησα πολύ για να τον πείσω πως αυτό θα ήταν υπέρ της Δημόσιας Υγείας και της τουριστικής ανάπτυξης της Αθήνας.

Είναι η Αθήνα μια πόλη ανθρώπινη σήμερα;

Οχι βέβαια.  Σαν να αρχίζει βέβαια η ιδιωτική πρωτοβουλία κάτι να κάνει στην αναβάθμιση της πόλης τούτης. Βλέπεις να αντιγράφουμε λίγο το εξωτερικό. Κάποιος έχει μεράκι και κάτι κάνει ποιοτικό.

Πού πρέπει να μένει ένας μάχιμος γιατρός;

Εκεί όπου αισθάνεται καλύτερα. Η ζωή μού επιφύλαξε 18ωρα χειρουργεία, έξι μέρες την εβδομάδα, ήθελα ένα σπίτι ήσυχο και ηρεμιστικό.

Ενας γιατρός που έχει παλέψει πάνω από μια ανοιχτή καρδιά, υπάρχει τρόπος να το ξεχνά ή το κουβαλά πάντα ως βίωμα και ως μνήμη;

Οι 99 που πήγαν καλά αφήνουν λιγότερα ίχνη από αυτόν που δεν πήγε καλά. Τα προβλήματα γίνονται δική μου σκιά.

Εχετε ενοχή;

Πάντα. Η διεθνής στατιστική λέει πως το 2% των περιστατικών δεν πάνε καλά. Τώρα αυτό ανεβαίνει κιόλας λόγω συνθηκών, ασθενείς χειρουργούνται αργά ή καθόλου, εννοώ οικονομικών. Ενα ή δύο τοις εκατό παρουσιάζουν σοβαρά προβλήματα. Δεν τελειώνει ποτέ η Ιατρική. Πάντα αναρωτιέσαι για θέματα που διχάζουν τους γιατρούς.

Αρα πόσα χρόνια χειρουργείτε;

Τριάντα οκτώ σύνολον, είκοσι οκτώ στο Υγεία. Δέκα στην Αμερική.

Πότε ήταν βαρύτερα τα καρδιακά περιστατικά;

Τα ίδια είναι. Απλά βελτιώνονται οι στατιστικές. Και στην Ελλάδα. Αυτό έχει να κάνει με την εκπαίδευση και το κάπνισμα. Αν συνεχίσουμε καλά, η στεφανιαία νόσος, που είναι η ναυαρχίδα των νοσημάτων, θα ελαττωθεί.

Το στρες όμως;

Το θεωρούμε πως είναι βασικό αλλά δεν είναι τόσο όσο το νομίζουμε. Υπάρχουν άλλοι μείζονες παράγοντες: κάπνισμα, διαβήτης, υπέρταση, χοληστερίνη, κληρονομικό. Επιμένω στα μεγαλύτερα νοσοκομεία. Ετσι πρέπει να οργανωθούμε. Αν έχεις πολλά μικρά δεν μπορείς να τα υποστηρίξεις.

Πού ξεκουράζεστε;

Σπίτι. Διαβάζω πριν κοιμηθώ. Εντεκάμιση κοιμάμαι πάντα.
Επίσης μια καλή παρέα. Είναι φάρμακο η επιλεγμένη παρέα που μπορείς να ανταλλάξεις μια κουβέντα. Με πόσους ανθρώπους μπορείς να επικοινωνήσεις άμεσα και ανθρώπινα;

Ποίηση διαβάζετε;

Οχι πολύ. Με μύησε η φίλη μου η Κική Δημουλά. Διάβασα ώς τώρα περισσότερο Ιστορία.

Αγαπημένη περίοδος;

Παγκόσμια Ιστορία. Αγαπημένη εποχή γύρω από τον Μεσαίωνα. Και την Αναγέννηση. Ιστορία γύρω από τη Γέννηση του Χριστού.

Ενας γιατρός έχει θεολογικές ανησυχίες ή πιστεύει μόνο στα χέρια του;

Πολλές. Υπάρχει κάτι παραπάνω αλλά δεν ξέρω τι. Με όλα τα σύγχρονα μέσα δεν μπορούμε να βρούμε άλλον πλανήτη που να εκπέμπει ζωή. Αντί να γιορτάσει αυτό ο πλανήτης, πως είμαστε τυχεροί, εμείς το 2018 με Ιντερνετ και με τόσα μέσα απογειώνουμε αεροσκάφη που αδειάζουν βόμβες σε άλλους ανθρώπους! Στον Μεσαίωνα τουλάχιστον δεν είχανε διαβάσει Κοινωνιολογία. Τώρα; Ο ΟΗΕ έχει καταντήσει σκιά του εαυτού του. Είκοσι άνθρωποι έχουν τον μισό πλούτο της γης. Εχουμε και φωτεινά παραδείγματα βέβαια, όπως  ο Μπιλ Γκέιτς που δωρίζει το 99% της περιουσίας του σε φιλανθρωπικούς σκοπούς. Σίγουρα υπάρχει κάτι πάνω από εμάς. Δεν γίνεται να φτιάχτηκε από απλή χημική σύμπτωση μια Μαρία Κάλλας. Ούτε μπορώ να πιστέψω πως μόνον εμείς οι ορθόδοξοι κατέχουμε την Αλήθεια. Αν ήμουν Πατριάρχης, θα έβρισκα τον Πάπα. Εχουμε κάνα λόγο να έχουμε Σχίσμα;

Σας έχει περάσει από το μυαλό πως είστε μικρός Θεός για τους ασθενείς σας;

Σαφέστατα όχι. Προσπαθώ να πείσω τον συνομιλητή μου πως ανεξάρτητα ενασχόλησης όλοι είμαστε απλοί άνθρωποι. Είμαι ένας άνθρωπος που αφιέρωσε 20 χρόνια για να μάθει να κάνει κάτι συγκεκριμένο.

Πώς αισθάνεστε πάνω από μία καρδιά; Είναι όλες ίδιες;

Δεν υπάρχουν δύο καρδιές ίδιες ή δύο παθήσεις ίδιες. Για μια αρτηρία προχθές αφιέρωσα 30 λεπτά μόνο να τη βρω. Τόσο επιμελώς ήταν κρυμμένη στο μυοκάρδιο. Εχω ευλογηθεί να έχω καλούς συνεργάτες. Εχω 40 ειδικούς γύρω μου. Εχουμε όμως αισθανθεί την αγωνία ενός ιατρού που είναι μόνος του σε μικρό νοσοκομείο.

Εργαστήκατε έτσι;

Σε νοσοκομείο χιλίων κλινών στην Αμερική, ο ειδικευόμενος χειρουργούσε μόνος του. Με περιστατικά που τα περισσότερα ήταν με σφαίρες και μαχαίρια. Μόνο τέτοια περιστατικά.

Πού;

Στην Ουάσιγκτον. Αυτά σε κάνουν χειρουργό. Εκείνη την εποχή ήμουν σε δεινότητα καλύτερος χειρουργός από σήμερα. Σαν άλογο που έτρεχε ασταμάτητα σε αντίξοες συνθήκες.

Πρώτη σας εγχείρηση;

Γενικά;

Καρδιάς εννοώ.

Δεν υπάρχει τέτοια μνήμη. Οταν ειδικεύεσαι, δεν σου δίνουν να κάνεις από την αρχή ολόκληρη εγχείρηση. Αυτό σου το επιτρέπουν στο τέλος. Με αποτέλεσμα να μην έχεις μνήμη για το πώς άρχισες.

Πώς πάμε στην Ελλάδα;

Εδώ το θέμα της εκπαίδευσης πρέπει να αλλάξει πορεία. Μιλώ για την καρδιοχειρουργική.

Τι να γίνει;

Θα πρέπει να προγραμματίσουμε πόσους γιατρούς χρειαζόμαστε και πώς θα τους εκπαιδεύσουμε. Το μέγιστο αγκάθι είναι το άρθρο 16 του Συντάγματος. Μια Μικρασιατική Καταστροφή είναι. Το θεωρούμε ένα άρθρο, αλλά είναι εθνική αυτοκτονία.

Γιατί;

Απαγορεύεται σε Ελλάδα το ιδιωτικό πανεπιστήμιο. Μαζί με τη Βόρεια Κορέα και την Κούβα. Εκτός όσων πετυχαίνουν (χίλιοι περίπου), υπάρχουν 6.000 που θέλουν να σπουδάσουν Ιατρική. Επειδή τα σύνορα είναι ανοιχτά ο σπουδαστής αναχωρεί για το εξωτερικό με αποτέλεσμα την απώλεια συναλλάγματος 2 δισ. Η Σλοβακία, όπου οι κύριοι οικονομικοί τομείς είναι η κτηνοτροφία και η γεωργία, ανθεί από τους έλληνες φοιτητές. Αυτό δεν ενοχλεί κανέναν; Πρόβλημα διακομματικό που δεν φαίνεται κανείς να έχει θέληση για επίλυση. Χιλιάδες φεύγουν έξω. Συνήθως μόνιμα. Οι Ελληνες που επιστρέφουν δεν έχουν αντικείμενο. Η μισή τους απασχόληση είναι να κάνεις ιατρική και η μισή να εκπαιδεύσεις τους φοιτητές,. Αν αυτό δεν είναι τραγωδία, τι είναι; Η Τσεχία άνοιξε Φαρμακευτική στο Ηράκλειο της Κρήτης.

Αρα να αλλάξει όλο.

Ναι, πρέπει να αλλάξουν πολλά. Ο υπουργός διορίζει τον πρόεδρο του νοσοκομείου Αλεξανδρούπολης, γιατί όχι η τοπική κοινωνία; Σιγά σιγά όμως δεν πρέπει να δούμε τι θα κάνει αυτή η χώρα; Εδώ δεν βλέπει κανείς τον καθρέφτη του. Ολοι κοιτούν τα λάθη των άλλων.

Τι σας δίνει κουράγιο και δύναμη πριν από το χειρουργείο;

Η συσσωρευμένη εμπειρία.

Είστε με τον ασθενή;

Πάντα, όλο το 24ωρο. Ακόμη και συμμετέχω ψυχολογικά στη σίτισή του.

Πόσες εγχειρήσεις έχετε κάνει;

Στην Ελλάδα, 17.500. Και 3.000 στις ΗΠΑ γενικής χειρουργικής.

Μέσα στο χειρουργείο ακούτε μουσική;

Κλασική, πολύ απαλή. Δημιουργεί μια ηρεμία. Ελληνική, Χατζιδάκι, Ξαρχάκο.

Ο Σπύρου άκουγε Διονυσίου…

Γενικά προσπαθώ στο χειρουργείο να επικρατεί μια απόλυτα ήρεμη και ιερή ατμόσφαιρα που επιτρέπει το μάξιμουμ της απόδοσης. Μου δίνουν δύναμη οι συνεργάτες μου, είναι οι ίδιοι 28 χρόνια. Ακουσα κάτι ωραίο: Να εκπαιδεύεις τους συνεργάτες σου τόσο καλά που να μπορούν να φύγουν ανά πάσα στιγμή και να περνάνε τόσο ωραία που να μη θέλει να φύγει κανείς.

«Περπάτημα, το πρώτο φάρμακο»

Ιατρική Αθηνών τελειώσατε;

Ναι. Μετά πήγα στην Αμερική όπου χρειάστηκε να επαναλάβω τη γενική χειρουργική για να μπορώ να ειδικευθώ στην καρδιοχειρουργική ισότιμα με τους Αμερικανούς.

Εχετε κάποια ιδιαίτερη τεχνική;

Εχουμε διαμορφώσει την κλινική διαδερμικών βαλβίδων, όπου έμπειροι καρδιολόγοι και καρδιοχειρουργοί πραγματοποιούμε επεμβάσεις στις καρδιακές βαλβίδες χωρίς τομή.

Οι νέες μέθοδοι πώς κοινωνούνται;

Με συνεχή ενημέρωση και ταξίδια. Στις πρώτες επεμβάσεις καλό είναι να υπάρχει ένας εκπαιδευτής ο οποίος επιβλέπει την άψογη διεξαγωγή τους.

Ποιες συμβουλές δίνετε για μια δυνατή καρδιά;

Απλές. Μετά τα 40 του να τον δει ένας καρδιολόγος, να ξέρει πως ξεκινά καλά. Να ελέγχει σωματικό βάρος, πίεση, σάκχαρο, χοληστερίνη. Να περπατάμε. Αν κανείς δεν καπνίζει, έχει εξασφαλίσει την καλύτερη υγεία για την καρδιά του.

Περπάτημα;

Το πρώτο φάρμακο.

Θα σας πω ένα όνομα: Γιακούμπ.

Μεγάλος, πρωτοπόρος καρδιοχειρουργός. Υπάρχουν κι άλλες διεθνείς προσωπικότητες.

Οπως;

Κούλεϊ και Ντιμπέκεϊ. Οι θεμελιωτές της καρδιοχειρουργικής στο Χιούστον του Τέξας. Πόσο μεγάλος είναι ο Κούλεϊ, φαντάσου πως στα γενέθλιά του είχε ευχετήρια κάρτα από τον διαστημικό σταθμό.

Η μεγαλύτερη τιμή για εσάς;

Οταν μια κυρία στα Μέγαρα μας εμπιστεύθηκε να εγχειρήσουμε τον 38χρονο γιο της, όταν η προηγούμενη εμπειρία καρδιοχειρουργικής στον σύζυγό της υπήρξε ιδιαίτερα επιπεπλεγμένη.

Είστε αισιόδοξος για μέλλον της καρδιοχειρουργικής εν Ελλάδι;

Πολύ, γιατί η χώρα μας διαθέτει ξεχωριστούς ανθρώπους. Μακάρι να φτάσουμε στη σωστή οργάνωσή τους.