Η φύση ως επιχειρηματικό ρίσκο: Τι σημαίνει η απώλεια βιοποικιλότητας για τις επιχειρήσεις

Για πολλά χρόνια, η βιοποικιλότητα βρισκόταν μάλλον στην περιβαλλοντική πλευρά της συζήτησης. Οι επιχειρήσεις ήταν ένας από τους παράγοντες που ασκούν πιέσεις στα οικοσυστήματα και η λύση έμοιαζε να είναι κυρίως η μείωση του περιβαλλοντικού τους αποτυπώματος. Η νέα αξιολόγηση του IPBES προσθέτει μια δεύτερη, λιγότερο προφανή διάσταση: οι επιχειρήσεις δεν επηρεάζουν μόνο τη φύση. Εξαρτώνται από αυτήν.

Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα της Business and Biodiversity Assessment, της αξιολόγησης της Διακυβερνητικής Πλατφόρμας Επιστήμης-Πολιτικής για τη Βιοποικιλότητα και τις Οικοσυστημικές Υπηρεσίες (IPBES), η οποία εγκρίθηκε τον Φεβρουάριο του 2026. Η έκθεση είναι αποτέλεσμα τριών ετών εργασίας, με τη συμμετοχή 79 ειδικών από 35 χώρες και σύνθεση περισσότερων από 5.000 πηγών.

Η αξιολόγηση εξετάζει τι χρειάζονται οι επιχειρήσεις από τη φύση, πώς την επηρεάζουν, πώς μπορούν αυτές οι σχέσεις να μετρηθούν και πώς η σχετική πληροφορία μπορεί να αξιοποιηθεί στη λήψη αποφάσεων. Τέσσερα από τα ευρήματά της δείχνουν γιατί η βιοποικιλότητα αφορά πλέον πολύ περισσότερο από την περιβαλλοντική επίδοση μιας επιχείρησης.

Όλες οι επιχειρήσεις εξαρτώνται από τη φύση

Η πιο βασική διαπίστωση της αξιολόγησης είναι καθολική: όλες οι επιχειρήσεις, σε όλους τους κλάδους, εξαρτώνται από τη βιοποικιλότητα και τις συνεισφορές της φύσης προς τους ανθρώπους. Παράλληλα, όλες έχουν επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα και στις συνεισφορές αυτές, άμεσα ή μέσα από τις αλυσίδες αξίας τους. Οι εξαρτήσεις αυτές δεν είναι πάντα εύκολο να φανούν ως επιχειρηματικό κόστος. Η γεωργία εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από το έδαφος και την επικονίαση. Ο τουρισμός από το νερό και την κατάσταση των φυσικών τοπίων. Μια εγκατάσταση μπορεί να επηρεάζεται από τον τρόπο με τον οποίο ένα οικοσύστημα ρυθμίζει τη ροή του νερού, ενώ μια παραγωγική αλυσίδα μπορεί να χρειάζεται πρώτες ύλες που προέρχονται από φυσικούς πόρους.

Το IPBES ομαδοποιεί τις εξαρτήσεις αυτές σε διαφορετικές κατηγορίες, από υλικές εισροές όπως οι πρώτες ύλες και οι γενετικοί πόροι έως λειτουργίες που ρυθμίζουν τις περιβαλλοντικές συνθήκες. Όσο αυτές οι λειτουργίες παραμένουν διαθέσιμες, είναι εύκολο να θεωρούνται δεδομένες. Όταν όμως υποβαθμίζονται, η εξάρτηση γίνεται πιο ορατή: μέσα από διαταραχές στην παραγωγή, μεγαλύτερη έκθεση σε κινδύνους ή προβλήματα στην πρόσβαση σε φυσικούς πόρους.

Οι μεγαλύτερες άμεσες επιπτώσεις συγκεντρώνονται σε συγκεκριμένους κλάδους

Η καθολική σχέση των επιχειρήσεων με τη φύση δεν σημαίνει ότι όλες έχουν την ίδια επίδραση. Με βάση τις διαθέσιμες εκτιμήσεις που εξετάζει το IPBES, σχετικά υψηλές ποσοτικοποιημένες άμεσες επιπτώσεις καταγράφονται στη γεωργία, τη δασοκομία και την αλιεία, στην ηλεκτρική ενέργεια και την ενέργεια, στην εξόρυξη και τα λατομεία, στις κατασκευές και στις μεταφορές και την αποθήκευση. Η λέξη «άμεσες» έχει σημασία. Η αξιολόγηση επισημαίνει ότι οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στις δραστηριότητες που βρίσκονται κοντά στη φυσική πηγή. Οι επιχειρήσεις μπορούν να επηρεάζουν τη βιοποικιλότητα και μέσω των αλυσίδων αξίας τους.

Έτσι, η σχέση ενός κλάδου με τη φύση μπορεί να βρίσκεται αρκετά βήματα μακριά από το σημείο όπου τελικά πωλείται ένα προϊόν. Η παραγωγή του μπορεί να έχει προηγουμένως απαιτήσει πρώτες ύλες, νερό, ενέργεια, μεταφορές ή αλλαγές στη χρήση γης. Το IPBES επισημαίνει επίσης ότι οι μελέτες για τις επιχειρηματικές εξαρτήσεις έχουν επικεντρωθεί περισσότερο σε κλάδους όπου η σχέση με τη φύση είναι πιο άμεσα ορατή, όπως η γεωργία, η αλιεία, τα φαρμακευτικά προϊόντα και ο τουρισμός. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι υπόλοιποι κλάδοι δεν εξαρτώνται από τη φύση· σημαίνει ότι η σχετική γνώση και μέτρηση είναι πιο περιορισμένη.

Η μέτρηση της σχέσης με τη φύση παραμένει μεγάλο κενό

Η αξιολόγηση δεν διαπιστώνει έλλειψη γνώσης ή εργαλείων. Αντίθετα, καταγράφει ένα ευρύ φάσμα διαθέσιμων μεθόδων, δεδομένων και γνώσεων για τη μέτρηση των επιχειρηματικών επιπτώσεων και εξαρτήσεων. Το πρόβλημα είναι ότι η εφαρμογή τους παραμένει χαμηλή και άνιση. Χαρακτηριστικό είναι ότι λιγότερο από 1% των εταιρειών που δημοσιοποιούν στοιχεία αναφέρει στις εκθέσεις του τις επιπτώσεις του στη βιοποικιλότητα. Η αξιολόγηση σημειώνει ότι οι υπάρχουσες μέθοδοι χρησιμοποιούνται κυρίως για την εκτίμηση επιπτώσεων και πολύ λιγότερο για τη μέτρηση των εξαρτήσεων.

Και η δυσκολία είναι πραγματική. Η επίδραση μιας επιχειρηματικής δραστηριότητας στη βιοποικιλότητα εξαρτάται από τον τόπο, το οικοσύστημα, το είδος και την κλίμακα της δραστηριότητας, αλλά και από τις πιέσεις που έχουν ήδη συσσωρευτεί στην περιοχή. Δεν υπάρχει, επομένως, ένας ενιαίος δείκτης που να λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο για κάθε επιχείρηση. Το κενό αυτό έχει πρακτική σημασία. Όταν οι εξαρτήσεις και οι επιπτώσεις δεν καταγράφονται με τρόπο που να μπορεί να χρησιμοποιηθεί στη λήψη αποφάσεων, είναι δυσκολότερο να ενσωματωθούν στον επιχειρηματικό σχεδιασμό και στη διαχείριση κινδύνων.

Η χρηματοδότηση κινείται ακόμη προς την αντίθετη κατεύθυνση

Η τελευταία εικόνα δείχνει ότι το ζήτημα δεν αφορά μόνο το τι κάνει κάθε επιχείρηση ξεχωριστά, αλλά και το οικονομικό περιβάλλον μέσα στο οποίο λαμβάνονται οι αποφάσεις.

Το 2023, οι παγκόσμιες δημόσιες και ιδιωτικές χρηματοδοτικές ροές με άμεσες αρνητικές επιπτώσεις στη φύση εκτιμήθηκαν σε 7,3 τρισ. δολάρια. Περίπου 4,9 τρισ. προήλθαν από ιδιωτική χρηματοδότηση, ενώ περίπου 2,4 τρισ. αφορούσαν δημόσιες δαπάνες για περιβαλλοντικά επιβλαβείς επιδοτήσεις. Την ίδια χρονιά, περίπου 220 δισ. δολάρια κατευθύνθηκαν σε δραστηριότητες που συμβάλλουν στη διατήρηση και βιώσιμη χρήση της βιοποικιλότητας.

Η διαφορά είναι περισσότερο από 30 φορές. Και εξηγεί γιατί το IPBES δεν περιορίζει τις προτάσεις του στις ίδιες τις επιχειρήσεις. Η αξιολόγηση περιλαμβάνει περισσότερα από 100 συγκεκριμένα παραδείγματα δράσεων για επιχειρήσεις, κυβερνήσεις, χρηματοπιστωτικούς φορείς και κοινωνία των πολιτών.

Η βασική ιδέα πίσω από την αξιολόγηση είναι τελικά απλή: η φύση δεν βρίσκεται έξω από την οικονομία. Είναι μέρος των συνθηκών που επιτρέπουν στην οικονομική δραστηριότητα να λειτουργεί. Και όσο η υποβάθμισή της συνεχίζεται, τόσο περισσότερο η βιοποικιλότητα παύει να είναι μόνο περιβαλλοντικό ζήτημα και γίνεται ζήτημα επιχειρηματικού κινδύνου.