Τέσσερα χρόνια λειτουργίας μετράει ο πρώτος Χώρος Εποπτευόμενης Χρήσης (ΧΕΧ) στην Αθήνα. Ο ΧΕΧ αποτελεί μια δομή Άμεσης Πρόσβασης και Μείωσης της Βλάβης του Εθνικού Οργανισμού Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ) με ανθρωποκεντρική προσέγγιση. Η δημιουργία του ΧΕΧ ήρθε για να καλύψει μία πραγματική ανάγκη, την ανάγκη για ασφαλή εποπτευόμενη χρήση και την προάσπιση της δημόσιας υγείας.
Η δημιουργία του ΧΕΧ υποστηρίχθηκε εμπράκτως από την τότε Πρόεδρο της Δημοκρατίας κ. Σακελλαροπούλου, η οποία εγκαινίασε τον ΧΕΧ τον Απρίλιο του 2022, αλλά και από τον ίδιο τον Πρωθυπουργό της χώρας κ. Μητσοτάκη. Ενδεικτικό είναι ότι η δημιουργία του ΧΕΧ εντασσόταν στο προγραμματικό σχεδιασμό της Κυβέρνησης, δηλώνοντας την πολιτική της Κυβέρνησης για το σύνθετο και δύσκολο αυτό κοινωνικό θέμα και αναδεικνύοντας έμπρακτα την υποστήριξη της κοινωνίας απέναντι στην ευάλωτη κοινωνικά ομάδα των ενεργών χρηστών και την υλοποίηση παρεμβάσεων για την κάλυψη των αναγκών τους.
Οι Χώροι Εποπτευόμενης Χρήσης αποτελούν μία διεθνώς αναγνωρισμένη βέλτιστη πρακτική Μείωσης της Βλάβης, όπου γίνεται χρήση με καθαρά σύνεργα και υπό την εποπτεία εξειδικευμένου προσωπικού, με άμεση παρέμβαση σε περίπτωση υπερδοσολογίας, σώζοντας ανθρώπινες ζωές. Παράλληλα, οι ΧΕΧ αποτελούν και το πρώτο σημείο επαφής του εξαρτημένου ατόμου με το σύστημα υπηρεσιών υγείας, παρέχουν πρωτοβάθμια φροντίδα, ψυχοκοινωνική υποστήριξη και, κυρίως, δημιουργούν τις προϋποθέσεις, ώστε ενταχθούν σε θεραπευτικό πρόγραμμα.
Από την έναρξη της λειτουργίας του ο ΧΕΧ έχει καλύψει τις ανάγκες σε συνολικά 2.818 μοναδικούς ωφελούμενους, οι οποίοι έχουν πραγματοποιήσει 134.513 επισκέψεις για εποπτευόμενη χρήση ψυχοδραστικών ουσιών. Παράλληλα, διανεμήθηκαν περισσότερες από 88.000 σύριγγες και 18.000 προφυλακτικά, συμβάλλοντας στην πρόληψη της μετάδοσης νοσημάτων προασπίζοντας τόσο την ατομική, όσο και τη Δημόσια Υγεία.
Το πιο σημαντικό από τη λειτουργία του ΧΕΧ στα 4 χρόνια είναι ότι σώθηκαν 772 ανθρώπινες ζωές από υπερδοσολογία. Σε 299 περιπτώσεις χορηγήθηκε ναλοξόνη, ενώ σε 473 περιστατικά έγινε πρόληψη υπερδοσολογίας μέσω στενής παρακολούθησης. Δεκάδες περιστατικά θανάτων από
υπερδοσολογία έχουν αποτραπεί, εκατοντάδες άνθρωποι έχουν έρθει σε επαφή με υπηρεσίες υγείας, ενώ χιλιάδες επισκέψεις έχουν πραγματοποιηθεί σε ένα πλαίσιο που διασφαλίζει την ασφάλεια και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Πέρα όμως από τα δεδομένα αυτά, εξίσου κρίσιμη είναι η λειτουργία του ΧΕΧ ως σημείο επαφής μεταξύ των ευάλωτων ενεργών χρηστών και του συστήματος υπηρεσιών υγείας και αντιμετώπισης της εξάρτησης. Μέσω του ΧΕΧ αποκτούν πρόσβαση άτομα που για χρόνια βρίσκονταν εκτός συστήματος, λαμβάνοντας ιατρική φροντίδα και ψυχοκοινωνική υποστήριξη. Παράλληλα πραγματοποιείται διασύνδεση με άλλα προγράμματα και υπηρεσίες για την αντιμετώπιση της εξάρτησής τους, αλλά και την κάλυψη των αναγκών τους.
Ο ΧΕΧ της Αθήνας, ο πρώτος σταθερός ΧΕΧ στην Ελλάδα και στην Ανατολική Ευρώπη, έχει παρουσιαστεί ως βέλτιστη πρακτική σε διεθνή συνέδρια, αλλά και σε επίπεδο ΕΕ και ΟΗΕ. Είναι ενταγμένος στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο ΧΕΧ αναπτύσσοντας πολυεπίπεδες διεθνείς συνεργασίες με διάφορες χώρες του κόσμου που επιδιώκουν να μελετήσουν και να εφαρμόσουν το μοντέλο λειτουργίας του.
Βλέποντας τα οφέλη της λειτουργίας του σταθερού ΧΕΧ στην Αθήνα, ο ΕΟΠΑΕ προχώρησε στη δημιουργία του πρώτου Κινητού ΧΕΧ στη Θεσσαλονίκη, ο οποίος μέσα στο 2025 κατέγραψε 17.156 επισκέψεις από 1.033 μοναδικούς ωφελούμενους. Ο Κινητός ΧΕΧ Θεσσαλονίκης συνέβαλε στο να σωθούν 57 ανθρώπινες ζωές από υπερδοσολογία. Στο πλαίσιο αυτό σχεδιάζεται η ανάπτυξη τριών νέων κινητών ΧΕΧ στην Αττική.
Με την συμπλήρωση 4 ετών λειτουργίας, ο σταθερός Χώρος Εποπτευόμενης Χρήσης στην Αθήνα δεν αποτελεί απλώς μια πρωτοπόρα πρακτική Μείωσης της Βλάβης, αλλά μια απόδειξη ότι οι πολιτικές δημόσιας υγείας μπορούν να είναι ταυτόχρονα αποτελεσματικές και συμπεριληπτικές, καλύπτοντας τις ανάγκες και ενισχύοντας την πρόσβαση σε όλους, χωρίς εξαιρέσεις και αποκλεισμούς.
* Ο Αθανάσιος Θεοχάρης είναι Εθνικός Συντονιστής για την Αντιμετώπιση των Εξαρτήσεων στην Ελλάδα, Πρόεδρος του ΔΣ του Εθνικού Οργανισμού Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ), Εκπρόσωπος της Ελλάδας στο Γραφείο των Ηνωμένων Εθνών για τα Ναρκωτικά και το Έγκλημα (UNODC), στην Οριζόντια Ομάδα για τα Ναρκωτικά του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου (HDG), Μόνιμος Αντιπρόσωπος την Ομάδα Pompidou στο Στρασβούργο για τα Ναρκωτικά και τις Εξαρτήσεις. Είναι επίσης Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Οργανισμού της ΕΕ για τα Ναρκωτικά (EUDA), Μέλος της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων Δημόσιας Υγείας και Μέλος του Κεντρικού Συμβουλίου Υγείας στην Ελλάδα.
Αθανάσιος Θεοχάρης
