Νεκροφάνεια ή φαινόμενο του Λαζάρου: Τι βιώνουν οι άνθρωποι που γυρνούν από τον θάνατο

Το φαινόμενο του Λαζάρου αποτελεί μια εξαιρετικά σπάνια και εντυπωσιακή ιατρική κατάσταση, κατά την οποία άτομο που έχει θεωρηθεί νεκρό εμφανίζει εκ νέου σημάδια ζωής, συνήθως λίγα λεπτά μετά τη διακοπή της καρδιοαναπνευστικής αναζωογόνησης (CPR).

Η ονομασία προέρχεται από τη βιβλική αφήγηση της ανάστασης του Λαζάρου από τον Ιησού, ενώ η πρώτη σύγχρονη ιατρική αναφορά έγινε το 1982. Ο όρος Lazarus phenomenon καθιερώθηκε το 1993 και είναι γνωστός και ως αυτόματη ανάνηψη (autoresuscitation).

Σύμφωνα με επιστημονικές έρευνες, αν και πολλοί ασθενείς που βιώνουν το φαινόμενο του Λαζάρου πεθαίνουν λίγο αργότερα, περίπου το ένα τρίτο παρουσιάζει «καλή ανάρρωση». Τα σημάδια ζωής εκδηλώνονται συνήθως μέσα σε δέκα λεπτά από τη διακοπή της CPR, γι’ αυτό οι ειδικοί συνιστούν παρακολούθηση του ασθενούς για τουλάχιστον αυτό το διάστημα πριν επιβεβαιωθεί ο θάνατος.

Τα πιθανά σημάδια ζωής περιλαμβάνουν:

• Αναπνοή
• Βήχα
• Κίνηση
• Παρουσία σφυγμού ή μετρήσιμης αρτηριακής πίεσης

Πιθανές αιτίες και ερμηνείες

Οι επιστήμονες δεν έχουν καταλήξει ακόμη σε οριστική εξήγηση για το φαινόμενο του Λαζάρου. Κάποιες θεωρίες το αποδίδουν σε καθυστερημένη δράση φαρμάκων που χρησιμοποιούνται κατά τη διάρκεια της CPR ή σε μεταβολές της πίεσης στους πνεύμονες μετά τη διακοπή της αναζωογόνησης.

Άλλες ερμηνείες συνδέουν το φαινόμενο με αυξημένα επίπεδα καλίου στο αίμα (υπερκαλιαιμία) ή με καρδιολογικές διαταραχές όπως το myocardial stunning, μια προσωρινή αδυναμία της καρδιάς να λειτουργήσει φυσιολογικά, παρά τη σωστή ροή αίματος.

Ο φόβος αναφοράς των περιστατικών

Πολλά περιστατικά πιθανόν να μην καταγράφονται, καθώς οι επαγγελματίες υγείας φοβούνται πιθανές νομικές συνέπειες σε περίπτωση εσφαλμένης διαπίστωσης θανάτου. Μια τέτοια περίπτωση θα μπορούσε να οδηγήσει σε κατηγορίες για αμέλεια ή σε δικαστικές διαμάχες.

Όπως υπογραμμίζει σχετική μελέτη, «ο θάνατος δεν είναι γεγονός, αλλά διαδικασία». Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η παρακολούθηση του ασθενούς για λίγα ακόμη λεπτά μετά την αποτυχία της CPR είναι κρίσιμη, ώστε να αποκλειστεί κάθε ενδεχόμενο αυτόματης ανάνηψης.

Τα παλαιότερα χρόνια, όταν η ιατρική δεν διέθετε σύγχρονα διαγνωστικά μέσα και η πιστοποίηση του θανάτου βασιζόταν κυρίως σε εμπειρικές μεθόδους, είναι πιθανό να υπήρξαν περιπτώσεις νεκροφάνειας και στην Ελλάδα. Ωστόσο, δεν υπάρχουν επίσημα καταγεγραμμένα περιστατικά στην ελληνική ιατρική βιβλιογραφία, με τις σχετικές αναφορές να περιορίζονται σε αφηγήσεις.

Στην Ελλάδα έχει καταγραφεί περιστατικό 53χρονου άνδρα, ο οποίος επανήλθε στη ζωή δύο λεπτά μετά την παύση της καρδιοαναπνευστικής αναζωογόνησης.

Σε αντίθεση με τη νεκροφάνεια, το φαινόμενο του Λαζάρου αποτελεί τεκμηριωμένη ιατρική κατάσταση που συνδέεται με προηγούμενη προσπάθεια CPR. Από το 1982 έως σήμερα έχουν αναφερθεί περίπου 40 τέτοια περιστατικά διεθνώς. Οι ειδικοί υπογραμμίζουν την ανάγκη περαιτέρω μελέτης και στην Ελλάδα, όπως έχει αναφέρει σε άρθρο του στη Lifo ο Πρόεδρος της Ελληνικής Ιατροδικαστικής Εταιρίας Γρηγόρης Λέων.

Σε κάθε περίπτωση, σύμφωνα με τους ειδικούς, όταν η πιστοποίηση του θανάτου γίνεται με βάση τους επιστημονικούς κανόνες και με χρήση ηλεκτροκαρδιογραφήματος, η πιθανότητα εμφάνισης τέτοιων φαινομένων εκμηδενίζεται. Η επιβεβαίωση της διακοπής αναπνοής και κυκλοφορίας πρέπει να πραγματοποιείται από τον ίδιο τον ιατρό.

Τέλος, όσον αφορά την ταφή, ο νόμος Α.Ν. 445/68 (ΦΕΚ-130 Α’) περί Νεκροταφείων και ενταφιασμού νεκρών προβλέπει ότι η ταφή επιτρέπεται μόνο μετά την πάροδο 12 ωρών από τον νομίμως πιστοποιημένο θάνατο. Σε περιπτώσεις νεκροτομής, επιτρέπεται αμέσως μετά την ολοκλήρωσή της. Η τήρηση αυτών των κανόνων διασφαλίζει ότι δεν θα υπάρξουν φαινόμενα νεκροφάνειας ή παρερμηνείες σχετικά με τον χρόνο θανάτου.

Σπάνιο παράδειγμα νεκροφάνειας

Ένα σπάνιο παράδειγμα του φαινομένου γνωστού ως Σύνδρομο Λαζάρου, αποτελεί ένας 23χρονος άνδρας, ο Μάικλ Γουίλκινσον, επέστρεψε στη ζωή μισή ώρα αφότου οι γιατροί τον ανακήρυξαν επίσημα νεκρό.