Ο Tom Holland λαχάνιασε. Το κεφάλι του άρχισε να γυρίζει. Χαλάρωσε τους ιμάντες από το αλεξίσφαιρο γιλέκο που προστάτευε το λεπτό του σώμα και λύγισε από τον πόνο. «Ω, θα κάνω εμετό», είπε καθώς στεκόταν σε μια ερημωμένη πόλη γεμάτη ερείπια και κατεστραμμένα σπίτια. «Πρέπει να καθίσω».
Ήταν Ιούλιος του 2016 και ο Holland βρισκόταν στη βόρεια ιρακινή πόλη Σιντζάρ. Είχε φτάσει με συνεργείο του BBC τρεις μήνες μετά την αποτυχημένη απόπειρα του ISIS να ανακαταλάβει την πόλη, έπειτα από τη σφαγή μελών της αρχαίας θρησκευτικής μειονότητας των Γιαζίντι.
Ο Holland, βραβευμένος Βρετανός ιστορικός, είχε γράψει δημοφιλή έργα για τους Σπαρτιάτες και Ρωμαίους ηγέτες, τους οποίους αποκαλούσε «αρπακτικά» του ελληνορωμαϊκού κόσμου. Οι ήρωές του ζούσαν με το αθηναϊκό αξίωμα: «Οι ισχυροί κάνουν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι υποφέρουν ό,τι πρέπει».
Το ISIS εφάρμοσε αυτή τη λογική στη Σιντζάρ. Εκτέλεσε εκατοντάδες —κάποιοι λένε χιλιάδες— άνδρες, πούλησε γυναίκες ως σκλάβες του σεξ και σταύρωσε θύματα. Η δυσωδία του θανάτου ήταν τόσο έντονη, που ο Holland αναγκάστηκε να σταματήσει τα γυρίσματα.
Όταν η κάμερα στράφηκε αλλού, αποκάλυψε ένα συγκλονιστικό θέαμα: έναν ξύλινο σταυρό, που στεκόταν ακόμη πάνω στα ερείπια μιας εκκλησίας. Ο Holland, δηλωμένος άθεος που είχε απορρίψει την πίστη των παιδικών του χρόνων, δεν μπορούσε να φανταστεί ότι εκείνος ο σταυρός θα άλλαζε τη ζωή του.
Από την αμφιβολία στην πίστη
Ο Βρετανός ιστορικός είχε ταξιδέψει στη Μέση Ανατολή για να ερευνήσει ένα βιβλίο για τον Χριστιανισμό από καθαρά ιστορική σκοπιά. Όμως η μελέτη του για τη σταύρωση του Ιησού και η εμπειρία του στη Σιντζάρ τον οδήγησαν σε ένα ερώτημα: «Κι αν έκανα λάθος για τον Χριστιανισμό;»
Η απάντηση ήρθε χρόνια αργότερα, μέσα από το βιβλίο του «Dominion: How the Christian Revolution Remade the World», που εκδόθηκε το 2019 και, όπως έγραψε σχολιαστής, «έπεσε σαν βόμβα» στον ακαδημαϊκό κόσμο. Ο Holland υποστήριξε ότι οι σύγχρονες δυτικές αξίες —όπως η ισότητα, η συμπόνια και τα ανθρώπινα δικαιώματα— είναι απόρροια του Χριστιανισμού, ακόμη κι αν πολλοί δεν το αντιλαμβάνονται.
«Το να ζεις σε μια δυτική κοινωνία σημαίνει να ζεις σε έναν κόσμο διαποτισμένο από χριστιανικές έννοιες», έγραψε. Για τον Holland, το σύμβολο του σταυρού αντιπροσωπεύει τη ριζοσπαστική ιδέα ότι ο Θεός ταυτίζεται με τους αδύναμους και όχι με τους ισχυρούς.
Ο ιστορικός που προκαλεί συζητήσεις
Σήμερα, ο 58χρονος Holland είναι γνωστός όχι μόνο για τα βιβλία του αλλά και για το δημοφιλές podcast «The Rest is History», το οποίο συμπαρουσιάζει με τον Dominic Sandbrook. Ζει στο Λονδίνο με τη σύζυγό του και τις δύο κόρες τους, ενώ έχει γράψει θεατρικά έργα, ντοκιμαντέρ και μεταφράσεις αρχαίων κειμένων.
Οι απόψεις του έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις. Ανθρωπιστές, όπως ο Fish Stark της American Humanist Association, υποστηρίζουν ότι οι αξίες της αγάπης και της αξιοπρέπειας δεν είναι αποκλειστικά χριστιανικές. Αντίθετα, θρησκευτικοί ηγέτες, όπως ο Rev. Albert Mohler Jr., πρόεδρος του Southern Baptist Theological Seminary, θεωρούν τη θέση του «αδιαμφισβήτητη».
Η προσωπική δοκιμασία και η προσευχή
Το 2021 ο Holland διαγνώστηκε με καρκίνο του εντέρου. Οι γιατροί μιλούσαν για δύσκολη επέμβαση και αβέβαιη πρόγνωση. Ανήμερα των Χριστουγέννων, παρακολούθησε λειτουργία στον ναό St. Bartholomew the Great στο Λονδίνο και, όπως είπε, προσευχήθηκε για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες. Λίγο αργότερα, οι εξετάσεις έδειξαν ότι ο καρκίνος δεν είχε εξαπλωθεί.
Ο ίδιος αποφεύγει να μιλήσει για «θαύμα». «Μπορεί να ήταν σύμπτωση, αλλά μου αρέσει να πιστεύω στη λάμψη του υπερφυσικού», είπε. «Λατρεύω την ιδέα ενός θαύματος της Παναγίας».
Η πίστη και η αμφιβολία
Σήμερα, ο Holland δηλώνει: «Θα έλεγα ότι είμαι Χριστιανός». Δεν επικαλείται δόγματα, αλλά βρίσκει έκφραση στην ποίηση του Ουαλού R.S. Thomas, που συνδυάζει «αμφιβολία και πνευματική νίκη».
Η μητέρα του, Τζάνετ, 92 ετών, δεν έχει αμφιβολία: «Ναι, πιστεύω ότι είναι Χριστιανός· απλώς δεν το παραδέχεται πάντοτε».
Ο ίδιος παραδέχεται ότι ακόμη παλεύει με την πίστη του στα θαύματα. «Υπάρχουν στιγμές που νιώθω ότι πιστεύω, και άλλες που όχι. Αλλά θα ήθελα να πιστεύω, γιατί κάνει το σύμπαν πιο ενδιαφέρον».
Ίσως, όπως σημειώνει, αυτό να είναι και το νόημα του σταυρού: μέσα σ’ έναν κόσμο όπου οι ισχυροί εξακολουθούν να κυριαρχούν, το σύμβολο αυτό δείχνει έναν διαφορετικό δρόμο.
