Ο μετεωρολόγος Θοδωρής Κολυδάς, αξιοποιώντας ιστορικές πηγές και σύγχρονα μοντέλα πρόγνωσης, διερεύνησε τι καιρός επικρατούσε τις ημέρες της Επανάστασης του 1821. Σε ανάρτησή του εξηγεί πως, πέρα από τη συζήτηση για τις φετινές καιρικές συνθήκες της παρέλασης, αξίζει να δούμε κάτω από ποιες ατμοσφαιρικές συνθήκες γράφτηκαν οι πρώτες σελίδες της Ελληνικής Επανάστασης, με βάση τις ιστορικές αναφορές και τα δεδομένα της reanalysis του NOAA.
Η reanalysis, όπως επισημαίνει, είναι μια σύγχρονη επιστημονική μεθοδολογία που συνδυάζει παλαιές παρατηρήσεις και αριθμητικά μοντέλα για να«ξαναχτίσει»την ατμοσφαιρική εικόνα του παρελθόντος. Με αυτόν τον τρόπο, οι επιστήμονες μπορούν να προσεγγίσουν αξιόπιστα την κυκλοφορία της ατμόσφαιρας ακόμη και σε εποχές χωρίς οργανωμένο δίκτυο μετεωρολογικών σταθμών.
Ο καιρός την 25η Μαρτίου του 1821
«Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 δεν γράφτηκε μόνο με σπαθιά, καριοφίλια και θυσίες. Γράφτηκε και με τον καιρό», σημειώνει ο Θοδωρής Κολυδάς. Οι εναλλαγές της άνοιξης, οι βροχές και τα κρύα βράδια στα βουνά αποτέλεσαν κομμάτι του Αγώνα. Ο καιρός ήταν άλλοτε σύμμαχος και άλλοτε εμπόδιο: οι βροχές δυσκόλευαν τις μετακινήσεις, αλλά ευνοούσαν όσους γνώριζαν καλά το έδαφος, ενώ στη θάλασσα οι άνεμοι μπορούσαν να καθορίσουν την έκβαση των επιχειρήσεων.
Ιστορικές αναφορές και μαρτυρίες
Σύμφωνα με τον μετεωρολόγο, οι ιστορικές αναφορές για τον καιρό γύρω από την έναρξη της Επανάστασης είναι αποσπασματικές. Δεν υπήρχαν τότε συστηματικές μετεωρολογικές παρατηρήσεις, ωστόσο πληροφορίες αντλούνται από απομνημονεύματα, επιστολές και ευρωπαϊκά ημερολόγια. Ο Ιωάννης Φιλήμων αναφέρει βροχερό καιρό σε περιοχές της Πελοποννήσου πριν από την εξέγερση, ενώ ο Φωτάκος κάνει λόγο για συννεφιά και υγρασία στις μετακινήσεις προς την Αρκαδία.
Τα πιο αξιόπιστα στοιχεία, όπως επισημαίνει, προέρχονται από ναυτικά και στρατιωτικά ημερολόγια της Μεσογείου. Αυτά δείχνουν ότι στα τέλη Μαρτίου του 1821 επικρατούσε μεταβατικός ανοιξιάτικος καιρός, με νοτιοδυτικούς ανέμους και βροχές στο Ιόνιο, κάτι που συμφωνεί με τα δεδομένα της reanalysis του NOAA. Στην Πελοπόννησο ο καιρός φαίνεται πως ήταν νεφελώδης αλλά ήπιος, χωρίς ενδείξεις ψύχους ή χιονοπτώσεων.
⛅ΠΩΣ ΗΤΑΝ Ο ΚΑΙΡΟΣ ΤΗΝ 25η ΜΑΡΤΙΟΥ 1821;
✅Έχει γίνει πολλή συζήτηση τις τελευταίες ημέρες για το τι καιρός θα επικρατήσει αύριο στην παρέλαση. Αξίζει όμως να κάνουμε ένα βήμα πίσω στον χρόνο και να δούμε κάτω από ποιες καιρικές συνθήκες γράφτηκαν οι πρώτες σελίδες του ’21, με… pic.twitter.com/kiZK0ZHrUf
— Theodoros Kolydas (@KolydasT) March 24, 2026
Οι πρώτες μετρήσεις στην Κέρκυρα
Ο Θοδωρής Κολυδάς αναφέρεται σε μια ιδιαίτερα σημαντική πηγή: την αναφορά του υπολοχαγού Mathew Miller προς τον καθηγητή Jameson της Βασιλικής Ακαδημίας της Μεγάλης Βρετανίας. Το έγγραφο, αποσταλμένο το 1823, περιλαμβάνει μετρήσεις για τους μήνες Αύγουστο έως Νοέμβριο του 1821 στην Κέρκυρα. Ο Miller καταγράφει θερμοκρασίες, βαρομετρικές πιέσεις, υγρασία και ανέμους, ενώ επισημαίνει συστηματικό σφάλμα του βαρομέτρου λόγω αυξημένης υγρασίας από νοτιοανατολικούς ανέμους (Σιρόκο).
Τα δεδομένα της reanalysis
Η μετεωρολογία, πέρα από την πρόγνωση, αποτελεί εργαλείο κατανόησης ιστορικών γεγονότων. Μέσω του 20th Century Reanalysis του NOAA, είναι δυνατή η εκτίμηση των ατμοσφαιρικών συνθηκών για περιόδους χωρίς συστηματικά δεδομένα. Οι χάρτες πίεσης για τις 24 και 25 Μαρτίου 1821 δείχνουν χαμηλότερη πίεση πάνω από την Ελλάδα, ένδειξη νοτιοδυτικών ανέμων και αυξημένων νεφώσεων, με πιθανές βροχές στη δυτική χώρα και την Πελοπόννησο.
Την ίδια την 25η Μαρτίου, η βαρομετρική διάταξη μεταβαλλόταν, με αύξηση της πίεσης πάνω από την ηπειρωτική Ελλάδα και σταδιακή βελτίωση του καιρού. Οι άνεμοι στράφηκαν σε βορείους και οι θερμοκρασίες κινήθηκαν σε φυσιολογικά επίπεδα για την εποχή. Η εικόνα αυτή συνάδει με το τυπικό ανοιξιάτικο σκηνικό της ανατολικής Μεσογείου, όπου μετά από μια διαταραχή ακολουθεί σταδιακή εξασθένηση των νεφώσεων.
«Έτσι, μπορούμε να φανταστούμε ότι οι ημέρες της έναρξης της Ελληνικής Επανάστασης εκτυλίχθηκαν κάτω από έναν ανοιξιάτικο ουρανό με εναλλαγές νεφώσεων και διαστήματα βελτίωσης», καταλήγει ο Θοδωρής Κολυδάς, υπογραμμίζοντας πως δύο αιώνες μετά, η επιστήμη της μετεωρολογίας μάς επιτρέπει να ρίχνουμε μια ματιά όχι μόνο στον καιρό του αύριο, αλλά και στον ουρανό του παρελθόντος.
