Η ρωσική κυβέρνηση επαναφέρει δυναμικά στο προσκήνιο το σχέδιο για την υιοθέτηση του ψηφιακού ρουβλίου, ενός κρατικού ψηφιακού νομίσματος (CBDC) που συζητείται εδώ και σχεδόν μία δεκαετία χωρίς να έχει ακόμη τεθεί σε πλήρη λειτουργία. Ο πρωθυπουργός Μιχαήλ Μισούστιν ανακοίνωσε πρόσφατα ότι το Υπουργείο Οικονομικών και η Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας θα ξεκινήσουν «σύντομα» νέες, πιο ενεργές δοκιμές της απαραίτητης υποδομής, σε συνεργασία με την κυβέρνηση.
Η διατύπωση αυτή θυμίζει τις αλλεπάλληλες εξαγγελίες των τελευταίων ετών. Από το 2017, όταν διατυπώθηκε για πρώτη φορά η ιδέα ενός «κρυπτο-ρουβλίου», έως σήμερα, το έργο έχει γνωρίσει συνεχείς καθυστερήσεις, αναθεωρήσεις και επανεκκινήσεις. Το 2020, η Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας παρουσίασε επίσημα σχέδιο για την ανάπτυξη ψηφιακού νομίσματος, διευκρινίζοντας ότι δεν θα πρόκειται για αποκεντρωμένο κρυπτονόμισμα τύπου Bitcoin, αλλά για κρατικά εκδιδόμενο νόμισμα με πλήρη εγγύηση και έλεγχο από το κράτος.
Το 2021 επιλέχθηκε το μοντέλο κατά το οποίο η Κεντρική Τράπεζα θα διαχειρίζεται τα ψηφιακά πορτοφόλια των εμπορικών τραπεζών και εκείνες με τη σειρά τους των πελατών τους. Στις αρχές του 2022 ξεκίνησαν πιλοτικές δοκιμές με τη συμμετοχή μεγάλων ρωσικών τραπεζών, μεταξύ των οποίων η Sberbank και η VTB Bank. Οι πρώτες μεταφορές ψηφιακών ρουβλίων μεταξύ πολιτών πραγματοποιήθηκαν τον Φεβρουάριο εκείνης της χρονιάς.
Ωστόσο, η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία στις 24 Φεβρουαρίου 2022 ανέτρεψε τις προτεραιότητες. Οι διεθνείς κυρώσεις, η απομόνωση από το δυτικό χρηματοπιστωτικό σύστημα και η ανακατεύθυνση πόρων προς τη στρατιωτική οικονομία περιόρισαν τη δυναμική του εγχειρήματος. Αν και η ρωσική Δούμα ενέκρινε το 2023 νομοθετικό πλαίσιο που αναγνώριζε το ψηφιακό ρούβλι ως αντικείμενο συμβάσεων και κληρονομιάς, η πρακτική εφαρμογή παρέμεινε περιορισμένη.
Η κυβέρνηση είχε θέσει ως στόχο την πλήρη εισαγωγή του ψηφιακού ρουβλίου από 1ης Ιανουαρίου 2026, με πρόβλεψη να καταβάλλονται οι μισθοί των δημοσίων υπαλλήλων αποκλειστικά σε αυτή τη μορφή. Το χρονοδιάγραμμα αυτό δεν τηρήθηκε. Πλέον, γίνεται λόγος για σταδιακή διεύρυνση της χρήσης του έως το 2028.
Πέρα από τις τεχνικές δυσκολίες, το εγχείρημα εγείρει σοβαρά ζητήματα πολιτικής και κοινωνικής φύσης. Το ψηφιακό ρούβλι, ως νόμισμα πλήρως ιχνηλάσιμο σε πραγματικό χρόνο, θα επιτρέπει στις αρχές να παρακολουθούν κάθε συναλλαγή. Θεωρητικά, θα μπορούσε να διευκολύνει την αυτόματη παρακράτηση φόρων ή προστίμων, ακόμη και το πάγωμα λογαριασμών χωρίς τη μεσολάβηση τραπεζικών διαδικασιών. Επιπλέον, θα καθίσταται τεχνικά εφικτός ο περιορισμός της χρήσης συγκεκριμένων κονδυλίων – όπως κοινωνικά επιδόματα – μόνο για εγκεκριμένες κατηγορίες αγαθών.
Οι επικριτές βλέπουν στο ψηφιακό ρούβλι ένα εργαλείο ενίσχυσης του κρατικού ελέγχου επί της οικονομικής ζωής των πολιτών, ιδίως σε ένα καθεστώς όπου η πολιτική εξουσία συγκεντρώνεται γύρω από τον πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν. Από την άλλη πλευρά, η ρωσική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η νέα μορφή νομίσματος θα ενισχύσει τη διαφάνεια, θα μειώσει το κόστος συναλλαγών και θα συμβάλει στην τεχνολογική αναβάθμιση της οικονομίας.
Παράλληλα, δεν μπορεί να αγνοηθεί η γεωπολιτική διάσταση. Ένα κρατικό ψηφιακό νόμισμα θα μπορούσε να λειτουργήσει ως εναλλακτικός μηχανισμός διασυνοριακών συναλλαγών, περιορίζοντας την εξάρτηση από το δολάριο και το σύστημα SWIFT. Αν και μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν απτά αποτελέσματα προς αυτή την κατεύθυνση, η Μόσχα φαίνεται να θεωρεί το ψηφιακό ρούβλι πιθανό μοχλό άμβλυνσης των δυτικών κυρώσεων.
Την ίδια στιγμή, η κοινωνική αποδοχή παραμένει χαμηλή. Έρευνες κοινής γνώμης έχουν δείξει περιορισμένο ενδιαφέρον των πολιτών, με βασικές ανησυχίες την έλλειψη εμπιστοσύνης στα ψηφιακά νομίσματα, τον φόβο υπερβολικού κρατικού ελέγχου και την απουσία σαφών πλεονεκτημάτων έναντι των υφιστάμενων ηλεκτρονικών πληρωμών.
Ενδεικτικό της προσπάθειας της Ρωσίας να διατηρήσει ενεργό το αφήγημα της τεχνολογικής πρωτοπορίας είναι το Blockchain Forum 2026 που θα πραγματοποιηθεί στη Μόσχα τον Απρίλιο, προσελκύοντας χιλιάδες επαγγελματίες του χώρου της κρυπτοοικονομίας και της τεχνητής νοημοσύνης. Παρά την επιφυλακτικότητα της κοινωνίας, το Κρεμλίνο επιδιώκει να εμφανιστεί ως παίκτης αιχμής στη νέα ψηφιακή χρηματοπιστωτική εποχή.
Το ερώτημα παραμένει εάν το ψηφιακό ρούβλι θα αποτελέσει τελικά μοχλό εκσυγχρονισμού ή εργαλείο ελέγχου. Μετά από εννέα χρόνια εξαγγελιών και καθυστερήσεων, η ρωσική ηγεσία δείχνει αποφασισμένη να επιταχύνει. Η επιτυχία, όμως, δεν θα κριθεί μόνο από την τεχνολογική υλοποίηση, αλλά κυρίως από το επίπεδο εμπιστοσύνης που θα καταφέρει να οικοδομήσει σε μια κοινωνία που παρακολουθεί με αυξανόμενη καχυποψία.
