Η Τουρκία βρίσκεται σε μία από τις πιο σεισμογενείς περιοχές του πλανήτη, εκεί όπου συναντώνται οι τεκτονικές πλάκες της Ευρασίας, της Αφρικής, της Αραβίας και της Ανατολίας. Το σύνθετο αυτό γεωλογικό περιβάλλον έχει προκαλέσει διαχρονικά σειρά καταστροφικών σεισμών σε ολόκληρη τη χώρα.
Ένας από τους πλέον φονικούς ήταν ο σεισμός του Ερζιντζάν το 1939, που στοίχισε τη ζωή σε περισσότερους από 30.000 ανθρώπους. Από τότε, οι επιστήμονες έχουν εντοπίσει ένα αξιοσημείωτο μοτίβο: οι μεγάλοι σεισμοί φαίνεται να «μετακινούνται» προς τα δυτικά κατά μήκος του Ρήγματος της Βόρειας Ανατολίας.
Σύμφωνα με ερευνητές, το πιθανότερο σημείο εκδήλωσης του επόμενου μεγάλου σεισμού εντοπίζεται κάτω από τη Θάλασσα του Μαρμαρά. Το τμήμα αυτό του ρήγματος δεν έχει δώσει ισχυρή δόνηση εδώ και περισσότερα από 250 χρόνια, γεγονός που εντείνει τις ανησυχίες για αυξανόμενη συσσωρευμένη τάση. Παρά τις δεκαετίες ερευνών, η ακριβής δομή του ρήγματος κάτω από τον βυθό παρέμενε ασαφής, περιορίζοντας τη δυνατότητα πρόβλεψης ενός μελλοντικού σεισμού και των επιπτώσεών του.
Το πρώτο τρισδιάστατο ηλεκτρομαγνητικό μοντέλο του ρήγματος
Για να καλυφθεί αυτό το κενό, ομάδα επιστημόνων με επικεφαλής τον δρα Γιασούο Ογκάουα, ομότιμο καθηγητή και ερευνητή στο Πολυεπιστημονικό Κέντρο Έρευνας Ανθεκτικότητας του Ινστιτούτου Επιστήμης του Τόκιο, και τη δρα Τουλάι Καγιά-Εκέν, επίκουρη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Boğaziçi, πραγματοποίησε εκτενή μελέτη κάτω από τη Θάλασσα του Μαρμαρά.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Geology, παρουσιάζει το πρώτο πλήρες τρισδιάστατο (3D) ηλεκτρομαγνητικό μοντέλο της περιοχής, προσφέροντας νέα δεδομένα για το πώς και το πού εκδηλώνονται οι σεισμοί κατά μήκος του ρήγματος.
Για τη δημιουργία του μοντέλου, οι επιστήμονες αξιοποίησαν δεδομένα μαγνητοτελλουρικών μετρήσεων από περισσότερους από 20 σταθμούς. Οι σταθμοί αυτοί κατέγραψαν μικρές μεταβολές στα ηλεκτρικά και μαγνητικά πεδία της Γης, που προκαλούνται από βαθιές υποθαλάσσιες δομές.
Μέσω της διαδικασίας «τρισδιάστατης αναστροφής», η ομάδα δημιούργησε χάρτη ηλεκτρικής αντίστασης της περιοχής, σε βάθη που φτάνουν δεκάδες χιλιόμετρα κάτω από τον πυθμένα.
Ζώνες αδυναμίας και «κλειδώματος» του ρήγματος
Η ανάλυση αποκάλυψε ένα πολύπλοκο μωσαϊκό περιοχών με υψηλή και χαμηλή ηλεκτρική αντίσταση. Επειδή η παρουσία υγρών μειώνει την αντίσταση, οι ζώνες χαμηλής αντίστασης θεωρούνται πιο αδύναμες, ενώ οι περιοχές υψηλής αντίστασης είναι ισχυρότερες και «κλειδωμένες».
«Πιστεύουμε ότι οι ανωμαλίες υψηλής αντίστασης υποδηλώνουν περιοχές συσσώρευσης τάσης, φωτίζοντας τους μηχανισμούς που βρίσκονται σε εξέλιξη σε αυτή την κρίσιμη περιοχή», επισημαίνει ο δρ Ογκάουα.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι μελλοντικοί ισχυροί σεισμοί ενδέχεται να ξεκινήσουν στα όρια μεταξύ αδύναμων και ισχυρών τμημάτων του φλοιού ή στις παρυφές περιοχών με υψηλή αντίσταση.
Συνολικά, τα αποτελέσματα φέρνουν τους επιστήμονες πιο κοντά στην απάντηση ενός κρίσιμου ερωτήματος για εκατομμύρια ανθρώπους στην Τουρκία. Όπως σημειώνει ο Ογκάουα, «τα ευρήματά μας μπορούν να αξιοποιηθούν για την εκτίμηση της θέσης και του πιθανού μεγέθους μελλοντικών μέγα σεισμών, με σημαντικές επιπτώσεις στην πρόληψη και τη διαχείριση καταστροφών».
Μελέτες αυτού του τύπου ενδέχεται να συμβάλουν στο μέλλον στη μείωση των ανθρώπινων απωλειών και των υλικών ζημιών, όταν εκδηλωθεί ο επόμενος μεγάλος σεισμός κατά μήκος του Ρήγματος της Βόρειας Ανατολίας.
