- Νέα αρχαιολογική ανάλυση αποκαλύπτει ότι κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες σε περιοχές της αρχαίας Ασίας χρησιμοποιούσαν τη μέθοδο της αποξήρανσης μέσω καπνού για την ταφή των νεκρών τους πριν από έως και 14.000 χρόνια, αποτελώντας την αρχαιότερη γνωστή ένδειξη ανθρώπινης μουμιοποίησης.
- Η τεχνική αυτή, που βασίζεται σε ήπια καύση και έκθεση σε χαμηλή θερμοκρασία, αναλύθηκε σε ευρήματα από την Κίνα, το Βιετνάμ και την Ινδονησία, όπου δεν είχαν εμφανή σημάδια μουμιοποίησης αλλά υπήρχαν ενδείξεις καπνισμένης επεξεργασίας των οστών.
- Η πρακτική της αποξήρανσης με καπνό είναι γνωστή και σε ορισμένες αυτόχθονες ομάδες της Αυστραλίας, καθώς και σε κοινότητες της Παπούα Νέας Γουινέας, γεγονός που υποστηρίζει τη συνέχεια και τη διαχρονικότητα της τεχνικής αυτής.
Ανακάλυψη για την αρχαιότερη μουμιοποίηση αλλάζει τα δεδομένα της προϊστορίας, καθώς νέα αρχαιολογική ανάλυση αποκαλύπτει ότι κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες στην αρχαία Ασία προετοίμαζαν τους νεκρούς τους για ταφή μέσω αποξήρανσης με καπνό πριν από έως και 14.000 χρόνια. Η ανακάλυψη αυτή θεωρείται η παλαιότερη γνωστή ένδειξη ανθρώπινης μουμιοποίησης.
Η πρακτική της μουμιοποίησης ήταν ευρέως διαδεδομένη σε πολλούς πολιτισμούς, χρησιμοποιώντας θερμότητα, καπνό, άλατα ή ψύξη για τη συντήρηση των σωμάτων. Αν και τα ευρήματα από Κίνα, Βιετνάμ και Ινδονησία δεν έδειχναν εξωτερικά σημάδια μουμιοποίησης, η ανάλυση των οστών αποκάλυψε ίχνη ήπιας καύσης, υποδηλώνοντας μακροχρόνια έκθεση σε χαμηλή θερμοκρασία.
Η τεχνική της αποξήρανσης με καπνό είναι γνωστή ιστορικά σε αυτόχθονες ομάδες της Αυστραλίας και εξακολουθεί να εφαρμόζεται σε κοινότητες της Παπούα Νέας Γουινέας, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό PNAS. Οι στάσεις των σκελετών, παρόμοιες με εκείνες σύγχρονων καπνισμένων μούμιων, οδήγησαν τους επιστήμονες στο συμπέρασμα ότι και οι αρχαίοι αυτοί νεκροί είχαν υποστεί ανάλογη επεξεργασία.
Μέχρι σήμερα, οι αρχαιότερες γνωστές περιπτώσεις μουμιοποίησης προέρχονταν από τον πολιτισμό των Τσιντσόρο στη βόρεια Χιλή, περίπου 7.000 ετών, και από την αρχαία Αίγυπτο, περίπου 4.500 ετών. Τα νέα δεδομένα ωστόσο μεταθέτουν τη χρονολόγηση της πρακτικής αυτής χιλιάδες χρόνια νωρίτερα, όπως δήλωσε η επικεφαλής της έρευνας, δρ. Hsiao-chun Hung του Αυστραλιανού Εθνικού Πανεπιστημίου.
«Πιστεύουμε ότι η παράδοση αυτή αντανακλά μια διαχρονική ανθρώπινη ανάγκη — την ελπίδα ότι οι οικογένειες και οι αγαπημένοι θα παραμείνουν “μαζί” για πάντα», ανέφερε η Hung. Η ερευνήτρια υπογράμμισε ότι τα ευρήματα αποδεικνύουν πως οι κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες διέθεταν πολύπλοκες αντιλήψεις για τη μεταθανάτια φροντίδα, υποδηλώνοντας πίστη σε πνευματικές ή τελετουργικές πρακτικές.
Αρχαία και εκτεταμένη παράδοση
Η ερευνητική ομάδα εξέτασε 54 ταφές σε καθιστή στάση από 11 αρχαιολογικούς χώρους στη νότια Κίνα, το βόρειο Βιετνάμ και τη Σουμάτρα της Ινδονησίας. Παρόμοιες ταφές έχουν εντοπιστεί και σε άλλες περιοχές της νοτιοανατολικής Ασίας, όπως η Μαλαισία και οι Φιλιππίνες.
Η στάση αυτή, με τα πόδια σφιχτά λυγισμένα προς το σώμα, ήταν χαρακτηριστική των προνεολιθικών ταφών, κυρίως σε σπηλιές ή βραχοσκεπές. Σε αρκετές περιπτώσεις οι σκελετοί παρουσίαζαν ακραίες στάσεις, γεγονός που υποδηλώνει ότι τα σώματα είχαν υποστεί επεξεργασία πριν από την ταφή, πιθανώς μετά την αποξήρανση με καπνό. Ορισμένα οστά έφεραν ίχνη μαυρίσματος, κυρίως στα σημεία με λεπτότερο δέρμα, όπως οι αγκώνες και τα κάτω άκρα.
Συνδυασμός τεχνικής, παράδοσης και πίστης
Με τη βοήθεια ακτινογραφικών και φασματοσκοπικών αναλύσεων, οι επιστήμονες εντόπισαν μικροδομικές αλλοιώσεις στα οστά που προκλήθηκαν από παρατεταμένη έκθεση σε χαμηλή θερμοκρασία. Περίπου το 84% των δειγμάτων έδειξε ενδείξεις θερμικής επεξεργασίας, ενώ σε ορισμένα η μαυρίλα αποδόθηκε στην επίδραση καπνού.
Σύμφωνα με τη μελέτη, οι αρχαίοι πληθυσμοί τοποθετούσαν το σώμα σε καθιστή στάση πάνω από φωτιά χαμηλής έντασης, αφήνοντάς το να αποξηρανθεί σταδιακά από τον καπνό πριν από την ταφή σε καλύβες ή φυσικά καταφύγια. Το αρχαιότερο δείγμα, ένα οστό από το βόρειο Βιετνάμ, χρονολογείται περίπου 14.000 χρόνια πριν.
«Τα αποτελέσματα αποκαλύπτουν έναν μοναδικό συνδυασμό τεχνικής, παράδοσης και πίστης που διατηρήθηκε για χιλιετίες στη νότια Κίνα και τη νοτιοανατολική Ασία», σημείωσε η Hung. Η ίδια πρόσθεσε ότι η πρακτική αυτή πιθανόν να αποτελούσε τον πιο αποτελεσματικό τρόπο διατήρησης των νεκρών σε τροπικά, υγρά περιβάλλοντα.
Η δρ. Έμμα Μπέισαλ από το Πανεπιστήμιο Bilkent της Άγκυρας επισήμανε ότι τέτοιες τελετουργίες ίσως συνδέονται με κοινές ρίζες προϊστορικών πληθυσμών. «Θα είχε μεγάλο ενδιαφέρον να διαπιστωθεί αν αυτές οι πρακτικές σχετίζονται με μετακινήσεις ανθρώπινων ομάδων από την Αφρική προς την Ασία», ανέφερε.
Οι ταφικές παραδόσεις, σύμφωνα με τους ερευνητές, αντικατοπτρίζουν βαθιά συναισθηματικούς δεσμούς και πνευματική αφοσίωση. Εθνογραφικές καταγραφές δείχνουν ότι η διαδικασία καπνίσματος μιας μούμιας μπορούσε να διαρκέσει έως και τρεις μήνες, απαιτώντας συνεχή φροντίδα από συγγενείς ή μέλη της κοινότητας.
«Στην προϊστορική εποχή, η αποξήρανση με καπνό ήταν μια πράξη που μπορούσε να διατηρηθεί μόνο μέσα από βαθιά αγάπη και πνευματική αφοσίωση», κατέληξε η Hung.
