Η de facto διαίρεση της Λωρίδας της Γάζας σε δύο ζώνες –μία υπό τον έλεγχο του Ισραήλ και μία υπό τη Χαμάς– φαίνεται πλέον όλο και πιο πιθανή, καθώς οι προσπάθειες προώθησης του σχεδίου του Ντόναλντ Τραμπ για τον τερματισμό του πολέμου χάνουν τη δυναμική τους, σύμφωνα με πηγές, που επικαλείται το Reuters.
Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, που συμμετέχουν στις διεργασίες για την επόμενη φάση του σχεδίου αναφέρουν ότι η διαδικασία έχει «βαλτώσει». Πλέον, θεωρείται πιθανό η ανοικοδόμηση να περιοριστεί στα τμήματα που ελέγχει το Ισραήλ, γεγονός, που ενδέχεται να παγιώσει μια μακροχρόνια εδαφική διαίρεση.
Με βάση την πρώτη φάση του σχεδίου, που εφαρμόστηκε στις 10 Οκτωβρίου, οι δυνάμεις του Ισραήλ ελέγχουν το 53% της Γάζας, συμπεριλαμβανομένων εκτάσεων καλλιεργήσιμης γης, της Ράφα, τμημάτων της πόλης της Γάζας και άλλων αστικών περιοχών. Στον υπόλοιπο θύλακα, που παραμένει υπό τον έλεγχο της Χαμάς, έχουν συγκεντρωθεί σχεδόν δύο εκατομμύρια κάτοικοι σε καταυλισμούς και ερειπωμένες πόλεις.
Εικόνες από drones του Reuters καταγράφουν εκτεταμένη καταστροφή στην πόλη της Γάζας, ύστερα από την τελευταία ισραηλινή επίθεση πριν από την ανακωχή, έπειτα από μήνες βομβαρδισμών. Η επόμενη φάση του σχεδίου προβλέπει την περαιτέρω αναδίπλωση των ισραηλινών δυνάμεων, τη συγκρότηση μεταβατικής διοίκησης, την ανάπτυξη πολυεθνικής δύναμης και τον αφοπλισμό της Χαμάς.
Αδιέξοδο στις συνομιλίες και διστακτικότητα των χωρών
Ωστόσο, το σχέδιο Τραμπ δεν περιλαμβάνει σαφές χρονοδιάγραμμα ή μηχανισμούς εφαρμογής. Η Χαμάς αρνείται τον αφοπλισμό, το Ισραήλ απορρίπτει τη συμμετοχή της Παλαιστινιακής Αρχής, ενώ επικρατεί αβεβαιότητα για τη συγκρότηση της διεθνούς δύναμης. «Ακόμη επεξεργαζόμαστε ιδέες», δήλωσε ο Ιορδανός Υπουργός Εξωτερικών Αϊμάν Σαφάντι στη διάσκεψη της Μανάμα, επισημαίνοντας ότι «όλοι θέλουν να τελειώσει ο πόλεμος, αλλά το ζήτημα είναι πώς θα υλοποιηθεί».
Χωρίς αποφασιστική παρέμβαση των ΗΠΑ, η λεγόμενη «κίτρινη γραμμή» του σχεδίου μοιάζει να μετατρέπεται σε μόνιμο σύνορο, σύμφωνα με 18 πηγές, που παρακολουθούν τις συνομιλίες. Οι ΗΠΑ έχουν ετοιμάσει σχέδιο απόφασης του ΟΗΕ για διετή θητεία της πολυεθνικής δύναμης, ωστόσο πολλές κυβερνήσεις εμφανίζονται απρόθυμες να δεσμευτούν στρατιωτικά, ιδίως αν η αποστολή περιλαμβάνει σύγκρουση με τη Χαμάς.
Ο Αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς και ο Τζάρεντ Κούσνερ δήλωσαν πρόσφατα ότι οι πόροι για την ανοικοδόμηση θα αρχίσουν να κατευθύνονται στις περιοχές υπό ισραηλινό έλεγχο, ακόμη και αν δεν προχωρήσει η επόμενη φάση. Η προσέγγιση αυτή, σύμφωνα με τον αναλυτή Μάικλ Ουαχίντ του International Crisis Group, δείχνει ότι ο κατακερματισμός της Γάζας μπορεί να αποδειχθεί μακροπρόθεσμος.
Η στάση του Ισραήλ και οι νέες γραμμές ελέγχου
Ο Πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει δηλώσει ότι το Ισραήλ δεν σκοπεύει να κυβερνήσει τη Γάζα, αν και ορισμένοι Υπουργοί ζητούν επανεγκατάσταση των εβραϊκών οικισμών. Ο στρατός αντιτίθεται σε μόνιμη κατοχή, υποστηρίζοντας τη δημιουργία ουδέτερης ζώνης κατά μήκος των συνόρων, ώστε να αποτραπούν νέες επιθέσεις της Χαμάς.
Στο πεδίο, οι δυνάμεις του Ισραήλ έχουν τοποθετήσει κίτρινα τσιμεντένια μπλοκ για να ορίσουν τη γραμμή αναδίπλωσης και κατασκευάζουν υποδομές εντός της ελεγχόμενης ζώνης. Ο Εκπρόσωπος του Στρατού Ναντάβ Σοσάνι ανέφερε ότι η παρουσία τους αποσκοπεί στην αποτροπή εισόδου ενόπλων και ότι θα υπάρξει αναδίπλωση, μόλις η Χαμάς τηρήσει τους όρους της συμφωνίας.
Η θέση της Χαμάς και οι διεθνείς ανησυχίες
Η Χαμάς έχει απελευθερώσει τους τελευταίους ομήρους και παραδώσει τα λείψανα 24 νεκρών, ενώ ενισχύει τον έλεγχό της στις παλαιστινιακές περιοχές της Γάζας. Σύμφωνα με το Reuters, η οργάνωση έχει δύναμη και υπαλλήλους για τη διαχείριση τροφίμων και την αποκατάσταση δρόμων. Ο Γερμανός Υπουργός Εξωτερικών Γιόχαν Βάντεφουλ προειδοποίησε ότι η επαναδραστηριοποίηση της Χαμάς θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέες επιχειρήσεις του Ισραήλ.
Από την πλευρά της Χαμάς, ο Χάζεμ Κάσεμ δήλωσε ότι η οργάνωση είναι έτοιμη να μεταβιβάσει την εξουσία σε παλαιστινιακή τεχνοκρατική διοίκηση για να ξεκινήσει η ανοικοδόμηση. Παράλληλα, εξετάζεται η δυνατότητα αφοπλισμού υπό διεθνή εποπτεία, αντί για παράδοση των όπλων στο Ισραήλ.
Ανοικοδόμηση και πολιτικό αδιέξοδο
Ευρωπαϊκές και αραβικές χώρες ζητούν επιστροφή της Παλαιστινιακής Αρχής στη Γάζα μαζί με την πολυεθνική δύναμη, κάτι, που το Ισραήλ απορρίπτει. Οι έξι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εκτιμούν ότι χωρίς αλλαγή στάσης από τη Χαμάς ή το Ισραήλ και χωρίς αμερικανική πίεση προς την κατεύθυνση παλαιστινιακού κράτους, το σχέδιο δεν μπορεί να προχωρήσει πέραν της εκεχειρίας.
Η Υπουργός της Βρετανίας Ιβέτ Κούπερ τόνισε ότι «η Γάζα δεν πρέπει να παγιδευθεί σε μία ουδέτερη ζώνη ανάμεσα στην ειρήνη και τον πόλεμο». Κάτοικοι της Γάζας εκφράζουν ανησυχία για το αν θα μπορούν να μετακινηθούν ελεύθερα ανάμεσα στις ζώνες και αν θα υπάρξουν περιορισμοί από το Ισραήλ.
Παραμένει ασαφές ποιος θα χρηματοδοτήσει την ανοικοδόμηση, καθώς οι χώρες του Κόλπου εμφανίζονται απρόθυμες χωρίς συμμετοχή της Παλαιστινιακής Αρχής. Το συνολικό κόστος υπολογίζεται σε περίπου 70 δισεκατομμύρια δολάρια.
Οποιαδήποτε de facto διαίρεση της Γάζας θα αποτελέσει πλήγμα για την προοπτική ίδρυσης παλαιστινιακού κράτους και θα επιδεινώσει την ήδη οριακή ανθρωπιστική κατάσταση. «Δεν μπορούμε να έχουμε κατακερματισμό της Γάζας», προειδοποίησε ο Ιορδανός Υπουργός Εξωτερικών, ενώ η Παλαιστίνια ομόλογός του Βάρσεν Αγαμπεκιάν Σαχίν υπογράμμισε ότι «δεν μπορεί να υπάρξει πραγματική ανοικοδόμηση ή βιώσιμη σταθερότητα χωρίς παλαιστινιακή κυριαρχία επί του εδάφους».
