Η φιλοσοφία, λέγεται συχνά, δεν είναι απλώς μια συσσώρευση γνώσεων, αλλά μια άσκηση του νου· μια διαδικασία που σε καλεί να θέτεις τα πιο θεμελιώδη ερωτήματα για τον άνθρωπο και τον κόσμο και να υποβάλεις τις απαντήσεις σε σκληρή κριτική δοκιμασία. Μια νέα εκτεταμένη μελέτη, δημοσιευμένη στο Journal of the American Philosophical Association, έρχεται να επιβεβαιώσει αυτήν την παραδοχή: η ενασχόληση με τη φιλοσοφία φαίνεται να βελτιώνει ουσιαστικά τις νοητικές ικανότητες.
Η έρευνα βασίστηκε σε δεδομένα από περισσότερους από 600.000 αποφοίτους πανεπιστημίου στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι φοιτητές που σπούδασαν φιλοσοφία σημείωσαν υψηλότερες επιδόσεις από όλους τους άλλους κλάδους τόσο σε τεστ λεκτικού και λογικού συλλογισμού (όπως το GRE και το LSAT), όσο και σε αυτοαναφορές που σχετίζονται με «πνευματικές αρετές» – την περιέργεια, τη διάθεση να αμφισβητούν τις ίδιες τους τις απόψεις, την ικανότητα να εξετάζουν την αξιοπιστία των πληροφοριών.
Το πιο σημαντικό εύρημα ήταν ότι η υπεροχή αυτή παρέμενε ακόμη και όταν οι ερευνητές έλαβαν υπόψη τις διαφορές που υπήρχαν ήδη από το πρώτο έτος σπουδών. Με άλλα λόγια, δεν είναι ότι η φιλοσοφία απλώς προσελκύει «καλούς στοχαστές», αλλά ότι η ίδια η ενασχόληση με αυτήν βελτιώνει τις ικανότητές τους.
Η αξία αυτής της διαπίστωσης αποκτά ιδιαίτερο βάρος σε μια εποχή που η εμπιστοσύνη του κοινού στην ανώτατη εκπαίδευση βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, ενώ η ταχεία πρόοδος της τεχνητής νοημοσύνης θέτει υπό αμφισβήτηση την αξία πολλών παραδοσιακών δεξιοτήτων. Όμως, όπως τονίζουν οι ερευνητές, σήμερα περισσότερο από ποτέ οι άνθρωποι χρειάζονται καθαρή και κριτική σκέψη: όχι μόνο για την προσωπική τους πορεία, αλλά και για τη δημοκρατία και τη δημόσια ζωή.
Παρά τα εντυπωσιακά αποτελέσματα, η μελέτη αφήνει και ανοιχτά ερωτήματα. Το ότι οι φοιτητές φιλοσοφίας καλλιεργούν καλύτερες νοητικές συνήθειες δεν σημαίνει αυτόματα ότι τις εφαρμόζουν πάντα προς όφελος της αλήθειας και της δικαιοσύνης. Η «πνευματική αρετή», όπως την εννοούν οι φιλόσοφοι, δεν είναι μόνο ικανότητα, αλλά και ηθική στάση: να χρησιμοποιεί κανείς τη δύναμη της σκέψης του στον σωστό χρόνο, με τον σωστό τρόπο και για τους σωστούς σκοπούς.
Η φιλοσοφία, λοιπόν, δεν υπόσχεται απλώς γνώσεις. Υπόσχεται και, όπως φαίνεται, καταφέρνει να κάνει τους ανθρώπους πιο απαιτητικούς με τις ιδέες, πιο ανοιχτούς στη διαφορετικότητα και πιο έτοιμους να ξεχωρίσουν το αληθινό από το ψεύτικο. Σε έναν κόσμο γεμάτο πληροφορίες και παραπληροφόρηση, αυτό από μόνο του είναι μια ανεκτίμητη συμβολή.
Σχόλια
