[Γνώμη] Λογική

Από όσα λέχθηκαν μετά το βρετανικό δημοψήφισμα, ένα χρειάζεται, πιστεύω, μεγαλύτερη ανάλυση: η έκκληση για «αλλαγή της Ευρωπαϊκής Ενωσης» γιατί «αυτό ζητούν οι λαοί» και «για να σωθεί η Ευρώπη». Δεν θα ήταν άχρηστο να το προσεγγίσουμε με βάση τα πραγματικά δεδομένα.

Το Οχι το είπε ο βρετανικός λαός για τους δικούς του λόγους. Στους λόγους αυτούς, ο βασικός των οποίων είναι η εξαρχής εντελώς ιδιότυπη σχέση της Βρετανίας με την Ενωση, δεν ανήκει η άπωση προς τη «λιτότητα» ή τη «νεοφιλελεύθερη Ευρώπη». Για τους Βρετανούς, η λιτότητα – μαζί με τη μείωση του κοινωνικού κράτους και την ενίσχυση της χρηματιστικής εις βάρος της πραγματικής οικονομίας – δεν υπήρξε επιβολή των Βρυξελλών αλλά επιλογή της δικής τους κυβέρνησης, έχει δε αμιγώς βρετανικό όνομα και ρίζα: «θατσερισμός». Και στις περισσότερες χώρες, φορτώνονται στην «Ευρώπη» δυσκολίες της καθημερινότητας και πολιτικά αδιέξοδα που καμία ή πολύ μακρινή σχέση έχουν με αποφάσεις που λαμβάνονται από ευρωπαϊκούς θεσμούς.

Η απογοήτευση που αναδεικνύουν, όσο μπορεί πια να τις εμπιστεύεται κανείς, οι μετρήσεις γνώμης και σε πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες αφορούν κυρίως τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η ΕΕ και όχι την ίδια την ύπαρξή της. Γραφειοκρατία (που είναι πάντως πολύ μικρότερη από πολλών εθνικών κρατών), απομάκρυνση από τον πολίτη (εγγενής λόγω του διπλού συστήματος αντιπροσώπευσης και της διπλής, εθνικής και υπερεθνικής, κυριαρχίας), αποτυχία επίλυσης των μεγάλων κρίσεων (κυρίως οικονομικής και μεταναστευτικής) αντικατοπτρίζουν μια πραγματικότητα. Αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε τη βάση της: πολλές, διαρκώς περισσότερες, ανόμοιες μεταξύ τους χώρες επέλεξαν οικειοθελώς να συνεργαστούν, γνωρίζοντας πόσο περίπλοκο είναι αυτό, αλλά και θεωρώντας ότι τις ωφελεί.

Η κακή εικόνα της Ευρώπης δεν σημαίνει ότι η ΕΕ έχει αποτύχει. Ακόμα και στην κρίση, παρά τις πολλές αστοχίες – με πρώτη την αποδοχή ως βασικού παίκτη ενός εξωευρωπαϊκού θεσμού, του ΔΝΤ – και παρά τον άσχημο, κυρίως από τη Γερμανία, τρόπο, η Ενωση αποδείχθηκε σωτήρια, τουλάχιστον για τις τρεις από τις τέσσερις χώρες που ζήτησαν βοήθεια. Η ελληνική περίπτωση, ιδιότυπη και αυτοκαταστροφική, όπως και η αδυναμία λύσης του Μεταναστευτικού, που οφείλεται κυρίως στην Ιστορία και τη γεωγραφία, δεν είναι δίκαιο να αποτελέσουν κριτήρια συνολικής αποτίμησης.

Το βρετανικό δημοψήφισμα υπήρξε ήδη και πρέπει να παραμείνει εγερτήριο άγγελμα, υπό την προϋπόθεση ότι ξέρουμε σε τι είδους αλλαγές μπορούμε να προσβλέπουμε. Αν έχουμε στο νου μας μια «άλλη αρχιτεκτονική» ή το «τέλος της λιτότητας» ή την εγκαθίδρυση μιας διαρκούς «δημοψηφισματικής δημοκρατίας», αυτά είναι χίμαιρες, στις οποίες απάντησε ήδη ο – πολύ «ευρωπαϊκότερος» του βρετανικού – ισπανικός λαός. Αν εννοούμε άλλες κοινές πολιτικές, περισσότερο στραμμένη στο γενικό συμφέρον οικονομική διακυβέρνηση, μεγαλύτερη έμφαση στην ανάπτυξη, δραστηριοποίηση επιτέλους αυθεντικών ευρωπαϊκών κομμάτων, επιθετικότερη στάση και λόγο έναντι των ακραίων, των μισαλλόδοξων και των εθνικιστών, τότε, ναι, ασφαλώς, αυτή η αλλαγή είναι όχι μόνη λογική αλλά αναγκαία.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος.