[Ενστάσεις] Οι ιδέες και τα σύμβολα

Ξηλώνεται το πουλόβερ της Ευρώπης; Οι ευρωφοβικοί προχωρούν: τα εθνικά κράτη, λένε, έχουν εκχωρήσει μέρος της κυριαρχίας τους, οι αντιθέσεις πλουσίων και φτωχών αυξάνονται (το περιγράφει και ο Πικετί), τα κοινωνικά προβλήματα διογκώνονται και πάντα οι ξένοι μάς παίρνουν τις δουλειές και απειλούν την κουλτούρα μας. Οποιος βλέπει αυτή την εικόνα προφανώς βλέπει μόνο μια πλευρά της πραγματικότητας.

Η ενωμένη Ευρώπη υπήρξε και παραμένει ένα ειρηνικό πείραμα υπέρβασης των εθνικών κρατών στην κατεύθυνση μιας μεγάλης ομοσπονδίας κοινών συμφερόντων αλλά και κοινών αξιών. Χώρος ελευθεριών και προόδου και, ταυτόχρονα, μια επικράτεια οικονομικής ισχύος, που επενδύει και στις νέες τεχνολογίες και στην έρευνα αλλά και στον ελεύθερο χρόνο ή στη διασκέδαση.

Αυτή η Ευρώπη κλυδωνίστηκε μετά το ξέσπασμα της κρίσης του 2008 και στη συνέχεια στη διάρκεια ιδίως της ελληνικής κρίσης. Η πορεία της προς την ομοσπονδία ανακόπηκε ενώ κερδίζουν έδαφος ευρωφοβικές δυνάμεις. Πού επενδύουν οι δυνάμεις αυτές; Στα προβλήματα: στη μετανάστευση, στην αδυναμία ενσωμάτωσης πληθυσμών στις αγορές εργασίας, στην ανεργία. Στην τεχνοκρατική συγκρότηση της Ευρώπης, στη γραφειοκρατία της – που έχει ήδη δημιουργήσει μια ακριβοπληρωμένη ελίτ. Αλλά και στην αδυναμία των ευρωπαϊκών πολιτικών να εμπνεύσουν, να αποκτήσουν λαϊκό έρεισμα – η Ευρωπαϊκή Ενωση μοιάζει περισσότερο ένας μηχανισμός διαχείρισης συμφωνιών και συμβάσεων παρά ένας ζωντανός μηχανισμός παραγωγής πολιτικής.

Μπορεί αυτό να αλλάξει; Χρειάζονται νέα πρόσωπα και νέα υπερεθνικά πολιτικά σχήµατα, που θα επαναλανσάρουν την ιδέα του «µεταεθνικού αστερισµού» – ενός ενιαίου χώρου ειρήνης, ελευθερίας, δικαιοσύνης και ευηµερίας. Κυρίως χρειάζονται νέα σύµβολα: η Τζο Κοξ, η ευρωπαΐστρια που έδωσε τη ζωή της για την παραµονή της Βρετανίας στην Ευρώπη, θα µπορούσε να είναι ένα από αυτά τα σύµβολα: υπήρξε νέα, µαχητική, είχε λαϊκό έρεισµα κι ήταν αγωνίστρια για αυτή την υπερεθνική ευηµερία. Οποιο κι αν είναι το αποτέλεσµα του δηµοψηφίσµατος στο Ηνωµένο Βασίλειο, οι οπαδοί της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης έχει νόηµα να µην την ξεχάσουµε.