[Γνώμη] (Προ)εκλογικά

Το βαρύ θεσμικό περιτύλιγμα δεν πρέπει να παραπλανά: η συζήτηση περί εκλογικού νόμου δεν είναι παρά κίνηση τακτικής από μια κυβέρνηση που αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα. Μερικά αντικειμενικά δεδομένα για νηφάλια συμπεράσματα:

– Και μόνο η έγερση ζητήματος αλλαγής εκλογικού συστήματος δείχνει ότι αυτός που έχει τη νομοθετική πρωτοβουλία, δηλαδή η κυβέρνηση, δεν ικανοποιείται από το παρόν σύστημα. Η στάση αυτή θα μπορούσε να οφείλεται είτε σε «ιδεολογικούς» είτε σε καθαρά εκλογικούς λόγους. Το γεγονός ότι η κυβέρνηση δεν προωθεί την απλή αναλογική και ότι οι επεξεργασίες της έχουν ως επίκεντρο τη δυσχέρανση της κυβερνησιμότητας, γέρνουν τη ζυγαριά υπέρ της δεύτερης εκδοχής. Οπως και ο έμπρακτος σεβασμός που έχει δείξει έως τώρα η κυβέρνηση έναντι των θεσμών.

– Σε κάθε περίπτωση, συζήτηση περί εκλογικού νόμου σημαίνει – διανοητική τουλάχιστον – προετοιμασία εκλογών. Σε βραχύ ή μακρύτερο χρόνο, πάντως από τώρα. Ο χρονισμός παίζει καθοριστικό ρόλο και στη φιλοσοφία του συνταγματικού νομοθέτη και ειδικά στην πρόβλεψη για διαφορετικές πλειοψηφίες, ανάλογα με το πότε θα τεθεί σε εφαρμογή το νέο σύστημα: αν η κυβέρνηση θέλει να υπηρετήσει βραχυπρόθεσμες σκοπιμότητες, θα πρέπει να βρει μια πολύ ευρύτερη πλειοψηφία. Είναι προφανές ότι αν η αντιπολίτευση έχει έστω και υποψία περί υπηρέτησης μικροκομματικών σκοπιμοτήτων, δεν θα πρέπει να τη διευκολύνει ως προς αυτό.

– Το εμφανιζόμενο ως προτιμώμενο «νέο» σύστημα δεν είναι ούτε νέο ούτε απλή αναλογική. Πρόκειται για ενισχυμένη αναλογική, εφόσον διατηρείται το μπόνους, με μόνη διαφορά ότι αυτό αποδίδεται μόνο αν το πρώτο κόμμα, ή ο πρώτος συνασπισμός κομμάτων, υπερβεί ένα ορισμένο ποσοστό. Απόδοση του μπόνους στο δεύτερο κόμμα ή συνασπισμό, με οποιαδήποτε πρόφαση, θα συνιστούσε νόσφιση εξουσίας – και μόνο ότι η κυβέρνηση φέρεται να το σκέφτεται ομιλεί γλαφυρά για τις προθέσεις της.

– Το σύστημα αυτό έχει μια τριπλή αδυναμία: διατηρεί, έστω στα χαρτιά, ένα υπερβολικά υψηλό μπόνους (οτιδήποτε πάνω από 25 έδρες είναι αδικαιολόγητο), δημιουργεί αμφιβολία και για το τι τελικά θα επικρατήσει και δεν εξασφαλίζει τον σχηματισμό βιώσιμης κυβέρνησης. Το ορθολογικότερο σύστημα θα ήταν ένα κυμαινόμενο μπόνους, ανάλογο με τη διαφορά μεταξύ των πρώτων κομμάτων: έτσι θα είναι το εκλογικό σώμα αυτό που θα καθοδηγεί με την ψήφο του τη διαδικασία και όχι τα κομματικά εκλογομαγειρεία.

– Σε καμία περίπτωση το εκλογικό σύστημα δεν καθορίζει τον νικητή των εκλογών και δεν επηρεάζει το κοινωνικό περί τις εκλογές κλίμα. Η (πραγματική) απλή αναλογική έχει το μεγάλο μειονέκτημα να απαιτεί συγκέντρωση δυνάμεων και συγκρότηση κοινών προγραμμάτων σε μια εποχή αποσυσπείρωσης, κατακερματισμού και πόλωσης – και τη σημερινή πόλωση τη δημιούργησε έργω και λόγω η παρούσα κυβέρνηση. Υπό τέτοιες συνθήκες, η πρόσβαση στην εξουσία του μπλοκ που προτίμησαν οι πολίτες θα πρέπει να διευκολύνεται. Είναι δίκαιο λοιπόν η χώρα να πορευθεί με το υπάρχον σύστημα και να διορθώσει τις βασικές δυσλειτουργίες του – το εξωφρενικό μπόνους, τις υπερβολικά μεγάλες περιφέρειες, το «χειροκίνητο», και άρα χειραγωγήσιμο, της όλης διαδικασίας – όταν αποκατασταθεί η θεσμική ηρεμία. Γιατί τότε μόνο θα μπορέσουμε να δούμε κατάματα και τα προβλήματα ουσίας: την έλλειψη κομματικής δημοκρατίας και κουλτούρας γενικού συμφέροντος.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος