ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΕΣ

Δεν σπας αβγά, αν δεν θέλεις να κάνεις ομελέτα. Οπερ εστί μεθερμηνευόμενον στα θεσμικά: δεν έχει νόημα να βάλεις μπροστά αναθεώρηση του Συντάγματος, αν δεν έχεις στο μυαλό σου πολιτικές σκοπιμότητες να υπηρετήσεις.

Το αποδεικνύει η προϊστορία. Η μόνη αναθεωρητική προσπάθεια που αβγάτισε ήταν αυτή του 1985-86. Τότε ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν απηλλάγη – τρόπος του λέγειν – μόνο από την άτυπη επιτροπεία του Κωνσταντίνου Καραμανλή ως Προέδρου της Δημοκρατίας. Αφαίρεσε και τον καραμανλισμό από το Σύνταγμα του 1975, καταργώντας τις λεγόμενες υπερεξουσίες του Προέδρου της Δημοκρατίας. Δηλαδή τη δυνατότητα διάλυσης της Βουλής λόγω προφανούς δυσαρμονίας με το λαϊκό αίσθημα.

Δεν τολμά κανείς να σκεφθεί πώς θα μπορούσε να ερμηνευθεί η «προφανής δυσαρμονία» εν περιπτώσει κυβερνήσεων που να έχουν βρεθεί από κάτω στις δημοσκοπήσεις. Από την άποψη αυτή, καλώς οι υπερεξουσίες αφαιρέθηκαν – έστω κι αν άνοιξε πλήρως ο δρόμος για την πρωθυπουργοκεντρική δημοκρατία. Αυτός είναι ίσως και ο λόγος που πολλοί εκ των συνταγματολόγων που στηλίτευαν τη διάταξη – διότι τη διάβαζαν με τον φακό των Ιουλιανών του 1965 – έκαναν εκ των υστέρων την αυτοκριτική τους. Προκειμένου να μην έχει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας δυνατότητα να ρίχνει κυβερνήσεις – όπως είχε κάνει το Παλάτι – έγινε παντοδύναμος ο Πρωθυπουργός. Είναι πάντα λάθος να πολεμάς τον προηγούμενο πόλεμο.

Περασμένα – αλλά όχι ακριβώς ξεχασμένα. Ελλείψει ουσιαστικής πολιτικής σκοπιμότητας, η συνταγματική αναθεώρηση του 2001 αποδείχθηκε άνευρη και χωρίς ουσιαστική επιρροή στα πολιτικά ή θεσμικά πράγματα. Αλλες προσπάθειες δεν ευδοκίμησαν καν. Υπό την έννοια αυτή, το εγχείρημα της συμπολίτευσης είναι κάτι που πρέπει να πάρουμε σοβαρά – καθώς υποκρύπτει πολιτικές μεθοδεύσεις – και ενδέχεται να έχει σοβαρές συνέπειες. Με δύο προϋποθέσεις: πρώτον, θα χρειαστούν εκλογές, αφού η ολοκλήρωση της συνταγματικής αναθεώρησης τις προϋποθέτει. Και δεύτερον, θα χρειαστούν – ιερές ή ανίερες – συμμαχίες αφού κανείς δεν έχει μόνος του – ή ακόμη και με άλλον! – τους 180 βουλευτές.